فرارو | سعید لیلاز: روحانی رکورد دکتر مصدق را شکست
تعداد نظرات: ۵۹ نظر
کد خبر: ۴۴۵۷۸۵
لیلاز می گوید: ایران دچار بحران منابع ارزی خواهد شد و قیمت دلار افزایش خواهد یافت، این افزایش تا مردادماه ادامه می‌یابد و پس از آن دوباره قیمت ارز سیر نزولی خواهد داشت. به همین دلیل معتقدم اگر تا مردادماه دوام بیاوریم، بازی را برده ایم.
تاریخ انتشار: ۱۳:۳۴ - ۱۴ تير ۱۳۹۹

سعید لیلاز، اقتصاددان و تحلیلگر مسائل سیاسی با نگرشی که مبتنی بر واقعیت‌های تاریخی است، معتقد است معضلات و مشکلات کشور، اصولگرایی یا اصلاح طلبی نیست که حالا رویکرد اصلاح طلبانه یا اصولگرایانه هم داشته باشد. این نقدی است به برخی چهره‌های نوظهور سیاست و تقنینی کشور که خواستار بازگشت روحانی از سیاست‌های ۷ سال گذشته خود شده اند.

روزنامه ایران در ادامه می‌نویسد: مطابق رویکرد لیلاز، چنین درخواستی، تنها بر نگاه سیاسی و جناحی به مسائل مبتنی است که البته سعی می‌شود رنگ و بوی ایدئولوژیک و آرمانی هم داشته باشد. اما طرح کنندگان این درخواست، عامدانه چشم خود را بر واقعیت‌های دولت روحانی و مبارزه نفسگیر و بی امان آن با فشار‌های حداکثری امریکا می‌بندند که در طول تاریخ بی سابقه است.

لیلاز در این گفتگو، گزاره بحث برانگیز خود مبنی بر اینکه امروز وقت مصالحه با امریکا نیست را هم توضیح می‌دهد. او می‌گوید مخالف مصالحه شرافتمندانه نیست، کما اینکه امروز مشکلاتی که در تجارت خارجی بدون نفت وجود دارد، موانع زیادی برای کشور ایجاد کرده است، اما الان زمان مناسبی برای گفتگو با ترامپ نیست.

لیلاز معتقد است که وضعیت کشور به سمت ثبات و آرامش می‌رود و اگر تا مرداد ماه دوام بیاوریم برنده مصاف با امریکا هستیم. این نظر را می‌توان متناظر با رویکرد عباس عبدی، دیگر تحلیلگر اصلاح طلب دانست که گفته بود «همه شاخص‌ها به سمت بی ثباتی می‌رود که عمده آن‌ها شاخص سیاسی است.» منظور اینکه هر نوع پیشرفت در خارج یا حل مسائل در داخل، نیازمند سازش و کاهش تنش در سیاست داخلی است. خلاصه اینکه؛ ایران ما امروز نیازمند آبادانی درون خانه است.

در گفتگو‌های گذشته خود، با ارائه آمار‌ها و شاخص‌ها نشان دادید که دست کم در فاصله ۹۲ تا ۹۴ که تحریم بودیم و برجامی هم وجود نداشت، وضع اقتصادی کشور، بویژه در زمینه حمایت از اقشار ضعیف بسیار بهبود یافته بود. اما امروز رؤسای کمیسیون‌های تخصصی مجلس، بدون اشاره به این اقدامات و دستاورد‌های دولت، به رئیس جمهوری نامه نوشتند که از مدیریت ۷ سال خود بازگردید. باتوجه به این دو گزاره، سؤال ما این است که آیا در کشور مسائل و مشکلات، اصولگرایی و اصلاح طلبی است که راه حل اصولگرایانه یا اصلاح طلبانه داشته باشد؟

من این طور به مسائل نگاه نمی‌کنم. من معتقدم هرکسی بر مبنای منافع خود و اینکه در کجای سپهر سیاست و توزیع منابع ایستاده است، تصمیم می‌گیرد. من مسأله را براساس منافع می‌بینم و فکر می‌کنم دوستان ما به عنوان رؤسای کمیسیون‌های تخصصی مجلس، درواقع به عنوان تازه وارد‌ها می‌خواهند بگویند بازی، بازیگران جدیدی دارد. درغیر این صورت، اگر از منظر کارشناسانه به مسائل نگاه کنیم، می‌بینیم که به استثنای فاصله دی ماه ۹۶ تا مرداد ۹۷ (توجه کنید که من به دقت به این تاریخ اشاره می‌کنم) عملکرد دولت آقای روحانی را کاملاً قبول دارم و موفق می‌دانم.

دولت در چه شاخص‌هایی موفق بوده است؟

ما در همه زمینه‌ها موفقیت داشتیم، هم رشد اقتصادی ایران احیا شد، هم توزیع درآمد. قدرت خرید طبقه کارگر ایران که تا سال ۱۳۹۲ در نسبت با سال ۱۳۸۹ حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد کاهش یافته بود، تا پایان سال ۹۶ دوباره احیا شد. یعنی اولین بار در تاریخ ایران بود که قدرت خرید کارگران از طریق افزایش دستمزد اضافه شد.

معمولاً ما فراموش می‌کنیم یا رؤسای محترم کمیسیون‌های مجلس فراموش کرده اند که درآمد ارزی بهترین سال دولت آقای حسن روحانی، معادل درآمد ارزی در بدترین سال دولت آقای احمدی نژاد بود. یعنی کاهش قیمت جهانی نفت خام، همه آثار مثبت برجام را محو کرد، به گونه‌ای که درآمد ارزی در سال ۹۴ به ۳۳ میلیارد دلار رسید، همچنان که درآمد‌های ارزی در بهترین سال دولت آقای روحانی که سال ۹۶ بود، معادل درآمد‌های ارزی سال ۹۲ بود که بدترین سال از نظر درآمد ارزی در دوره اول تحریم محسوب می‌شود. در واقع هیچ گاه دولت آقای روحانی وفور درآمد‌های ارزی را تجربه نکرد.

باوجود این ما موفق شدیم اقتصاد ایران را احیا کنیم، کما اینکه رشد اقتصادی ایران در سال ۹۵ از رکورد خود در سال ۱۳۹۰ عبور کرد و شاخص تولید صنعتی نیز به ۱۰۶ تا ۱۱۰ واحد رسید، آن هم نسبت به سال ۹۰، یعنی قبل از شروع دور نخست تحریم‌ها علیه ایران.

از سوی دیگر امروز تولید مواد غذایی ایران حدود ۱۴۰ میلیون تن است. بگذارید این طور بگویم؛ سعید لیلاز به عنوان یک مورخ که درس خود را خوب خوانده است، ادعا می‌کند که از حمله مغول به این سو، هرگز فشاری مانند فشار امروز به ایران وارد نشده است. سراغ ندارم که ملتی یا کشوری به اسم ایران، از سال ۶۱۸ هجری قمری که چنگیز به ایران حمله کرد، تا امروز، چنین فشاری را تحمل کرده باشد.

در ۸ قرن گذشته چنین فشاری بر ملت ایران بی سابقه بوده است. باوجود این، آیا شما در ایران هیچ اثری از قحطی می‌بینید؟ هیچ اثری از مشکلاتی که در عراق دوره تحریم بود یا مشکلاتی که در ونزوئلا هست، می‌بینید؟ بله، می‌دانم که ما امروز با چه فقری یا چه تورمی دست به گریبان هستیم، می‌دانم که هر هفته هزاران انسان به زیر خط فقر رانده می‌شوند، همه این‌ها را می‌دانم، اما از آن طرف این را هم می‌دانم که فشاری که بر ایران وارد می‌شود، بی سابقه است.

در تقسیم بندی مسائل امروز ما، دو موضوع نفت و تحریم را از هم تفکیک می‌کنید؛ کدام را مؤثرتر می‌دانید؟

حتماً نفت. من هیچگاه عنصر خارجی را در اقتصاد ایران عامل تعیین کننده نمی‌دانم. اساساً از جنگ جهانی دوم به این سو، هیچ گاه عنصر یا عامل خارجی را تعیین کننده نمی‌دانم. حتماً عنصر خارجی مؤثر و مهم است، اما تعیین کننده نیست. به عبارت دیگر، درنهایت تحریم‌ها اوضاع را تشدید می‌کند یا تخفیف می‌دهد. چنانکه آقای روحانی یا آقای همتی از شهریور ۱۳۹۷ به بعد، که اعمال مدیریت را آغاز کردند، دیدیم که مسأله جمع شد. درست است که در این مدت قیمت دلار دو برابر شده است، اما از آن طرف رشد نقدینگی هم دوبرابر شده است.

