اعزام ناو هواپیمابر به خاورمیانه تاکتیک فشار یا پیش‌درآمد جنگ؟

فرارو- در حالی که مسقط خود را برای دور دوم گفت‌وگوها آماده می‌کند، واشنگتن هم‌زمان پیام بازدارندگی خود را با زبان قدرت سخت مخابره کرده است. گزارش‌ها حاکی است یک ناو دیگر مامور شده است به ناو یو.اس.اس آبراهام لینکلن در منطقه بپیوندد؛ اقدامی که به‌منزله تقویت قابل‌توجه حضور دریایی آمریکا در غرب آسیا ارزیابی می‌شود.

به گزارش فرارو، این آرایش جدید، به‌زعم ناظران، بخشی از راهبرد «فشار هم‌زمان با مذاکره» است؛ راهبردی که کاخ سفید در دوره دونالد ترامپ بارها بر آن تأکید کرده است. اعزام ناوهای هواپیمابر و جنگنده‌های رادارگریز، در کنار تداوم مسیر گفت‌وگو، نشان می‌دهد واشنگتن تلاش دارد موازنه میان دیپلماسی و بازدارندگی را حفظ کند.

از مسکو نیز واکنش‌هایی مطرح شده است. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، با لحنی هشدارآمیز اعلام کرده که افزایش تحرکات نظامی آمریکا می‌تواند منطقه را به سمت تنش‌های جدی سوق دهد. مسکو این تحرکات را نشانه فشاری فزاینده بر تهران ارزیابی کرده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است. در سوی دیگر، ترامپ بار دیگر اعلام کرده که توافق را ترجیح می‌دهد، اما تأکید دارد هر توافقی باید مطابق با شروط تعیین‌شده از سوی واشنگتن باشد. این رویکرد، از نگاه تحلیلگران، همان الگوی «مذاکره از موضع قدرت» است؛ الگویی که در آن گفت‌وگوها هم‌زمان با نمایش توان نظامی پیش می‌رود.

ترجیح توافق بر جنگ در محاسبات ترامپ

 پایگاه خبری «آکسیوس» در گزارشی تازه، جزئیاتی از دیدار سه‌ساعته اخیر دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا با بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل منتشر کرده و نوشته است که ترامپ در شرایط کنونی ترجیح می‌دهد به‌جای توسل به گزینه نظامی، مسیر دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی ایران را دنبال کند. رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر در شبکه اجتماعی «تروث سوشیال» اعلام کرده بود که در این دیدار «هیچ نتیجه مشخصی حاصل نشد»، جز آنکه وی بر ادامه مذاکرات با ایران برای بررسی امکان رسیدن به توافق تأکید کرده است. او تصریح کرد که این گزینه را به نتانیاهو به‌عنوان مسیر مطلوب واشنگتن معرفی کرده و افزوده است: اگر این مسیر به نتیجه نرسد، شرایط مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد گرفت.

ترامپ همچنین با اشاره به اینکه ایران پیش از آنچه «جنگ ۱۲روزه» در ماه ژوئن خوانده شد به توافقی دست نیافت، اظهار داشت که آن روند برای تهران مطلوب پیش نرفت و ابراز امیدواری کرد که این بار «عقلانی‌تر و مسئولانه‌تر» رفتار شود. در مقابل، دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در بیانیه‌ای اعلام کرد که نتانیاهو در این نشست، «نیازهای امنیتی اسرائیل در چارچوب مذاکرات با ایران» را برجسته ساخته است. این بیانیه همچنین از توافق دو طرف برای تداوم هماهنگی نزدیک و ارتباط مستمر میان واشنگتن و تل‌آویو در خصوص تحولات مرتبط با ایران خبر داد.

پرونده ایران پشت درهای بسته کاخ سفید

منابع آگاه اعلام کرده‌اند که هدف رسمی سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن، اطمینان از لحاظ شدن نگرانی‌های امنیتی اسرائیل در هرگونه توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بوده است؛ با این حال، ناظران این سفر را بخشی از راهبردی گسترده‌تر برای بازتعریف موازنه قدرت در منطقه ارزیابی می‌کنند. به گزارش نشریه فارن پالیسی، این سفر که پیش‌تر برای ۱۸ فوریه برنامه‌ریزی شده بود، پس از ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای واشنگتن و تهران جلو افتاد؛ اقدامی که از فوریت محاسبات تل‌آویو نسبت به روند گفت‌وگوها حکایت دارد.

