خوانندهای که وجود خارجی ندارد!
طراح خواننده هوش مصنوعی «آوین» میگوید که هنرمندان دیجیتال بهزودی به بخش جداییناپذیر تیمهای حرفهای موسیقی تبدیل میشوند و در آیندهای نزدیک، هر بند موسیقی به یک کاراکتر دیجیتال نیاز خواهد داشت.
چند روز پیش در جریان برگزاری مراسم پایانی چهلویکمین جشنواره موسیقی فجر از یک خواننده هوش مصنوعی با نام «آوین» در تالار وحدت رونمایی شد؛ پروژهای که به گفته طراح آن، با هدف پر کردن خلأ یک «کاراکتر دیجیتال» در بازار موسیقی ایران شکل گرفته است. فاطمه آقایی، از ایده شکلگیری، زیرساخت فنی، نگاه حقوقی و چشمانداز آینده این هنرمند دیجیتال گفت.
به گزارش ایسنا، در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید.
ـ ایده خلق «آوین» از کجا شکل گرفت؟ چه خلأیی در موسیقی ایران حس میکردید؟
آوین بر پایه معماری اختصاصی توسعه یافته است.
ایده از اینجا آمد که جای یک «کاراکتر دیجیتال» در مارکت موسیقی ایران خالی بود. من میخواستم هنرمندی خلق کنم که محدودیتهای فیزیکی نداشته باشد و بتواند همیشه در اوج ترندهای روز بماند و علاوه بر موسیقی در زمینههای مد و فشن هم فعالیت داشته باشد.
و اما درباره خلائی که حس میکردم باید بگویم چون خودم نوازنده ویولن و کاخن هستم، به موسیقی علاقه زیادی دارم. در موسیقی پاپ امروز، سرعت تغییر سلیقه مخاطب خیلی بالاست. حال خلاء ما یک سیستم منعطف بود که بتواند با بالاترین استانداردهای صوتی، مدام نوآوری کند.
ـ اسم «آوین» چه مفهومی دارد و چطور انتخاب شد؟
اسم آوین را با ترکیب حروف ساختم و میخواستم برای یک خواننده پاپ مدرن و خوشآهنگ باشد. اسم باید کوتاه، بهیادماندنی و «برندپذیر» باشد که آوین تمام این ویژگیها را دارد.
ـ دیتاست آموزشی این پروژه از چه منابعی تأمین شده و چطور بحث کپیرایت را مدیریت کردهاید؟
تمرکز من روی خلق یک تنالیته جدید بود که هویت مستقل خودش را داشته باشد؛ چون کار پاپ است، تمام ملودیها و تنظیمها اصل هستند. من از هوش مصنوعی برای خلق استفاده میکنم، نه برای بازخوانی غیرقانونی آثار دیگران.
همچنین آوین خود یک شخصیت مستقل است و راه خود را خواهد رفت.
ـ صدای «آوین» کاملاً مصنوعی است یا بر پایه صدای یک خواننده واقعی آموزش دیده؟
صدای آوین یک صدای طراحیشده است. مثل یک معمار که ساختمان را طراحی میکند، من فرکانسهای صوتی آوین را مهندسی کردم تا صدایی داشته باشد که در سبک پاپ، هم شفافیت بالایی داشته باشد و هم صمیمی به نظر برسد. تعامل زنده و بداههخوانی، جواب در اجراهای آینده است.
ـ آیا «آوین» صرفاً بازتولید سبکهای موجود است یا میتواند سبک تازه خلق کند؟
آوین برای خلق آثار خود آمده است، نه برای بازخوانی آثار دیگران. او سبک خود را دارد.
ـ برخی هنرمندان نگران حذف شدن توسط هوش مصنوعی هستند؛ پاسخ شما به این نگرانی چیست؟
هوش مصنوعی در موسیقی پاپ، مثل ورود سینتیسایزرها در دهه ۸۰ میلادی است. آن زمان هم همه میترسیدند نوازندهها حذف شوند، اما فقط ابزارها عوض شدند. آوین یک مرز جدید برای خلاقیت است، نه پایانی برای هنرمندان.