ببینید! من معتقدم در بهترین سال دولت آقای روحانی ۵۶ میلیارد دلار کالا به ایران وارد شد. اگر این میزان واردات یکباره صفر شود، سهم آن در اقتصاد ایران ۶ درصد است، بقیه مسائل به مدیریت مربوط است. براساس شاخص بین المللی قدرت برابری خرید، ایران سالانه حدود ۱۲۰۰ میلیارد دلار تولید دارد، بنابراین جایی که حکومت و دولت خواسته است، توانسته است اداره کند. چنانکه در زمینه بورس، ابتدای امسال یا اواخر سال گذشته، کارشناس یا سیاستمداری نبود که نگران فروپاشی بورس نبوده باشد، هرچند از ابتدا معتقد بودم این اتفاق نمی‌افتد. اما عملکرد دولت در این زمینه بسیار مثبت بود.

چرا شما بازه زمانی دی ماه ۹۶ تا مرداد ۹۷ را استثنا می‌کنید؟ در این دوره چه اتفاقی افتاد؟

بانک مرکزی وقت پول پاشی کرد.

یعنی همین حرفی که اخیراً آقای همتی، رئیس کل بانک مرکزی زد که ما برای ثبات بازار ارز، در بازی امریکا قرار نمی‌گیریم که بخواهیم دلار به بازار تزریق کنیم؟

دقیقاً و درست به دلیل همین سیاست‌های اخیر است که از همتی حمایت می‌کنیم. اما ما در آن ۷ تا ۸ ماه، خیلی چیز‌ها از دست دادیم و اساساً آن میزان از طلا و ارز که از دست دادیم، تعیین کننده بود. من یکی از بخشنامه‌های امریکا را خواندم و به مقام عالی رتبه‌ای گفتم که یا شما آسوده خاطر هستید، یا من نمی‌فهمم که چه اتفاقی دارد می‌افتد، والا رفتار شما نشان نمی‌دهد که شما طوفان عظیمی را که در حال وزیدن است، درک کرده باشید.

چطور می‌توان تفاوت ادعایی در رفتار و مدیریت دولت، در دو سال ۹۲ تا ۹۴ با دی ماه ۹۶ تا مرداد ۹۷ را توضیح داد؟ آیا می‌توان از منظر اقتصاد سیاسی این مسأله را تبیین کرد؟

حتماً می‌توان از نظر اقتصادی آن را تبیین کرد. اگر بخواهیم صادق باشیم، باید بگویم که بعد از انتخابات ۹۶ رویکرد سیاسی آقای روحانی تغییراتی به خود دید، زیرا فکر می‌کرد اگر تغییر رویکرد بدهد، نظر جناح راست هم به ایشان مثبت خواهد شد. نمی‌توانم در این زمینه داوری کنم، زیرا شاید رویکرد اشتباهی هم نبود.

اما به نظر می‌رسد ایشان این طور فکر می‌کرد اگر مواضع جناح اصولگرا را هم مورد توجه قرار دهد، کشور به وفاق بیشتری خواهد رسید، زیرا یکی از بزرگ‌ترین مشکلات کشور نبود انسجام درون اجزای حاکمیت است که این نبود وفاق هیچ ربطی به تحریم‌ها ندارد. به همین دلیل من مخالف اثرگذاری جدی تحریم‌ها هستم، زیرا ما امروز مسائل داخلی خود را حل نکرده ایم. اما در پاسخ به این رویکرد، نه تنها وفاق بیشتری حاصل نشد، بلکه حوادث دی ماه ۹۶ هم پدید آمد که به باور من، بخش زیادی از اعتراضات دی ماه ۹۶، ناشی از توطئه از درون بود. به عبارت دیگر، اتفاقات دی ماه ناشی از کشمکش‌های طبقات اجتماعی بود.

آقای روحانی با چه رویکردی می‌خواست حمایت جناح راست را کسب کند؟

شاید آقای روحانی تصور می‌کرد با این سیاست، برخورد جناح راست با ایشان هم تفاوت خواهد کرد. البته تغییر رویکرد آقای روحانی بیشتر در دولت نمود داشت. شاید آقای روحانی می‌خواست نتیجه بیشتری بگیرد، اما برعکس شد. البته این را بگویم که به باور من هیچ اعتراضی نیست که زمینه اجتماعی نداشته باشد و من حق اعتراض را بخش لاینفک دموکراسی می‌دانم و هیچ اعتراضی را تخطئه نمی‌کنم، اما در حوادث دی ماه ۹۶ اساساً نسخه هرگونه شجاعت دولت در برخورد و مواجهه با حوادث و مشکلات خارجی پیچیده شد. یعنی گروهی که آن شورش‌ها را پدید آورد یا به آن دامن زد، عملاً با این اقدام به آقای روحانی توضیح و نشان داد که تو شجاعت تصمیم گیری نخواهی داشت و نمی‌توانی تصمیم بگیری.

جایی گفتید که در دوره آقای احمدی نژاد، از محل وام‌های کم بهره‌ای که بانک‌ها به افراد دادند، به ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار خانواده رانت خوبی داده شد و آن‌ها را طبقه نوکسیه این دوره نامیدید.

حدس من این بود که ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار خانوار بودند و به این ترتیب از این طریق بورژوازی جدیدی در ایران پدید آمد. طبیعتاً هر بار در هر یک از این تلاطم ها، یک بورژوازی جدید پدید می‌آید. می‌دانید که در هر دوره جدید، چه اتفاقی سر بورژوازی قبلی می‌آید؟ مقیم کانادا می‌شوند.

ایران، کشوری شده است که مدام برای کانادا بورژوازی تولید می‌کند. به همین دلیل معتقدم پول پاشی درواقع کمک به آقای «جاستین ترودو» و خدمت به دولت کاناداست. منظور من، هر نوع پول پاشی است، خواه از سوی آقای محمود بهمنی باشد، خواه آقای سیف یا همتی، خواه دولت احمدی نژاد باشد یا دولت خاتمی و روحانی، فرقی در اصل مسأله نمی‌کند. به همین دلیل وقتی آقای همتی می‌گوید من دیگر پول پاشی نمی‌کنم یا ارز به بازار تزریق نمی‌کنم، از او حمایت می‌کنم.

این قبیل منافع به کدام طبقات یا گروه‌ها رسیده است؟

حتماً به طبقات نزدیک به حاکمیت رسید. به این دلیل که شرکتی که تنها در یک بازه زمانی دو یا سه هفته‌ای تأسیس می‌شود و می‌تواند در همین مدت کارت بازرگانی بگیرد، ثبت سفارش کند و دلار بگیرد. همین حالا، شما آیا می‌توانید زودتر از یک ماه از اتاق بازرگانی تهران کارت بازرگانی بگیرید؟ دست کم گرفتن گواهی عدم سوء پیشینه یک زمان طولانی لازم دارد. پس در این مسأله حتماً فساد هم رخ داد؛ بنابراین کسانی که به منافذ قدرت یا امضا‌های طلایی دسترسی داشتند (از این دلار‌ها یا رانت‌ها بهره بردند) وگرنه چیزی عاید کارگر و کشاورز یا آدم‌های کف خیابان نشد.

شما رانت‌های ارز ۴۲۰۰ تومانی را فساد دانستید یا فساد کسانی که به امضا‌های طلایی دسترسی داشتند. اگر بخواهیم از زاویه «داگلاس نورث» به مسأله نگاه کنیم، این رانت غیرمولد، چه پیامد مثبتی برای حاکمیت داشت؟

ببینید! الزاماً این طور نیست که حاکمیت هوشمندانه یا آگاهانه به دنبال توزیع چنین رانتی باشد. اگر به رفتار بوروکراسی دولت آقای روحانی در این مدت نگاه کنید، می‌بینید که هدف آنان تثبیت قیمت بود و به همین دلیل در برخی روز‌ها ۸۰ میلیون دلار ۴۲۰۰ تومانی اسکناس در بازار توزیع می‌شد. کسانی که در صف‌های خرید این دلار‌ها حاضر شده بودند، امروز مقیم کانادا هستند. اما محصول جانبی این رویکرد، ایجاد یک طبقه جدید اجتماعی است. همان موقع به دولت پیشنهاد دادم کوپن کالا‌های اساسی توزیع شود که این پیشنهاد رد شد.