کارشناسان یادآور شده‌اند که این ملاقات برخلاف روال معمول، با پوشش رسانه‌ای محدودتری برگزار شد. نخست‌وزیر اسرائیل بدون حضور گسترده رسانه‌ها وارد کاخ سفید شد و نشست نیز پشت درهای بسته و بدون کنفرانس خبری مشترک پایان یافت؛ رویکردی که برخی تحلیلگران آن را نشانه تلاش برای اثرگذاری مستقیم‌تر بر تصمیم‌سازی‌های واشنگتن درباره ایران می‌دانند. گزارش‌ها حاکی از آن است که تل‌آویو با ارائه ارزیابی‌های اطلاعاتی، درصدد سوق دادن آمریکا از سطح هماهنگی سیاسی به تصمیم‌های عملی بوده است؛ تصمیم‌هایی که از تشدید فشارها تا سناریوهای سخت‌تر را در بر می‌گیرد.

نتانیاهو پیش از این دیدار اعلام کرده بود که قصد دارد ترامپ را به اعمال محدودیت بر توان موشکی ایران و نیز پایان دادن به حمایت تهران از گروه‌های هم‌پیمان منطقه‌ای همچون حماس و حزب‌الله در چارچوب مذاکرات هسته‌ای ترغیب کند. وی تأکید کرده بود اصول مورد نظرش نه‌تنها برای اسرائیل، بلکه برای «امنیت خاورمیانه» اهمیت دارد. در همین چارچوب، ترامپ نیز در گفت‌وگو با شبکه فاکس بیزینس اظهار داشت هر توافقی باید «توافقی خوب» باشد؛ توافقی که به گفته او، بدون سلاح هسته‌ای و بدون موشک باشد. او همچنین هشدار داد در صورت شکست مذاکرات، گزینه اقدام نظامی همچنان مطرح خواهد بود.

یسرائیل هیوم همچنین به بی‌اعتنایی نسبی رسانه‌های آمریکا نسبت به این دیدار اشاره کرده و نوشته است که افکار عمومی و شبکه‌های خبری، بیش از این سفر، درگیر موضوعات داخلی از جمله پرونده ناپدید شدن مادر یکی از مجریان شبکه ای.بی.سی بوده‌اند. به تعبیر این روزنامه، فضای سرد و پوشیده از برف واشنگتن نیز به‌گونه‌ای نمادین با حال‌وهوای کم‌هیاهوی این دیدار هم‌خوانی داشته است.

با این حال، گزارش تأکید می‌کند که ظاهر کم‌رمق دیدار الزاماً بازتاب‌دهنده فضای درونی آن نیست. به باور تحلیلگران عبری، محدودسازی پوشش رسانه‌ای می‌تواند تلاشی هدفمند برای جلوگیری از شکل‌گیری این تصور باشد که تل‌آویو در حال سوق دادن واشنگتن به تصمیمی مشخص درباره ایران است. در همین چارچوب، کاخ سفید نیز ظاهراً تمایلی نداشته است که «پرونده ایران» در صدر دستور کار رسانه‌ای قرار گیرد و ترجیح داده نشست در سطحی کنترل‌شده و به دور از فضای عمومی برگزار شود.

یسرائیل هیوم نتیجه می‌گیرد که از کنار هم گذاشتن پیام‌های علنی و غیرعلنی دولت آمریکا، چنین برمی‌آید که مسئله اقدام آمریکا علیه ایران، بیش از آنکه پرسش «آیا» باشد، به «چه زمانی» مربوط می‌شود و احتمال دستیابی به توافقی جامع میان تهران و واشنگتن را دور از دسترس ارزیابی می‌کند. در عین حال، این روزنامه اذعان دارد که ایران آمادگی خود را برای مقابله نشان داده و نشانه‌هایی از مقاومت در برابر پذیرش کامل خواسته‌های آمریکا بروز داده است.

