ماجرای عراقچی، داووس و مونیخ چه بود؟
توجه به این نکته حائز اهمیت است که آنچه این هفته برای عراقچی اتفاق افتاد، ادامه روندی است که از چند ماه پیش و آغاز دوران ترامپ، برای دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به وجود آمده است. پیش از این در روز ۲۳ دیماه، رئیس پارلمان اروپا اعلام کرد که ورود تمام کادر دیپلماتیک و نمایندگان ایران به ساختمانهای پارلمان اروپا ممنوع است.
فرارو- وزیر امور خارجه ایران امکان حضور در دو مجمع گفتگوی غیردولتی یعنی کنفرانس امنیتی مونیخ و مجمع جهانی اقتصاد (نشست داووس) را پیدا نکرد. چرا که برگزارکنندگان هر دوی این مجامع در آلمان و سوئیس، دعوتنامههای خود برای حضور سیدعباس عراقچی را پس گرفتند. اتفاقی که بر اساس اظهارات مقامات ایران و اخبار موجود، به دلیل فشار دولتهای مذکور و در یک سطح بالاتر، فشارهای آمریکا و اسرائیل اتفاق افتاده است. ابتدا کنفرانس مونیخ این دعوتنامه را پس گرفت و سپس اجلاس داووس. این اقدامات با استناد و به بهانه وقایع اخیر در کشورمان انجام شد.
به گزارش فرارو، قرائت وزارت امور خارجه کشورمان از این اقدام، تلاش تلآویو و واشنگتن برای انعکاس پیدا نکردن روایت ایران از ناامنیهای اخیر است. چرا که کنفرانس امنیتی مونیخ و نشست داووس با پوشش گسترده خبری و حضور مقامات عالیرتبه کشورها و شخصیتهای رسانهای بینالمللی همراه بوده و فرصتی مناسب برای انعکاس بیشتر این روایت از آنچه گفته میشود در روزهای ۱۶ تا ۱۸ دی در سطح کشور رخ داده، به شمار میرود. سال گذشته محمدجواد ظریف در جایگاه معاون راهبردی رئیسجمهور، به عنوان نماینده ایران در نشست داووس شرکت کرد.
سیدعباس عراقچی پس از لغو دعوت خود به نشست داووس در توئیتر نوشت: «مجمع جهانی اقتصاد، تحت تاثیر دروغها و فشارهای سیاسی اسرائیل و حامیان و توجیهگران آمریکایی آن رژیم، مانع از حضور من در این رویداد شد. اما یک حقیقت اساسی در رابطه با حوادث اخیر در ایران وجود دارد: ما باید از مردم خود در برابر تروریستهای مسلح و کشتارهایی به سبک داعش که آشکارا توسط موساد حمایت میشد دفاع میکردیم.»
صحنهای از مستندی که عراقچی منتشر کرد
او سپس به استاندارد دوگانه اروپاییها در قبال اسرائیل و سپس ایران اشاره کرد و گفت: « ولی طنز غم انگیز این است که نسلکشی فلسطینیان توسط اسرائیل و کشتار دستهجمعی ۷۱۰۰۰ انسان بیگناه باعث نشد که مجمع جهانی اقتصاد از دعوت از مقامات اسرائیلی خودداری کند. در واقع، هرتزوگ حتی در ژانویه ۲۰۲۴ یک دور پیروزی در داووس زد، آن هم در شرایطی که وی در سوئیس به اتهام ارتکاب جنایت نسلکشی آشکار در غزه تحت تعقیب بود. مجمع جهانی اقتصاد میتواند تظاهر به برخورد «اخلاقی» کند، اما خوب است حداقل در این «تظاهر» رفتار دوگانه نداشته باشد. استاندارد دوگانهای که این مجمع نشان داد، چیزی جز نشانهای از انحطاط اخلاقی و ورشکستگی فکری نیست. مردم حق دارند حقیقت را بدانند و خودشان قضاوت کنند. شرم فقط مختص کسانی است که غیر از این فکر میکنند.» عراقچی در ضمیمه این پست خود و همچنین در صفحه اینستاگرامش، فیلمی هفت دقیقهای به زبان انگلیسی با عنوان روز سیزدهم جنگ یا عملیات روز سیزدهم نیز منتشر کرد که درباره وقایع دو هفته گذشته، قتلها و خشونتها بود. مجمع جهانی اقتصاد، کشته شدن ایرانیان در تحولات اخیر را دلیل لغو این دعوت اعلام کرد.