وقتی می‌گوییم به طبقات محروم کوپن بدهید، رد می‌شود، اما همان توزیع کوپن را در توزیع دلار‌های نفتی بین بورژوازی ایران انجام دادید، زیرا وقتی اعلام می‌کنید دلار ارزان می‌فروشیم، کسی وارد صف خرید می‌شود که ریال دارد، این ریال را هم بانک مرکزی داده است که سالانه ۲۵ درصد به سپرده‌ها سود می‌دهد، سپرده‌هایی که بابت شان سالانه ۲۵ درصد سود داده می‌شود، اما درآمد بانک‌ها از محل آن سپرده‌ها سالانه ۱۵ درصد است. این فرآیند منبع اصلی رشد نقدینگی در ایران به مدت ۱۰ سال بودند. درنهایت هم آقای همتی اخیراً این مسأله را مدیریت کرد.

وقتی موضوع توزیع ارز ارزان در دولت آقای احمدی نژاد و مدیریت آقای بهمنی و بعد در دوره آقای روحانی و مدیریت آقای سیف بر بانک مرکزی تکرار می‌شود، بنابراین نمی‌توانیم بگوییم که ما دو نوع مدیریت اصولگرا یا اصلاح طلب داریم.

حتماً نداریم. بگذارید مسأله را این طور توضیح بدهم. به باور من ماده بر ذهن تقدم دارد، به این معنی که وقتی وفور پدید می‌آورید، از آن طرف فساد و ریخت و پاش هم پدید می‌آید. به عبارت دیگر، هرگاه وفور و ثروت بادآورده حاصل می‌شود، انضباط مالی هم از در دیگر خارج می‌شود. این مسأله نه تنها اصلاح طلب و اصولگرا ندارد یا ماتریالیست و خداپرست ندارد، بلکه ایرانی و غیرایرانی هم ندارد. در ایالات متحده هم این اتفاق می‌افتد.

همین حالا ادبیاتی در جهان شکل گرفته است به این معنی که با سقوط قیمت جهانی نفت خام، دولت نروژ هم آسیب دیده است، آن هم نروژی که تا سال ۲۰۱۵ میلادی ۹۰۰ میلیارد دلار از محل مازاد منابع نفتی ذخیره ارزی ایجاد کرده بود. این امر به این معنی است که با هر میزانی از توسعه یافتگی، با درآمد‌های بادآورده، در هر صورت دچار ریخت و پاش می‌شوید. مسأله هم به این صورت است که وقتی براساس یک درآمد ناپایدار، هزینه پایدار ایجاد می‌کنید، درواقع خودتان را نابود کرده اید.

از دولت امیرعباس هویدا تا دولت آقای روحانی، هرگاه دچار وفور منابع شدیم، همین اتفاق افتاد. شاید دولت آقای روحانی تصور می‌کرد این بحران رد می‌شود. اما همان طور که برای آنان نوشتم، فرض من این بود که بحران قطعاً دو یا سه سال طول می‌کشد.

در مصاحبه‌ای گفتم که اگر امروز هم مذاکره با امریکا آغاز شود، مانند دور گذشته، حداقل دو سال طول می‌کشد، همچنین در خوشبینانه‌ترین حالت، بعد از مذاکرات دو ساله، دو سال زمان می‌برد تا صادرات نفت ما احیا شود، بعد از این مدت، نفت با قیمت بشکه‌ای ۳۵ دلار به درد کسی نمی‌خورد، بلکه فقط لقمه‌ای است که لای دندان‌های فساد را پر می‌کند و چیزی به مردم نخواهد رسید.

سؤالی که طرح می‌شود این است که از دولت هویدا تا دولت احمدی نژاد یا روحانی، چرا در ایران ما انباشت تجربه و انباشت مدیریت نداریم؟

قبول ندارم که انباشت مدیریت نداریم. اما به باور من، ریشه مسأله به این بازمی گردد که ما، یعنی ایران، درحال طی دوران گذار هستیم. مرحوم دکتر عظیمی معتقد بود هر ۷ یا ۸ سال، در ایران یک تلاطم شدید اتفاق می‌افتد که همه دستاورد‌های آن ۸ سال را باطل می‌کند و ما بار دیگر به ابتدای خط باز می‌گردیم. من (سعید لیلاز) اسم این فرآیند را بازی ماروپله گذاشتم.

در بازی ماروپله، ممکن است شما به خانه شماره ۹۹ هم بروید، اما با یک نیش مار بار دیگر به خانه اول برمی گردید، البته در این صورت فقط وقتی فرصت شروع دوباره بازی را خواهید داشت که تاس‌های شما جفت شش بیاید، اما خب، نکته اینجا است که بازی مار و پله فقط یک تاس دارد! یعنی مسأله اساساً غیرممکن می‌شود.

منظور اینکه؛ در ۱۰۰ سال گذشته که ما درحال گذار بودیم، ۴ عنصر و عامل اساسی، به مثابه هیزمی بوده است که دیگ همیشه جوشان ایران را جوشان نگه داشته است. این عوامل عبارت اند از؛ مهاجرت از روستا به شهر، رشد جمعیت، تغییرات و نوسان‌های درآمد نفت و روابط خارجی. به باور من، ما سه عامل را برای همیشه پشت سر گذاشتیم، یعنی مهاجرت، رشد جمعیت و نفت دیگر نمی‌توانند ایران را دچار تلاطم کنند. درباره چهارمین عامل، یعنی روابط خارجی نیز، فشار‌هایی که امروز تحمل می‌کنیم، آخرین مرحله آن است و به باور من پس از گذراندن این مرحله، ایران به سمت ثبات خواهد رفت.

این تلاطم در سیاست خارجی هم به نوبه خود ناشی از ذات اقلیمی و جغرافیایی ایران است. این جمله از «چارلز عیسوی» یا «رودی مته» است که می‌گوید «در هزار سال اخیر، همه دولت‌های ایران حول حوض کویرمرکزی ایران تشکیل می‌شده است و هر بار یکی از اقوام ایران به قدرت رسیده است.» به همین دلیل درحالی که قاهره ۵۰۰ سال پایتخت مصر بوده است یا استانبول چندین قرن پایتخت عثمانی یا ترکیه بوده است، در ایران طی این هزار سال شاید ۱۵ بار پایتخت عوض شده است که در سه بار آن فقط تبریز پایتخت شده است.

از این مسأله می‌توان دریافت که بخشی از بی ثباتی در ایران، ناشی از مناسبات تاریخی و اقلیمی ما است. اما امروز معتقدم ما درحال حرکت به سمت آرامش هستیم و این فشار‌ها و تلاطم‌ها آخرین واقعه یا رویداد (بی ثبات ساز) است (که پشت سر خواهیم گذاشت.)

بنابراین نامه‌ای که رؤسای کمیسیون‌ها به آقای روحانی نوشتند و گفتند که اساساً باید از مدیریت ۷ ساله خود بازگردید، چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟

این که بی انصافی است.

در این نامه، مدیریت کشور به دو نوع «انقلابی» و «غیرانقلابی» تقسیم شده بود.

من به این تقسیم بندی‌ها اعتقاد ندارم، ضمن اینکه معتقدم ما براساس منافع خود صحبت می‌کنیم. باید توجه داشته باشیم که در تاریخ ۸۰۰ سال گذشته ایران، هرگز فشاری به اندازه امروز بر این کشور وارد نشده و تکرار نشده است و بدون تردید ایران، امروز تحت فشارترین کشور جهان است. یعنی فشاری که امروز ایران تحمل می‌کند، هم در تاریخ کشور ما سابقه ندارد، هم در دنیای امروز بی سابقه است.

امروز ایران یگانه قدرت منطقه‌ای تنهای دنیا است. ما شریک ژئوپلیتیک نداریم. ممکن است این واقعیت از یک سو غم انگیز باشد، اما از سوی دیگر غرورآفرین است. زیرا ما امروز غیروابسته‌ترین کشور جهان هستیم. حتی هند و برزیل که کشور‌های هم سطح ایران هستند، شریک ژئوپلتیک دارند، اما ایران یگانه قدرت منطقه‌ای است که هیچ قدرت دیگری بالاسر او نیست. این اتفاق بسیار خوبی است.