تل‌آویو در تلاش برای بازتعریف مسیر مذاکرات مسقط

در حالی که مسیر گفت‌وگوهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن در مسقط همچنان در کانون توجهات قرار دارد، تحرکات اخیر نخست‌وزیر اسرائیل برای تأثیرگذاری بر رویکرد کاخ سفید، بار دیگر ابعاد رقابت راهبردی بر سر «پرونده ایران» را آشکار کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بنیامین نتانیاهو در دیدار اخیر خود با دونالد ترامپ تلاش کرده است با ارائه آنچه «پرونده‌ای اطلاعاتی» خوانده شده، خطر برنامه موشکی جمهوری اسلامی ایران را برجسته سازد. ادعا شده این پرونده شامل داده‌هایی درباره تلاش ایران برای افزایش برد موشک‌های بالستیک تا حدود ۸ هزار کیلومتر است؛ بردی که به زعم تل‌آویو می‌تواند بخش‌هایی از خاک ایالات متحده را در تیررس قرار دهد.

با این حال، مواضع اعلامی رئیس‌جمهور آمریکا پس از این دیدار نشان داد که واشنگتن، دست‌کم در سطح رسمی، همچنان بر استمرار مسیر دیپلماسی تأکید دارد. ترامپ پس از گفت‌وگویی چندساعته با نتانیاهو تصریح کرد که توافق نهایی حاصل نشده، اما «ادامه مذاکرات با ایران» باید پیگیری شود و توافق، در صورت تحقق، گزینه مطلوب خواهد بود.

برخی تحلیلگران منطقه‌ای معتقدند اسرائیل در تلاش است مذاکرات مسقط را پیچیده یا حتی با شکست مواجه کند تا گزینه نظامی به‌عنوان تنها مسیر باقی‌مانده معرفی شود. از نگاه آنان، تل‌آویو تلاش می کند این گزاره را تقویت کند که جمهوری اسلامی ایران مانعی در برابر طرح‌های آمریکا در غرب آسیاست و باید از طریق اقدام قاطع مهار شود. در مقابل، راهبرد اعلامی واشنگتن همچنان بر الگوی «صلح از طریق قدرت» استوار است؛ بدین معنا که هم‌زمان با اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی، کانال مذاکره نیز باز نگه داشته شود. اعزام تجهیزات و ناوهای نظامی به منطقه در کنار تأکید بر گفت‌وگو، در همین چارچوب تفسیر می‌شود.

در فضای تحلیلی منطقه، سناریوهای گوناگونی درباره آینده مواجهه با ایران مطرح شده است:

الف - احتمال ادامه فشارهای اقتصادی و سیاسی با هدف امتیازگیری در پرونده هسته‌ای

ب - احتمال اقدام یک‌جانبه اسرائیل در صورت ناکامی در متقاعدسازی آمریکا

ج - تلاش برای بهره‌برداری از تحولات داخلی ایران در چارچوب جنگ ترکیبی

برخی ناظران همچنین مدعی‌اند که تل‌آویو شرایط کنونی را فرصتی مناسب برای تشدید فشار بر ایران ارزیابی می‌کند؛ به‌ویژه در شرایطی که آمریکا در آستانه رقابت‌های انتخاباتی قرار دارد و تحولات سیاست داخلی آن می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌های خارجی اثرگذار باشد.

یکی از محورهای اصلی اختلاف، نگرانی اسرائیل از دستیابی تهران و واشنگتن به توافقی است که بدون تحمیل «شکست آشکار» به ایران حاصل شود. در همین چارچوب، گزارش‌هایی منتشر شده مبنی بر اینکه تهران تلاش دارد با ارائه بسته‌های پیشنهادی اقتصادی و گشودن مسیر سرمایه‌گذاری‌های کلان، طرف آمریکایی را به توافقی پایدار ترغیب کند. از این منظر، هرگونه توافق احتمالی می‌تواند معادلات منطقه‌ای را تغییر دهد و دست تل‌آویو را در پیگیری سناریوهای تقابلی محدود سازد.