مصطفی مستور: تاثیر ادبیات بر زندگی مردم ما تقریبا صفر است

به اعتقاد مصطفی مستور اگر کتاب‌ها در ایران بدون اعمال ممیزی هم چاپ شوند، اتفاق خاصی نخواهد افتاد چون درصد تاثیر کتاب بر زندگی مردم تقریبا صفر است.

به گزارش مهر، مراسم رونمایی از ترجمه ایتالیایی دو رمان «پرنده من» نوشته فریبا وفی و «استخوان خوک و دست‌های جذامی» نوشته مصطفی مستور عصر دیروز یکشنبه 17 مهر با حضور فلیچتا فرارو مدیر انتشارات پونته 33، آنتونیا شرکا، مصطفی مستور، فریبا وفی، نویسندگان و علاقه‌مندان ایرانی و ایتالیایی در محل فروشگاه شهر کتاب مرکزی برگزار شد.

مصطفی مستور در این برنامه گفت: به نظرم 2 تصویر از ایران معاصر در جامعه غربی منتشر شده و می‌شود. یکی تصویری است که مطبوعات و رسانه‌ها ارائه می‌کنند که این تصویر مربوط به زندگی بیرونی ماست که در خیابان‌ها می‌گذرد. این یک تصویر تاریخی است که بخش اندکی از زندگی ما را منعکس می‌کند. تصویر دوم، تصویری است که فردیت ما را منعکس می‌کند و آن را در روزنامه‌ها و مطبوعات نمی‌بینیم و اگر جایی برای ارائه‌اش باشد، آن جا فرهنگ و ادبیات ماست.

وی افزود: این که چرا دو تصویر از ایران وجود دارد و چرا این دو تصویر بر هم منطبق نیستند، یا چه کار کنیم که منطبق شوند، بحث من نیست. چیزی که اهمیت دارد این است که کاری که خانم فرارو می‌کند، شناساندن فردیت ایرانی به غرب است. به سادگی نمی‌شود آن نگاه تاریخی را که به ما می‌شود، پاک کرد. یک نکته مهم این که همیشه به ما به عنوان «دیگری» نگاه شده است و این دیگری بودن خیلی برای ما آزاردهنده است، حتی وقتی که تحسین می‌شویم. چون به عنوان دیگری تحسین می‌شویم. به نظرم در تاریخ ایران، وقتی تمدن ایرانی در اوج بود، دنیا را به شکل دیگری نگاه می‌کردیم و امروز به نوعی تاوان آن گذشته را می‌دهیم.

نویسنده کتاب «تهران در بعد از ظهر» گفت: تلاش‌هایی از جنس فعالیت‌هایی که خانم فرارو و انتشارات پونته 33 انجام می‌دهد، این تصویر نادرست را از بین خواهد برد و ما را آن‌چنان که در خلوت خود هستیم، نشان می‌دهد. کسانی که کتاب «استخوان خوک و دست‌های جذامی‌» را خوانده بودند، به ویژه ایتالیایی‌ها برایشان جالب بود که چنین چیزهایی در ایران باشد و گویی با تصویر تازه‌ای روبرو شده بودند.

فرارو با توجه به این بخش از سخنان مستور گفت: این شکسته‌نفسی آقای مستور است. ما قصدمان فقط ارائه تصویر حقیقی ایران نیست. بلکه این کتاب‌ها را علاوه بر معرفی چهره امروزی ایران، به دلیل ارزش ادبی‌شان چاپ می‌کنیم. روزنامه ریپوبلیکا که مهم‌ترین روزنامه ایتالیا است، سال گذشته درباره رمان «پرنده من» نوشته خانم فریبا وفی در یک نقد نوشت: این کتاب فقط یک کتاب زیبای ایرانی نیست بلکه یک کتاب زیباست.

مستور در بخش دیگری از سخنانش در پاسخ به پرسش یکی از حضار درباره ممیزی این کتاب در ایتالیا، گفت: قرار بود این کتاب زمانی که ساده‌لوح‌تر بودم، در ایران تبدیل به فیلم شود که بعدا پشیمان شدم و دیگر نه این کتاب که همه کتاب‌هایم در ایران فیلم نخواهد شد. اما شکر خدا این کتاب هنوز بدون سانسور در ایران منتشر می‌شود. بنابراین مشخص است که در ایتالیا هم سانسور نخواهد شد.

فرارو هم اضافه کرد: برای چاپ کتاب «استخوان خوک و دست‌های جذامی» مشکل سانسور نداشتیم اما عنوان کتاب باعث مبارزه و جدال زیادی شد ولی در نهایت کتاب، با عنوان اصلی‌اش در ایتالیا چاپ شد.

این مدیر نشر در پاسخ به پرسش دیگری گفت: ما فقط ترجمه رمان‌های فارسی را منتشر می‌کنیم و این کار را هم فقط از روی کتاب‌های نسخه اصلی انجام می‌دهیم. یعنی به عنوان مثال به سراغ ترجمه فرانسوی یک رمان ایرانی نمی‌رویم و کتاب را از همان چاپ فارسی و ایرانی‌اش بازگردانی می‌کنیم. در ایتالیا هم توزیع کتاب، مشکلات عدیده و پیچیده‌ای دارد. ناشران بزرگ بازار را در انحصار خود دارند و ما در کل کشور، شبکه توزیع نداریم. یکی از بزر‌گ‌ترین حمایت‌هایی که از ما می‌شود از جانب روزنامه‌ها و مطبوعات است. البته نباید نقش تعریف‌های دهان به دهان و توصیه‌های مردم به یکدیگر را نادیده گرفت.

در ادامه جلسه یکی از حضار از مستور پرسید: یکی از مجموعه شعرهای شما در ایران چاپ نشد. ولی چندی پیش یک مجموعه شعر از شما در ایتالیا منتشر شد. آیا این کتاب چاپ شده، همان مجموعه شعر است؟ مستور در پاسخ به این سوال گفت: این کتاب، همان مجموعه است. اما پیش از این در ایران چاپ شد. چون من در جلسه‌ای که با رئیس اداره کتاب ارشاد داشتم، موفق شدم تعداد موارد ممیزی را به حداقل برسانم و کتاب در ایران چاپ شود. بعد از آن هم در ایتالیا منتشر شد.

وی افزود: امروز یادداشتی در روزنامه شرق از من منتشر شد که درباره سانسور بود. فکر نمی‌کنم هیچ دولت یا نهادی بتواند چیزی را سانسور کند، حتی اگر 90 درصد حجم آن را سانسور کند. چون نویسنده یا خالق اثر در 10 درصد باقیمانده فریادوار حرفش را خواهد زد. چیزی که امروز تحت عنوان ممیزی اتفاق می‌افتد و به این معنی است که بخشی از داستانی را حذف کنیم، ممیزی نیست چون چنین چیزی اصلا امکان ندارد.

این نویسنده در پایان گفت: اگر کتاب‌ها در ایران بدون اعمال ممیزی هم چاپ شوند، اتفاق خاصی نخواهد افتاد. چون درصد تاثیر کتاب بر زندگی مردم تقریبا صفر است و هیچ تاثیر یا آسیبی به زندگی مردم وارد نخواهد کرد. به نظرم ادبیات در زندگی امروز ما نقشی خنثی دارد. بنابراین سانسور نه ممکن است و نه مفید.