سؤال این است که در این شرایط، چرا باید در داخل مقابل هم قرار بگیرند؟ آیا الان زمان این است که رؤسای کمیسیون‌های تخصصی مجلس به آقای روحانی که بدترین فشار تاریخ ایران را تحمل و در همین فشار کشور را هم اداره می‌کند چنین نامه‌ای بنویسند؟ اوایل اسفند سال گذشته در مصاحبه‌ای گفتم که بدترین دوران تاریخ معاصر ایران در آستانه فرارسیدن است. گفتم که ایران دچار بحران منابع ارزی خواهد شد و قیمت دلار افزایش خواهد یافت، این افزایش تا مردادماه ادامه می‌یابد و پس از آن دوباره قیمت ارز سیر نزولی خواهد داشت. به همین دلیل معتقدم اگر تا مردادماه دوام بیاوریم، بازی را برده ایم.

من به رؤسای محترم کمیسیون‌های تخصصی پیشنهاد می‌کنم روشی را که آقای قالیباف در پیش گرفت در پیش بگیرند. این کاری ندارد که صرفاً انتقاد کنیم وضع خراب است. دولت آقای روحانی امروز چه کار دیگری می‌توانست انجام بدهد که انجام نداده است؟ من مدیریت کرونا آقای روحانی را بسیار موفقیت آمیز می‌دانم. یا مدیریت دولت در بورس که می‌توانست یک بحران امنیتی برای کشور ایجاد کند، را بسیار موفق می‌دانم.

اساساً حرکتی که در بورس صورت گرفت، حرکتی در جهت منافع توده‌های فقیر مردم ایران بود. شما روزنامه نگار‌ها نمی‌روید بررسی کنید که در دو ماه اخیر، یک میلیون خانوار از فقیرترین اقشار ایران، النگو‌های بچه‌های خود را فروختند تا سهام بخرند. اگر بورس فرو می‌ریخت، چه کسی می‌توانست کاری بکند؟ این کاری بود که دولت با سرعت انجام داد و البته مقام رهبری هم موافقت کردند که تصمیم بسیار مهمی است. شهریور ۹۷ در مصاحبه‌ای با یورونیوز گفتم اگر این‌ها بخواهند، می‌توانند کشور را اداره کنند. (تجربه کرونا و بورس نشان می‌دهد) که خواستند و توانستند؛ بنابراین معتقدم از مرداد ۹۷ تا الان، نمی‌توانم هیچ اشتباه تعیین کننده‌ای در دولت روحانی پیدا کنم.

این عبارت شما است که «باید از نظام جمهوری اسلامی تقاضا کنیم تا ستاد فرماندهی مشابه ستاد ملی مقابله با کرونا برای مدیریت کشور نهادینه کند تا نهاد‌های اقتصادی موازی، دستورالعمل‌های متفاوت صادر نکنند.»

ببینید! لنین بود که مفهوم حاکمیت دوگانه را در کتاب «دولت و انقلاب» تشریح کرد. البته لنین در این کتاب به وضعیت روسیه بعد از انقلاب فوریه و قبل از انقلاب اکتبر اشاره می‌کند که ۸ ماه بیشتر طول نکشید. لنین می‌گوید در برخی کشورها، در یک دوره بسیار استثنایی تاریخی، دو طبقه اجتماعی با هم، یک حاکمیت را تشکیل می‌دهند و این دو طبقه در رأس قدرت اجرایی با هم کشمکش خواهند کرد تا درنهایت یکی بر دیگری مسلط شود. اساس و ویژگی این دوران این است که کوتاه مدت است، دیگر مانند کشور ما ۳۲ سال طول نمی‌کشد؟ کافی است دیگر! بگذارید مثالی بزنم.

مانند هر سال، من در راهپیمایی ۲۲ بهمن ۹۸ هم شرکت کردم. سال گذشته شرکت در این راهپیمایی برای من اهمیت مضاعف داشت، هم به خاطر تحریم‌ها و هم از لج «جان بولتون.» باور نمی‌کنید که من از غصه این حرف جان بولتون که «می خواهم ایران را بی ثبات کنم» خواب نداشتم و اگر او بخندد و از رنج ما خوشحال باشد، این ماییم که این بساط را درست کردیم (و شرایط خودمان را سخت کرده ایم) نه او.

وقتی در راهپیمایی شرکت کردم، از لحظه اول، دیدم برخی از شرکت کنندگان، ترامپ را رها کرده اند و به روحانی ناسزا می‌گویند. وقتی هم که آقای روحانی صحبت‌های خود را آغاز کرد، به عنوان یک آمارشناس می‌دیدم که همه آمار‌های او درست بود و یک کلمه هم دروغ نداشت. اما کارکنان اداره‌هایی که جایگاه‌هایی در راهپیمایی درست کرده بودند، چنان صدای بلندگو‌های خود را بالا برده بودند که مبادا صدای آقای روحانی به گوش مردم برسد. انگار اگر دونالد ترامپ سخنرانی می‌کرد، شاید صدای بلندگو‌های خود را کمتر می‌کردند.

تبعات این وضعیت دوگانه چیست؟

در ماجرای احمدی نژاد فهمیدیم که آن جریان به تنهایی نمی‌تواند کشور را اداره کند، این سو هم نمی‌تواند بدون نظر آن بخش، جلو برود. این حاکمیت دوگانه یک جا باید تمام شود. حرف من این است که اگر ما مشکلی داریم، درست اینجا است، وگرنه در ۷ سال دولت حسن روحانی، به جز آن دوره ۷-۸ ماهه و به جز آن سیاست خاص که نسبت به آن انتقاد‌های بسیار روشن دارم، هیچ عیبی در سیاست‌های آقای روحانی نمی‌بینم.

در همه عرصه‌ها موفقیت آمیز جلو رفتیم. اکنون هم کمابیش تحریم‌ها را بخوبی مدیریت کردیم. امروز هم حاکمیت تنها باید انسجام خود را بیشتر و یکی کند و با فساد برخورد کند. برخورد با فساد اساساً کار قوه قضائیه است که به نظر من آقای رئیسی امیدوارانه جلو می‌رود و من خوشبینم که در این زمینه هم اتفاقات خوبی بیفتد. اگر این دو سه اتفاق بیفتد، همان طور که پیشتر هم گفتم، تحریم‌ها ایران را به زانودر نخواهد آورد و نیاورده است.

این انسجام چطور حالتی است؟ آیا مانند آنچه از لنین مثال زدید، به این معنی است که یک طبقه ذیل طبقه دیگر محو شود یا اینکه شکل دیگری هم قابل تصور است؟

در شرایطی که تضاد اصلی کل نظام، تضاد خارجی باشد، امکان تفاهم در داخل وجود دارد. اما به محض آنکه آن تضاد برداشته شود، بار دیگر چالش‌ها شروع می‌شود. هنگام اجرای توافقنامه برجام گفتم به محض اینکه برجام تصویب شود، نزاع داخلی بر سر منابع بار دیگر آغاز خواهد شد. اکنون به این دلیل ممکن است نزاع‌ها کمتر شود که اولاً کلیت نظام با مشکلاتی روبه رو است، دوم اینکه منابعی وجود ندارد تا بخواهیم سر آن دعوا کنیم. اتفاقاً به همین دلیل دوم است که برخی به این فکر افتادند شاید صحبت با امریکا بد هم نباشد.

ائتلاف مسلط حاکم، چه زمانی به یکپارچگی می‌رسد؟

هرگز به یکپارچگی نمی‌رسد، به این معنی که هیچ گاه در هیچ نظام سیاسی انسجام صددرصد و کامل نخواهد بود. در امریکا هم این یکپارچگی کامل وجود ندارد. بحث من ناظر بر حوزه اجرا است، به این معنی که یک قوه یا بخشی از یک قوه، در کار بخش دیگری از همان قوه نگذارد و بگذارد کار‌ها پیش برود. درغیر این صورت این فرآیند به جایی خواهد رسید که مانند امروز امریکا کل کشور را قفل خواهد کرد.

دعوای دموکرات و جمهوری خواه همیشه وجود داشت، اما امروز این دعوا امریکا را قفل کرده است. یا در افغانستان، نزاع آقای عبدالله و اشرف غنی این کشور را قفل کرده است. در ایران ۳۲ سال است که این کشمکش‌ها ادامه دارد. در صورت تداوم کشمکش‌ها تا کسی می‌خواهد کار کند، بخش دیگر تلاش می‌کند چوب لای چرخ او بگذارد. وقتی آقای احمدی نژاد روی کار آمد، با خودم می‌گفتم دست کم حاکمیت یکدست شد، اما درنهایت دیدیم که این اتفاق نیفتاد، به این معنی که ساختار تاریخی و اجتماعی ما، همواره انشقاق تولید می‌کند.