مرور اخبار رسمی حوزه سیاست خارجی نشان میدهد که برخی سفارتخانههای ایران و همچنین دیپلماتهای ارشد در مسیر انعکاس این روایت و آنچه در ایران رخ داد فعال شدهاند. در چند روز اخیر برخی سفرای ایران در کشورهایی مانند گرجستان، سوئیس، فرانسه و همچنین سفیر ایران نزد سازمانهای بینالمللی مستقر در سوئیس نسبت به فضاسازیهای طرفهای غربی واکنش نشان دادند. عراقچی هم مقالهای در روزنامه والاستریت ژورنال داشت.
روایت خبرگزاری دولت از پشت پرده فشارها
خبرگزاری ایرنا در گزارشی که منتشر کرد، نام این اقدامات و فشارهای سیاسی را «دیپلماسی در محاصره» گذاشت و نوشت: «فشار ایالات متحده برای عدم حضور وزیر امور خارجه ایران در مجمع داووس از آن جهت حائز تامل است که در حالی که مقامات آمریکایی در مواضع رسمی از «باز نگه داشتن مسیر دیپلماسی» با ایران سخن میگویند، شواهد میدانی حاکی از آن است که همین رویکرد دوگانه در عمل به فشار بر نهادهای بینالمللی برای حذف و طرد دیپلماتهای ایرانی منجر شده است. فشار واشنگتن بر مجمع جهانی اقتصاد برای پس گرفتن دعوت از سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نمونهای روشن از شکاف میان گفتار دیپلماتیک و رفتار سیاسی آمریکاست؛ شکافی که اعتماد به هرگونه ابتکار گفتوگومحور را با تردیدهای جدی مواجه میکند.»
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «ایران همزمان تلاش کرده مسیر دیپلماسی را نه در شعار، بلکه در عمل زنده نگه دارد؛ از اعلام آمادگی برای حضور در مجامع بینالمللی و دفاع از مواضع خود در تریبونهای رسمی گرفته تا تاکید بر حق دفاع مشروع در برابر تروریسم و ناامنی. واکنش صریح و مستند وزیر امور خارجه ایران، نشاندهنده تلاش تهران برای روایتسازی فعال، شفافسازی افکار عمومی و مقابله با پروژههای تحریف و حذف است؛ رویکردی که دیپلماسی را تنها به مذاکره پشت درهای بسته تقلیل نمیدهد، بلکه آن را به عرصه افکار عمومی جهانی نیز میکشاند.
در نهایت، ماجرای داووس بار دیگر این واقعیت را برجسته میکند که آینده دیپلماسی نه تنها به اراده کشورها، بلکه به صداقت و استقلال نهادهای بینالمللی گره خورده است. تا زمانی که اخلاق، حقوق بشر و گفتوگو بهصورت گزینشی و در خدمت منافع سیاسی بهکار گرفته شوند، نهتنها اعتماد جهانی به این نهادها کاهش خواهد یافت، بلکه شکاف میان گفتار دیپلماتیک و واقعیت سیاسی عمیقتر خواهد شد؛ شکافی که ایران، برخلاف تلاش جریانهای جنگطلب برای انسداد آن، همچنان میکوشد از مسیر دیپلماسی فعال و روایتمحور، آن را به چالش بکشد.»
ادامه سیاست فشار سیاسی آمریکا و اروپا
توجه به این نکته حائز اهمیت است که آنچه این هفته برای عراقچی اتفاق افتاد، ادامه روندی است که از چند ماه پیش و آغاز دوران ترامپ، برای دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به وجود آمده است. پیش از این در روز ۲۳ دیماه، رئیس پارلمان اروپا اعلام کرد که ورود تمام کادر دیپلماتیک و نمایندگان ایران به ساختمانهای پارلمان اروپا ممنوع است. مقر اصلی پارلمان اروپا در استراسبورگ فرانسه قرار دارد. ایران نیز واکنش تندی به این موضوع نشان داد. پیش از این، آمریکاییها از شهریور و مهرماه، فشار بر کادر دیپلماتیک ایران مستقر در سازمان ملل را آغاز کرده و منطقه تردد و نقاطی که آنها اجازه ورود داشتند را به شدت محدود کردند. در جریان سفر هیئت ایرانی برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل نیز آمریکا به بخش زیادی از اعضای این هیئت ویزای ورود به خاک خود را ارائه نکرد. با این حال، اقدام اخیر در جلوگیری از حضور عراقچی در دو اجلاس مهم، یک اقدام در سطح بالاتر محسوب میشود.