ـ فکر میکنید مثلا در پنج سال آینده، خوانندگان هوش مصنوعی چه جایگاهی در صنعت موسیقی ایران خواهند داشت؟
دنیا به سرعت در حال تغییر است؛ به همین دلیل فعلاً روی بهبود کیفیت کار «آوین» تمرکز کردهام. فعلاً برای پیشبینی پنج سال آینده زود است، باید دید سلیقه مردم به کدام سمت میرود.
البته من این پتانسیل را در او میبینم که به اولین خواننده پاپ ایرانی تبدیل شود که بدون مرزهای فیزیکی، در سطح بینالمللی شنیده میشود.
با این حال پنج سال در دنیای تکنولوژی زمان خیلی زیادی است. هوش مصنوعی قرار نیست جای کسی را بگیرد، ولی قطعاً استانداردها را جابهجا میکند. تا پنج سال دیگر، داشتن یک هنرمند دیجیتال مثل آوین برای هر تیم حرفهای یک ضرورت میشود. ما تازه اول راه هستیم و پتانسیلی که در این کار میبینم، بسیار فراتر از تصورات فعلی بازار است.
ـ نقش آهنگساز و ترانهسرا در پروژهای مثل این چیست؟ آیا هوش مصنوعی جای آنها را میگیرد یا ابزار آنهاست؟
در موسیقی پاپ ملودی و ترانه روح کار هستند. آوین جای آهنگساز را نمیگیرد بلکه به آهنگساز این قدرت را میدهد که بدون محدودیت وسعت صدای یک خواننده خاص، هر ملودی سختی را که در ذهن دارد به بهترین شکل اجرا کند.
ـ اگر «آوین» اثری تولید کند که شبیه کار یک خواننده شناختهشده باشد، مسئولیت حقوقی با کیست؟
اگر اثری تولید کند که شبیه کار خواننده دیگری باشد، مسئولیت حقوقی هر اثری که توسط آوین تولید میشود مستقیماً با تیم توسعهدهنده و ناشر است. من به شدت به مرزهای اخلاقی و حقوقی وفادارم و هدفم ارتقای صنعت است، نه ایجاد چالش برای پیشکسوتان.
و البته همانطور که ما به حقوق دیگران احترام میگذاریم، انتظار دارم این احترام متقابل باشد. آوین یک هویت مستقل و ثبتشده است و طبیعتاً اگر کسی بخواهد از سبک، تصویر یا امضای هنری او سوءاستفاده یا کپیبرداری غیرقانونی کند، من از تمام ابزارهای حقوقی برای محافظت از این اثر استفاده میکنم؛ چون برای تکتک جزئیاتش زحمت کشیده شده است.
ـ آیا این پروژه بیشتر یک حرکت رسانهای است یا یک تحول جدی در صنعت موسیقی؟
هر تحول بزرگی ابتدا با یک سر و صدای رسانهای شروع میشود؛ این خاصیت کارهای نوست، ولی برای من آوین اصلاً یک پروژه گذرا نیست؛ چون برای زیرساختش وقت گذاشتم و برنامه یک سال آینده آن را چیدم.
ـ خودتان به عنوان طراح، «اوین» را هنرمند میدانید یا محصول تکنولوژی؟
آوین همین الان هم برای من یک شخصیت مستقل است. من همیشه عاشق خلق کردن بودم و آوین بزرگترین خلق من تا به امروز است. هویت آن را کیفیت کارهای آن تعریف میکند. قطعاً برای آن کارنامه هنری، آلبوم و حتی موزیکویدیوهای خاص در نظر دارم. قرار است آوین به گونهای رشد کند که چند سال دیگر، مردم به عنوان یک هنرمند صاحبسبک روی آن حساب کنند، نه فقط یک نرمافزار.