برخی تحلیلگران مانند آقای علوی تبار، از مواضع شما به «گردش به راست» تعبیر می‌کنند و این چرخش را ناشی از منافع طبقاتی یا اقتصادی شما یا کارگزاران می‌دانند.

هرکسی از سپهر منافع خود به دنیا نگاه می‌کند، همچنان که باید دید آقای علوی تبار کجای این سپهر ایستاده است. ضمن اینکه بعید می‌دانم افکار ایشان در اساس با من متفاوت باشد. زیرا سطح ثروت و درآمد من و آقای علوی تبار تفاوت چندانی باهم ندارد.

در همین گفتگو اشاره کردید که روابط خارجی همواره برای ایران تلاطم ایجاد کرده است. اما شما همان کسی هستید که سال ۹۵ اعلام کردید واسطه‌ها در ایران یا حتی چین، ۴۰ تا ۵۰ میلیارد دلار از قبل تحریم‌ها منفعت بردند و همین‌ها هم مخالف برجام هستند. چطور شما امروز می‌گویید که تحریم مسأله ما نیست؟

این طور نیست که من با هرگونه مصالحه‌ای مخالف باشم، اتفاقاً بشدت هم از برجام دفاع می‌کنم و معتقدم برجام افق جدیدی برای کشور باز کرد و اگر برجام نبود، ما هرگز شاهد این اجماع بین المللی علیه ترامپ نبودیم. برجام یک مصالحه شرافتمندانه بود، اما از سوی دیگر، اتفاقاً براساس برجام است که مخالف مصالحه با ترامپ هستم. به این دلیل که ما در برجام یک مصالحه شرافتمندانه انجام دادیم، اما به محض اینکه معادله قدرت در دنیا بهم خورد، امریکا این مصالحه را بهم زد.

ما که گناهی نکرده بودیم یا جمهوری اسلامی که خطایی نکرده بود. از این رو معتقدم نه اینکه مصالحه اساساً فایده نداشته باشد، بلکه می‌گویم اصالت ندارد. نکته دیگر اینکه امروز قیمت نفت آنقدر پایین آمده است که مصالحه را از لحاظ اقتصادی بی معنی کرده است.

آیا مسأله ما صرفاً فروش نفت است؟ مگر نه اینکه امروز تجارت خارجی ما دچار مشکلات اساسی است و حتی برای واردکردن ارز به کشور هم به عراق و امارات وابسته هستیم؟

این مسأله را می‌فهمم، اما ما برجام را بهم زدیم یا امریکا؟ به باور من، تا زمانی که ما به یک قدرت متوازن دست نیابیم، اساساً این مصالحه ممکن نخواهد بود، مگر اینکه مانند ترکمانچای چیزی بدهیم که من با این رویکرد مخالفم. زمانی در کشور دولتی روی کار بود که براساس مصالح خودش، مشکل درست می‌کرد، زیرا نان آن دولت در ایجاد غبار بود. نکته دیگر اینکه وقتی می‌گوییم می‌خواهیم با امریکا مصالحه کنیم، باید ببینیم که آیا این مصالحه مسائل امروز ما را حل می‌کند یا خیر؟ مگر مشکلات اساسی امروز ایران تورم، ناکارآمدی و فساد نیست؟ کدام یک از این مشکلات ناشی از تحریم است؟

امروز پنجاهمین سال ورود تورم ساختاری به ایران است که تنها دو سال آن را در تحریم سپری کردیم. این تورم ساختاری و ناشی از این است که باری که روی دوش دولت می‌گذاریم، به اندازه‌ای زیاد است که دولت ناچار می‌شود اسکناس چاپ کند تا این بار را کم کند. یکی از دلایل یا پیامد‌های نوشتن و ارسال نامه رؤسای کمیسیون‌های تخصصی هم همین است؛ بنابراین مسأله ما داخلی است. یا مشکل ناکارآمدی موجود در کشور ناشی از اندازه بزرگ دولت است.

مشکل بعدی فساد است، آیا تحریم‌ها فساد ایجاد کرده است؟ کدام یک از مشکلات بنیادی ما با رفع تحریم‌ها حل می‌شود؟ کدام کشور پس از اینکه به امریکا نزدیک شد، توسعه یافت؟ اصلاً مگر امریکا به کشوری نان می‌رساند؟ چرا مصر یا پاکستان مشکلات بدتری نسبت به ایران دارند؟ تعداد متحدان امریکا که مشکلات جدی دارند، به مراتب بیشتر از تعداد متحدان امریکا است که وضع خوبی دارند و این مدیریت داخلی این کشور‌ها است که آنان را به وضع خوبی از لحاظ توسعه رسانده است.

بنابراین به همین دلیل معتقدید که تحریم و کرونا فرصتی برای ما است؟

هیچ گاه نه از تحریم حمایت می‌کنم، نه از کرونا، بلکه می‌گویم ذات مناسبات ژئوپلیتیک ایران، به گونه‌ای سرنوشت کشور مرا رقم زده است که اگر یک کشور مستقل نباشد، ما را در خود هضم می‌کنند. ایرانی‌ها قبول نمی‌کنند که در قدرت‌های دیگر هضم شوند. این حرفی است که امروز اردشیر زاهدی هم می‌گوید. آیا زاهدی به پول جمهوری اسلامی احتیاج دارد یا می‌خواهد وزیر خارجه شود؟ وقتی به عنوان یک ایرانی به تاریخ نگاه می‌کنید، می‌بینید که ایرانی‌ها نه توانستند قمر یک کشور شوند نه اینکه به تنهایی خود را حفظ کنند.

وقتی بریتانیا وارد هند شد، این کشور را مستعمره خود کرد، اما با قرارداد ۱۹۱۹ تلاش کرد ما را نیمه مستعمره بسازد. برای اینکه نمی‌توان ایران را هضم کرد. ایران کشوری نیست که با کسی بسازد. ایران یک قدرت مستقل است. شما‌ها معتقدید که این رویکرد ناشی از ایدئولوژی جمهوری اسلامی است، اما من معتقدم ایدئولوژی جمهوری اسلامی به خاطر این رویکرد است. این روحیه ایرانی‌ها که خودشان را هم طراز امریکایی‌ها می‌دانند، ولو اینکه پای شان در مناسبات قدیمی باشد، به ایران اجازه نمی‌دهد که یک قدرت وابسته باشد. وابستگی برای ایران و ایرانی معنا ندارد. وقتی هم که وابستگی معنا پیدا نمی‌کند، ایران ناچار است قدرتمند شود و وقتی هم که قدرتمند شد، تضاد و نزاع هم آغاز می‌شود.

بنابراین ما درگیر یک نبرد تعیین کننده با امریکا هستیم.

نبرد مرگ و زندگی است و به باور من، آخرین تضاد و چالش از این نوع هم خواهد بود. البته ما پیروز می‌شویم. من به حافظه تاریخی ایرانیان که به شعور ملت ایران متکی است، بسیار امیدوارم. من به چسبندگی تاریخی سرزمین و ملت ایران بسیار امیدوارم. این چسبندگی بسیار نیرومند است. همچنان که من به اقتدار جمهوری اسلامی که چیزی به نام امنیت را در ایران پدید آورده است، بسیار امیدوارم.

امنیت، نایاب‌ترین گوهر در کل خاورمیانه است. هیچ ایرانی حاضر نیست گوهر امنیت را با هیچ چیز دیگری عوض کند. معتقدم ما به ساخت سیاسی، اقتصاد دادیم و در مقابل امنیت را گرفتیم. امروز از مردم کوچه و خیابان بپرسید که چه کسی از این معامله با جمهوری اسلامی ایران پشیمان است؟ نه در تهران، بلکه در کردستان و بلوچستان هم پشیمان نیستند.

با وجود مشکلاتی که کرد‌ها و بلوچ‌ها دارند، آنان امنیت را ترجیح می‌دهند. زمانی «کوفی عنان» دبیرکل اسبق سازمان ملل درباره عراق گفت «موقعی که صدام حسین بود، حداقل امیدوار بودیم وقتی بچه‌ها به مدرسه می‌روند، ظهر به خانه‌های خود برمی گردند، الان این امید وجود ندارد.» عراق هم اقتصاد را باخت و هم امنیت را.

