ترامپ؛ زمینه تقویت ایران
سخنان دیشب ترامپ یکی از آخرین تیرهای اعجوبه سیاسی تاریخ آمریکاست. او حالا صراحتا از لغو برجام سخن به میان میآورد، اما همین تندروی از قضا میتواند زمینه تقویت کارآمدی ایران باشد.
ترامپ در بیاناتی ضدایرانی، بار دیگر ما را به یاد گفتمانی دارای پیشینه در آمریکا انداخت. نکتهای که اینجا وجود دارد این بود که او تلاش کرد، ایران را در مسیر خروج از برجام تشویق کند. او تلاش کرد بگوید دیگر برجامی در کار نخواهد بود، زیرا آمریکا به مقابله با آن خواهد پرداخت. ایران سالها در مقابل سیاستهای توسعهطلبانه آمریکا مقاومت کرده است، اما این بار نه تنها توسعهطلبی که باجخواهی، چاشنی سیاست این کشور شده است.
عزم ترامپ ترویج تندروی در سیاست خارجی ایران است، این خود به افزایش ناکارآمدی منجر میشود. به بیان دیگر ترامپ بدش نمیآید که با او چنان صحبت شود که او با ایران صحبت کرده است. واکنشهای جهانی که به ترامپ شد، نشان از آن دارد که نوعی عقلانیت در سیاست جهانی، در مقابل این گونه تندرویهاست و این میتواند فضایی برای بازی سیاسی به ایران بدهد. امروز همراهان آمریکا او را مانند سابق در فشار به ایران همراهی نمیکنند.
امروز آمریکا نه تنها با کشورهایی مانند چین، روسیه و ایران رابطه خوبی ندارد که رابطهاش با اروپا، انگلستان و ترکیه نیز پشت هالهای از ابهام قرار گرفته است. عربستان در لیست کشورهای حامی تروریسم قرار داده شده و فعلا صدور ویزا برای ترکیهایها متوقف شده است. آینده سیاسی ترامپ هر چه باشد، فعلا آمریکا در مسیر واگرایی با جهان پیش میرود. به نظر میرسد او برای جلب منافع اقتصادی بیشتر در حال باجگیری از کل جهان است. این تندروی به سبک ترامپ موجبات نوعی همگرایی را در اردوگاه مقابل ایجاد میکند، وضعیتی که آماده بهرهبرداری ایران است.
فدریکا موگرینی، دیروز پس از سخنان ترامپ گفت: در صورت خروج آمریکا از برجام، پیامی که برای دنیا مخابره میشود، این است که واشنگتن قابل اعتماد نیست، چون توافقی را رد میکند که همین کشور دو سال پیش در شورای امنیت در حمایت از آن رأی داد و قطعنامه مربوط به توافق هستهای به اتفاق آرا به تصویب رسید.
نشانه دیگر زمین بکر پیشروی سیاست خارجی ایران گفتوگوی تلفنی امانوئل مکرون با حسن روحانی، پس از سخنان ترامپ است، وی با اشاره به تلاشهای آمریکا علیه برجام اشاره کرد، گفته است که اتحادیه اروپا و فرانسه قاطعانه از برجام دفاع میکنند و به اجرای کامل آن متعهد هستند و از ایران نیز میخواهیم به رغم تلاشهای واشنگتن، به همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی ادامه داده و به تعهداتش در برجام پایبند بماند.
اگر قبول کنیم که سیاست خارجی و داخلی دو روی یک سهاند، شاید بتوان گفت، در سالهای پیشرو آنچه باید در دستور کار سیاست داخلی قرار بگیرد، افزایش کارآمدی از طریق مبارزه با فساد و تبعیض است. تقویت کارآمدی دولت، میتواند به واقع انسجامی را که ترامپ آن را نشانه گرفته است تقویت کند و این نیازمند تقویت امنیت کلی است که بستر هرگونه فعالیت سیاسی میتواند باشد. تندروی ترامپ باید با میانهروی و اعتدال سنجیده و پاسخ داده شود. ترامپ به دنبال تقلیل کارآمدی نظام ایران از طریق تندرو کردن آن است. رویدادی که در 8 سال دولت احمدینژاد، هر روز روند تندتری به خود میگرفت.
امروز ایران به مدد ترامپ خواه و ناخواه در ریلهای دیگری قرار گرفته است. ایران به عنوان کشوری که در طول چهار سال اول دولت روحانی توانست خود را یک کشور متعامل و میانهرو در سیاست خارجی نشان دهد. دعوت از ایران برای شرکت در برخی از مجامع جهانی معطوف به سوریه از این دست بود. ایران حالا میتواند به مدد تندروی ترامپ از انزوای دیپلماتیک خارج شود و حرکتهایی در جهت جذب منافع سیاسی و اقتصادی از کشورهای اروپایی و منطقهای انجام دهد. توجه به قدرتهایی که توسط ترامپ مغضوب واقع میشوند، میتواند تا حدودی جلوی فشار اقتصادی ترامپ را بگیرد.