باوجود همه آنچه که شما در این گفتگو تشریح کردید، برخی همچنان معتقد هستند که سیاست‌های دولت آقای روحانی، تشدیدکننده پیامد‌های ناشی از تحریم است.

ببینید! ما در اداره کشور با یک اقتصاد غیرنفتی رکورد محمد مصدق را شکستیم. این واقعیتی است که هم باید مدیران عالی کشور به آن توجه کنند و هم رؤسای محترم کمیسیون‌های تخصصی مجلس آن را بدانند. با همه چالش‌های سیاسی و فقدان انسجام در داخل، بالاخره در دولت آقای روحانی رکورد دکتر مصدق در (اداره کشور) با اقتصاد بدون نفت را شکستیم. از ابتدای فروردین ۹۷ تا امروز نزدیک به ۳۰ ماه از آغاز دور جدید تحریم‌ها می‌گذرد و ما در این مدت موفق شدیم اقتصاد کشور را بدون نفت اداره کنیم.

در همین شرایط، امروز ایران هیچ شباهتی با یک کشور قحطی زده ندارد. بله، تحریم‌ها پیامد داشته و دارد. اما نکته اینجا است؛ با توجه به اینکه قرار نیست بار دیگر آقای روحانی رئیس جمهوری شود و با توجه به اینکه او حزب سیاسی و روشنی هم ندارد، به نمایندگان محترم مجلس پیشنهاد می‌کنم با این دولت حداکثر همکاری را بکنند تا دولت موفق شود. زیرا موفقیت این دولت به حساب کسی از رقبای آنان نمی‌رود، روحانی هم که دیگر نمی‌تواند رئیس جمهوری شود، در این صورت چرا نباید براساس مصالح جمهوری اسلامی و منافع خودشان، پایه‌ای داشته باشند تا وقتی در ۱۴۰۰ به قدرت رسیدند، کشور را آسان‌تر اداره کنند؟ به همین دلیل من توجه این دوستان را به این واقعیت‌ها جلب می‌کنم.

اما در نهایت دکتر مصدق نتوانست تا پایان توده‌های مردم را با خود همراه نگه دارد و درنهایت با انفعال توده‌های مردم، دولت مصدق هم سقوط کرد.

دکتر مصدق در شکل گیری این وضعیت مقصر بود، به این معنی که او به لحاظ اقتصادی و سیاسی ایران را غیرقابل مدیریت کرد. اما ما امروز با آن بن بست مواجه نیستیم.

اما برخی نسبت به واکنش‌های توده‌های پایین جامعه نگران هستند.

من هم بسیار نگران این موضوع هستم، اما معتقدم در سال ۹۶ حتماً دستی از درون ساخت سیاسی، یکی از اجزای شورش‌ها بود، در سال ۹۸ هم بی دست نبود و می‌شد جلوی آن اتفاقات را گرفت. قبل از اعتراضات آبان ماه به آقای روحانی پیشنهاد دادم که به مردم کوپن کالا‌های اساسی بدهیم. اگر این کوپن‌ها توزیع شده بود، چیزی که بعداً به اسم یارانه‌های نقدی توزیع شد، قطعاً می‌توانست قضیه متفاوت باشد.

معتقدم به دلیل فقدان انسجام داخلی، دولت به مرحله بی تصمیمی رسیده بود و بعد از اینکه این اعتراض‌ها رخ داد، نیاز به یک اقدام مؤثر را جدی‌تر کرد و بعدتر هم که کرونا پدید آمد، ساخت سیاسی در کشور انسجام نسبی را به دست آورد. این انسجام نسبی باید همچنان ادامه یابد، چراکه امروز فشار بر کشور بیشتر از آبان ماه است.

در این بین باید حتماً به این مسأله توجه داشته باشیم که مردم ایران متوجه هستند که ما چه زمانی به آنان راست می‌گوییم و چه زمانی راست نمی‌گوییم، یا کجا تقصیر ما هست و کجا تقصیر ما نیست، کجا صادقانه برخورد کردیم و کجا صادقانه برخورد نکردیم. من همیشه از تکرار این خاطره اکراه دارم، زیرا اشک به چشمانم جاری می‌کند.

یادم هست زمانی که شهید رجایی در تلویزیون اعلام کرد از صبح فردا، قیمت بنزین به یکباره سه برابر می‌شود. یگانه مدت تاریخ معاصر که قیمت بنزین در ایران از قیمت جهانی آن بیشتر بود، دوره چند ماهه دولت شهید رجایی بود. اما پس از اعلام این تصمیم، در کشور آب از آب تکان نخورد. زیرا مردم می‌دانستند که او صداقت دارد. خاطره دیگری بگویم.

در سال ۵۹، یادم هست که از چهارراه گلوبندک تا چهارراه سیروس، شهدا را تشییع می‌کردند و همزمان چند کامیون هم راه افتادند و کمک‌های مردم به جبهه را جمع می‌کردند. در آن زمان نه کسی سلفی می‌گرفت، نه کسی سند جمع می‌کرد. چرا ما دیگر آن یگانگی را نداریم؟ به این دلیل که انسجام گذشته را نداریم. چرا مردم مدیریت دولت در مقابله با کرونا را می‌پذیرند؟ زیرا مسأله را به عینه می‌بینند. پس چرا نباید به مردم بگوییم که درحال نبرد با امریکا هستیم؟ البته، لازمه این پذیرش این است که در بحبوحه این نبرد، دیگر فساد‌های کلان در کشور رخ ندهد و در این صورت است که مردم صداقت ما را باور خواهند کرد و همراه خواهند شد.

ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۱۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
برادران صدای خرد شدن استخوانهای جامعه را میشنوید؟
کاظم
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۰۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
عال بود استفاده کردیم واقعا مظلوم ترین دولت بعد انقلاب دولت اقای روحانی است .
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۲۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
قیاس مع الفارق فرمودید لیلاج خان . بقول شاعر:میان ماه من تا ماه گردون تفاوت از زمین تا آسمان است.
محبوب
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۲۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
وای به حال کشوریه تئورسین اقتصادیش شما باشید شما و امثال شما اقتصاد کشور را به این روز انداختید اقای اقتصاد دان در این کشور کی قدرت خرید کارگران و طبقه پایین مناسب بود شما مثل اینکه در این کشور بحران زده زندگی نمی کنید الان چند سال است رشد اقتصادی منفی است و تولیدات کارخانجات صنعتی در رکود شما به این خیال باش تا در اینده نزدیک به قول ان یارو کشور ژاپن اسلامی می شود شما را بخدا دست از سر این مردم بلا زده بردارید بع از 40 سال به فکر کوپن هستید مثل شوروی سابق در اینده نزدیک خواهیم دید چه اتفاقی خواهد افتاد
firooz
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
من معتقدم صنعتی ها را کلاً جمع کنند چون در مصرف سنتی ها فقط حرف زیاد می زنند چه بسا حرفها خیلی هم مزخرف و مفت هم نباشد
مجله خواندنی ها
انتشار یافته: ۵۹
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۳۹ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
تو یکی از تئوریسین های اقتصادی مسبب این مشکلات هستید.
ناشناس
United States
۱۳:۵۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
حتما از مرداد با مهندسی معکوس شما در تولید دلار و یورو خود کفا می شویم. واقعا تاسف برای کشورم که اینگونه ذهنهای مشوش عنوان متخصص و تحلیلگر هم دارند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۴ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
همیشه این تیپ افراد به رقبایشان انتقاد داشتن اما وقتی روی کار آمدن قیافه حق به جناب میگیرند که در این اواع بعترین کارنامه را داشتیم!!! به قول اون دوستمون چی میزنی داداش
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اقتصاد مملکت افتاده دست اینها!!!! هفته پیش میگفت اگر تا شهریور دوام بیاوریم! الان میگه تا مرداد!!!! یعنی چی؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اگه خلاصه و جمع بندی حرف های ایشان را توانستید بنویسید، کامنت های شما را قبول دارم. مطمئنم حتی ۱۰ درصد کسانی که اینجا کامنت گذاشته اند متن را کامل نخوانده اند
مهرداد
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۵۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اگر تا مردادماه دوام بیاوریم، بازی را برده ایم.
داداش چی میزنی ؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
جنس خوب
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اینا از جنس خوبش میزنن! متجاهر نیستن که!!!!
علیرضا
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۰۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
سلام مهردادخان عزیز من هم مثل شما به پیش بینی آقای لیلاز اعتقادی ندارم . اصلا اعتقادی ندارم اما تا پایان مرداد و اواسط شهریور هم صبر می کنم اگر وضع به همین منوال یا بدتر شد حق دارم به آقای لیلاز اعتراض کنم !!!!!!! آقای لیلاز خودتان قبول دارید حرف بنده رو !!!!!!!!!!!!!!
امین میرزائی
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
جنابِ لیلاز ! سلام.

ببخشید مزاحم می شوم . سؤالم را بپرسم می روم . این پرسش را از صدو پنجاه نفر دیگر هم پرسیدم ، ویراستار نازنینِ کامنتها در مرخّصی بودند و منتشر نکردند.

دو نفر از مردمِ "لیختن اشتاین" تصمیم گرفته اند به ایران مهاجرت کنند . چون نیرویِ نظامی ندارند و نگرانند که نتوانند شبکه افق تلویزیونشان را رویِ ماهواره یوتل ست ببرند. منتها مشکل این است که پدر بزرگِ لیختن اشتاینی ها در سالِ 1868 اعلامِ بی طرفی کرده و هیچ بنی البشری به لیختن اشتاین حمله نمی کند. بنابراین شبکه افق محمل ندارد !

لیختن اشتاین اینستاگرام ندارد ، امّا همه در حالِ تفریحند !! 38749 نفر آدم باسواد بیشتر نیستند که فقط می خورند و می خوابند و تولیدِ ثروت می کنند . وقت هم که بکنند بزرگترین صادر کننده موادّ دندانپزشکی و ماشین آلاتِ صنعتی می شوند .

نظامِ پارلمانی شان حوصله بر است .بعد از سوئیس دوّمین کشور اروپایی هستند که دموکراسیِ مستقیم دارند . دولتشان 4 نفر وزیر دارد و مجلسشان 25 نفر وکیل . نخست وزیر هم یه قُل دوقُل بازی می کند. با این حال سه تا حزب دارند که با همدیگر رقابت می کنند : اوّلی حزبِ شهروند مترقی ، دوّمی لیستِ آزاد و سوّمی هم اتّحاد میهنی . نظارتِ استصوابی ندارند، شازده شان هم مشروطه است !

به نظر شما به لیختن اشتاینی ها فیشِ ثبتِ احوال بدهیم تا به ایران بیایند و (بعد از آن که کاغذ خارجی وارد و کارتِ ملّی صادر شد) شهروندِ درجه 2 شوند ؟! به زحمتش می ارزد ؟! نکند جاسوس از کار در بیایند ، بزنند ما را بدبخت کنند ؟!

متشکّرم/
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۲۹ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
جواب شما اینه. نه تنها ایرانی ها که آمریکایی ها ، انگلیسی ها ، فرانسوی ها و... دوست دارند مملکتشان مانند لیختن اشتاین، جزایر جرسی، لوکزامبورگ، سن مارینو، آندورا باشد. کشور های که در زمان جنگ جهانی دوم هم هیچ فشنگی مصرف نکردند. آیا می شود؟ چرا کشور ما را با مناطق گریزگاه مالیاتی مقایسه می کنید؟ این کشور ها به این دلیل یه وجود آمده اند چون سران کشور ها که همگی فاسد هستند روی آن ها توافق دارند. اگر می خواهید مقایسه کنید، با فرانسه ، آلمان، اتریش، تایلند، مکزیک، آرژانتین، مقایسه کنید. کشور های عادی. کشور های مورد نظر شما از نصف شهر تهران هم کوچکتر هستند.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۰۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
چقدر بی ربط می گی؟؟چندتا کشور تو دنیا مثل لیختن اشتاین داریم؟؟ایا لیختن اشتاین در خاورمیانه است؟؟چند درصد ایرانیها سواد تحلیل سیاسی دارند؟؟چند درصد تفکر مستقل و توانمند دارند؟؟
ناشناس
United States
۱۳:۵۹ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
ایشان حالا که در خودرو سازی مدیر شده مواضعش هم ۱۸۰ درجه تغییر کرد. ...
دلیل اصلی اینکه وضع امروز ایران چنین است وجود همین افراد ابن الوقت هست که برای حفظ موقعیت خود هیچ حد و مرزی ندارند. حالا دارند از مصدق و ملی گرایی هزینه می کنند. لیلاز و دیپلمات هزاره و معجزه هزاره و... همه درد حفظ پست و مقام رارند و دیگر هیچ
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۰۶ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
به فرموده امیرالمومنین کاری نداشته باش که چه کسی می گوید. ببین چچچچچههههه می گوید.
ناشناس
United States
۱۴:۰۰ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
ایشان حالا که در خودرو سازی مدیر شده مواضعش هم ۱۸۰ درجه تغییر کرد. ...
asgharagha
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۰۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
مگه در مردادماه چه اتفاقی قراره بیوفته که اگر دوام بیاریم همه چیز حل میشه!؟؟؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۰ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اقتصاد دان چپ بهتر ازین نمیشه
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
شما به این میگویید اداره کردن مملکت؟اگر کسی اداره نکند این مملکت را وضع از این بدتر خواهد شد؟
ناشناس
United States
۱۴:۱۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
سعید لیلاز از اقتصاددان های کاربلد ارزشی و ولایتمدار و مومن هستتد درست است که در حزب کارگزاران هستند ولی همواره از نظام مقدس و ولایت دفاع کرده اند جا دارد دولت بعدی که حتما امت قهرمان و ولایتمدار یک دولت اصولگرا را انتخاب خواهند کرد از جناب سعید لیلاز برای وزارت یا ریاست بانک مرکزی استفاده کنند ایشان درست میفرمایند موتور اقتصاد ایران راه افتاده درسته که سرعتش کم هست که اونهم انشالله سرعتش را بیشتر میکنیم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۶ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
با این افتضاح وفساد ودلار۲۱هزاری
خیلی پر رو هستید خودتون رو بامرحوم مصدق مقایسه می کنید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۳۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
بله، گویا بعضی ها زمان مصدق هم زندگی کردند ، آن زمان فساد نبوده، مردم در خانه هایشان لم داده بودند. مصدق گرچه آدم خوبی بود ولی انسان بزرگی نبود. عکس هایش همیشه تو رختخواب است
کیشو
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
یک روز عاقبت، در کوچه های شهر ،خواهند ریخت مردم /عاصی وخشمگین/ آنگه سرود سرکش وپرشور انقلاب/ از قعر زاغه ها می افکند طنین....اسفند 1354- چاپ روزنامه ای- پیام امروز 16 اسفند 1357- تنها پیش بینی با جلوه ویژه انقلاب قبلی!

آقای لیلاز به توهم الاحقر با توجه به جمیع جهات ونهایت تاسف، راهی جز فروپاشی برای نظام شما و از آن بسیار مهم تر برای کشور عزیز ما نمانده است.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
جناب لیلاز اقتصاددان مبرزی است . می داند که نان را باید خورد به نرخ روز
بصیر
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
بس کنید اصلاح طلبان بی عرضه و فاقد صلاحیت
ناشناس
United States
۱۶:۱۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
همچنین اصولگرایان.یکی از یکی دیگه بدتر
naser
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
با حرف های این اقا موافق نیستم و متاسفانه بیشتر حالت توجیه دارد به نظرم وظیفه مهم یک حاکمیت رفاه اقتصادی و اسایش شهروندان است چون زندگی انسان قابل تکرار نیست واقعا بابت چه چیزی از اول سال 97 کشور ما در فلاکت فرو رفته است ؟؟؟ مگر امریکا خاک ما را اشغال کرده یا در حال جنگ با ماست؟؟؟؟

کتاب بولتون ثابت کرد که ترامپ ثبات قدمی در رویارویی با ایران نداشته و سیاست ناپخته خارجی ایران او را به این سمت سوق داده است

مقاومت در وقت ضرور هنر است ولی این مقاومتی که ما داریم هدر دادن عمر و جان انسان ها و پتانسیل کشور است و البته تاریخ قضاوت خواهد کرد
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۱۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اری امریکا در حال جنگ با ماست. جنگ اقتصادی. و یکی از بیرحم ترین جنگهای تاریخ.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۱۹ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
با این افکار بنامید: سعید واویلا
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
شما, حالت خوبه؟
&
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
چند روز پیش گفتی تا شهریور!!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
آقایان اقتصاد دان دولتی و غیر دولتی لطفاً برید گم شید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۴ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
ممنون
مصاحبه خوب و مفیدی بود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
اینا کارشناسامون هستن که وضعیتمون اینجوری گلستونه حیفه اون کتاب و دفتری که شماها مصرف کردین .
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
پس به زعم آقای لیلاز ملت مشغول بازی بازی کردن است تا مرداد و بعد هم لابد بازی را می برد. چه استدلالهای حکیمانه ای !!!؟
شهریورزاده
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۳۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
گویاقبلن(قبلا)فرموده بودندشهریور!!!
ایده نو!
United States
۱۴:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
من از اقای لیلاز و یا هر اقتصاددان محترم دیگر خواهشمندم که وعده سر خرمن ندن ،دیگه حتا خودتون هم به حرف خودتون اعتماد ندارین !ولی من یه پیشنهادی که دارم و سازنده هم هست اگر فراروی محترم اونو انتشار بدهد عرض خواهم کرد ...
مشکل اقتصاد امروز ما،دست اختلاس گران بسیار عزیز است! پس صحبت من با اوناست مختلسین عزیز! یادتون است اوایل کارتون حتا لباس نو هم نمیپوشیدید ؟ عزیزان فقط چند ماه فکر کنید همون اوایل کاراست ، آخر مرد حسابی هزاران میلیارد اختلاس کردی خودت هم یا در حبسی و یا آواره، از سایه خودت هم میترسی ! عزیزم، خودت که لذتی نمیبری اونایی که لذت میبرن مثل پسر و یا دخترت در خارج از کشورند،خوب، لذت بسیار برده اند !
حالا شما بیا نصف مالی که اختلاس کرده ای برگردون و رسید بگیر برای نصفش هم اقساطی کن البته سهم آقازادتو بزار کنار نزار جاشون سرد بشه بزار در لذت بمیرند .
مطمئنم در عرض چن ماه ترامپ در مقابلمون زانو میزنه .
با تشکر از فراروی وزین
سعید
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۴۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
نکته مثبت این صحبت این هست که به 1404 یا افق 50 سال بعد ارجاع داده نشده. یکی دو ماه دیگه صحت صحبتا معلوم میشه
مسعود
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۴۴ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
بازی را برده ایم ؟!!!! برای شما بازی هست برای این ملت عین حقیقت هست که داریم هر روز سیاه تر و نا امید تر و بی انگیزه تر و به پوچی رسیدن میشه و هیچ آینده ایی جلومون نمیبینیم با این اوضاع.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۰ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
تا مرداد دلار میشه 30 تومن. مردمی که دلار 30 تومن رو تاب میارن بالاترش رو هم تاب میارن.
دقیقا درسته.
فقط بفرمایید گناه ما چی بود که گیر شماها افتادیم؟
کسی در مورد نظام سیاسی این کشور از من سوالی نظری نخواست.گفتن همینی که هست.
رضا
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۱ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
رو چه حسابی این حرفا رو می زنی.
سال پیش مطهری گفت دوماه دوام بیارید حله. بعد بعد استاد رضایی میرقاعد گفت سه ماه دورام بیارید حله.
حالا هم تو از جای گرم و نرم تز میدی.
هرچی میکشیم از دست ها ماله کشایی مث تو می کشیم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۴ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
هیچ ایرانی حاضر نیست گوهر امنیت را با هیچ چیز دیگری عوض کند.

ایا می دانی که:
امنیت برای زندگی کردن انسان ها لازم است. وگرنه قبرستان ها و کوه و بیابان و دریا که به امنیت نیاز ندارند.
رضا630
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
با اين مثال ها تن مصدق و ما را با هم نلرزانيد . احتالا صبح جمعه متوجه مي شود كه ركورد مصدق را شكسته و چقدر به ريش ما مي خندد كه چقدر توانا بوده ، خودش خبر نداشته با اين اقتصاددانها و تئورسين ها ، ياد قهوه تلخ افتادم.
ناشناس
Italy
۱۴:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
سعید لیلاز، اقتصاددان و تحلیلگر مسائل سیاسی !
اقتصاددان و تحلیلگرکه این باشه معلومه اوضاع چرا چنین است
اسم پاک مصدق را کنار هیچکدام از خودتان نیاورید
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۰۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
فرارو اینقدر مصاحبه با این آقای لیلاز رو نذار،کم کم بیننده هاتو از دست میدی. کلن نمیدنم چی میگه و چی میخواد فقط کاشکی ازش می پرسیدید که بعد از مرداد چه اتفاقی خواهد افتاد و نیز ما چه بازی رو برنده خواهیم شد؟ یعنی بعد از مرداد دنیا قبول میکنه ما بمب اتم داشته باشیم و تحریم هارو بر میداره. البته به مرداد زیاد نمونده ایشالا شهریور این مصاحبه رو به روش بیارید من که یادم میمونه.
حسین
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۱۴ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
ما موقعی موفق خواهیم بود که بتوانیم تحریم های چهل ساله را برداریم سالانه شصت میلیارد دلار جذب سرمایه خارجی داشته باشیم کمپانی های بزرگ و معتبر نفتی برای کار در ایران با هم رقابت کنند ارزش پاسپورت ایرانی از افغانی و عراقی بالاتر شود منزلت ایرانی در داخل و خارج حفظ شود......ان موقع میتوانیم بدون تبختر و تحقیر دیگران ادعای مقبولیت و موفقیت کنیم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۳۶ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
حتما کمپانی خارجی میاد با کارگر ایرانی کار کنه؟ نماز خواندنش ۲ ساعت طول بکشه، بهش یه کاری را بگی‌ یه مار دیگه بکنه، هفته ای سه بار آقا و ننه اش سکته کنند. خودتون گول نزنید. اون زمان که شاه دلار پخش می کرد چون نفت گرون بود ، حداقل از زمان احمد شاه ما مشکلات مالیاتی و بی نظمی داریم
ناشناس
United States
۱۵:۲۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
تئوریسین اقتصادی؟!... عناوین تعریف و اسناندارد مخصوص و علمی خود را دارند.ایشان حتی ......! هم نیستند چه برسد تئوریسین اقتصادی!!... البته بخت که از کشور برگرده این افراد ابن الوقت هم باید تئوریسین اقتصادی ان بوده باشند دیگر
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۵ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
من حرفای شما رو نخوندم چون از این حرفا زیاد زدید شماها.اما دفعه قبل گفتین تا شهریور دوام بیاریم
بهنام
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
یه جوری میگه تا مرداد دوام بیاریم برنده هستیم آدم فکر میکنه کمبود ذهنی داره.
ما ۴۰ سال دوام آوردیم و هیچ اتفاقی نیافتاد.
مهراد
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
این بنده خدا تو چه فازیه ؟؟؟
کلا نظرات ایشون رو میشه اینجوی خلاصه کرد
اگه پول خرید کفش ندارید خدا رو شکر کنید خیابون آسفالته !
اگه خیابون آسفالت نداره خدا روشکر کنید وسط بیابون بدون کفش گیر نکردین !
اگه وسط بیابون گیر کردین خدا رو شکر کنید تشنه نیستید !
اگه در حالت مرگ از تشنگی قرار دارید خدا رو شکر کنید جک و جونوری شما رو نخورده !
اگه در آخر هم مردید خدا رو شکر کنید چون همه یه روزی میمیرند !!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
مقالات پولی !
Mehri
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۲ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
آقا دکتر بعد از مرداد هوا خنک میشه از آسمون دلار میباره
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۰۷ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
روحانی هم گفت اگر شش ماه مقاومت کنید آمریکا خسته می شود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۳ - ۱۳۹۹/۰۴/۱۴
روحانی برای امثال لیلاز نون و آب داشت ، یه سری ادم ....به همدیگه نون قرض می دن
عناوین برگزیده
معمای دلار ۲۵ هزار تومانی
در گفتگو با کارشناسان اقتصادی بررسی شد؛
معمای دلار ۲۵ هزار تومانی
چرا ایرانیان نمی‌توانند بنز، بی ام و، تویوتا و... سوار شوند؟
کارشناسان صنعت خودرو در گفتگو با فرارو پاسخ دادند
چرا ایرانیان نمی‌توانند بنز، بی ام و، تویوتا و... سوار شوند؟
کنکور و کرونا؛ تلاش برای تعویق برگزاری آزمون‌های سراسری ۹۹/ دولت: کنکور ۹۹ حذف نمی‌شود
دولت می‌گوید برگزاری کنکورهای سراسری در زمان تعیین شده قطعی است
کنکور و کرونا؛ تلاش برای تعویق برگزاری آزمون‌های سراسری ۹۹/ دولت: کنکور ۹۹ حذف نمی‌شود
پربیننده ترین
پاورقی
گزارش تصویری