پیروزی مخالفان در پارلمان؛ آغاز پایان نتانیاهو یا یک مانور موقت؟
زنگ خطر برای نتانیاهو
انتخاب مائیر کاهانا با ۶۶ رأی در برابر ۵۲ رأی نامزد مورد حمایت نتانیاهو، نشانهای از تضعیف نفوذ پارلمانی نخستوزیر اسرائیل و افزایش قدرت مانور مخالفان است. حمایت ۱۸ نماینده عرب در این پیروزی نقش تعیینکنندهای داشت، اما اختلاف مخالفان درباره همکاری با احزاب عربی و رقابت بر سر رهبری اردوگاه مخالفان، مانع شکلگیری ائتلافی منسجم برای کنارزدن نتانیاهو از قدرت است.
فرارو- انتخاب رئیس جدید کنست اسرائیل به آزمونی مهم برای میزان نفوذ بنیامین نتانیاهو در پارلمان تبدیل شد؛ آزمونی که نتیجه آن به سود اردوگاه مخالفان رقم خورد. مائیر کاهانا، نامزد مورد حمایت جریان گیدئون ساعر و گادی آیزنکوت، با کسب ۶۶ رأی در برابر ۵۲ رأی اوفیر کاتس، نامزد مورد حمایت نتانیاهو، به ریاست کنست رسید.
این نتیجه، نشانهای تازه از تضعیف موقعیت پارلمانی نخستوزیر اسرائیل و توانایی مخالفان برای شکلدادن به اکثریت در برخی رأیگیریهای کلیدی است.
این پیروزی در شرایطی به دست آمد که نمایندگان ائتلاف حاکم تلاش کردند با سخنرانیهای طولانی و مشاجره با حامیان آیزنکوت، روند جلسه را مختل کنند.
با وجود این تنشها، مخالفان توانستند آرای لازم را برای انتخاب رئیس جدید پارلمان جمعآوری کنند.
اکنون مسئله اصلی این است که آیا این تحول میتواند به افزایش نفوذ مخالفان در کمیسیونهای پارلمانی و تعیین دستورکار قانونگذاری منجر شود یا نتانیاهو همچنان ابزارهای لازم برای حفظ موقعیت خود را در اختیار دارد.
پیروزی کاهانا با حمایت نمایندگان عرب
یکی از نکات قابلتوجه در این رأیگیری، حمایت ۱۸ نماینده عرب کنست از مائیر کاهانا بود؛ چهرهای که پیشتر نمایندگان عرب را به حمایت از تروریسم متهم کرده بود.
این اتفاق، تناقضی سیاسی را آشکار کرد: نمایندگان عرب برای شکست نامزد مورد حمایت نتانیاهو، به نامزدی رأی دادند که سابقه مواضع تندی علیه آنان داشته است.
این حمایت را میتوان نشانهای از تغییر در محاسبات پارلمانی و افزایش اهمیت آرای فراکسیونهای عربی دانست.
با این حال، تاکنون توافق علنی و مشخصی درباره اعطای مناصب یا امتیازات سیاسی به احزاب عربی در برابر حمایت آنها از کاهانا منتشر نشده است. بنابراین، نباید این رأیگیری را بهمنزله شکلگیری توافقی گسترده میان مخالفان و احزاب عربی برای تشکیل دولت تلقی کرد.
در واقع، همکاری پارلمانی برای انتخاب رئیس کنست با توافق بر سر تشکیل ائتلاف حکومتی تفاوت دارد.
ممکن است احزاب و جریانهایی که در مسائل اساسی اختلافنظر دارند، برای کنارزدن نامزد مورد حمایت نتانیاهو در یک رأیگیری مشخص به توافق برسند، اما همین همکاری در مرحله تشکیل دولت با موانع جدی روبهرو شود.
اختلاف مخالفان بر سر تشکیل دولت با حمایت نمایندگان عرب
یکی از مهمترین موانع پیش روی مخالفان نتانیاهو، اختلاف بر سر چگونگی استفاده از آرای نمایندگان عرب برای تشکیل دولت آینده است.
آویگدور لیبرمن مخالفت خود را با تشکیل دولتی که به حمایت نمایندگان عرب، چه در داخل ائتلاف و چه از بیرون آن، متکی باشد، اعلام کرده است. این موضع نشان میدهد که همکاری مخالفان در رأیگیری ریاست کنست الزاماً به معنای توافق بر سر ساختار دولت آینده نیست.
در همین حال، نفتالی بنت نیز در معادلات سیاسی مخالفان جایگاه ویژهای دارد.
او که پیشتر نخستوزیر اسرائیل بوده، در حال حاضر منصب رسمی در ساختار قدرت ندارد و تلاش میکند نقش مستقلی در آینده سیاسی این کشور ایفا کند.
با توجه به مواضع پیشین بنت، تشکیل دولتی متکی بر حمایت احزاب عربی برای او گزینهای دشوار به نظر میرسد. از این رو، احتمال دارد او به دنبال فراهمکردن زمینه انتخابات جدید یا بازگشت به جایگاه نخستوزیری باشد.
این وضعیت نشان میدهد که مخالفان نتانیاهو، با وجود اشتراکنظر در ضرورت پایاندادن به دولت کنونی، هنوز درباره راهبرد جایگزین به توافق نرسیدهاند.
اختلاف بر سر همکاری با احزاب عربی، رقابت بر سر رهبری اردوگاه مخالفان و تفاوت در محاسبات انتخاباتی میتواند مانع شکلگیری یک ائتلاف منسجم شود.
مشاجره در کنست و اتهامزنی بنگویر
جلسه انتخاب رئیس جدید کنست با اعتراض و تنش میان نمایندگان ائتلاف حاکم و مخالفان همراه بود.
نمایندگان نزدیک به نتانیاهو به نتیجه رأیگیری و حمایت نمایندگان عرب از نامزد مخالفان اعتراض کردند.
ایتامار بنگویر نیز انتخاب کاهانا با آرای نمایندگان عرب را زیر سؤال برد و این موضوع به یکی از محورهای درگیری لفظی در پارلمان تبدیل شد.
این مشاجرات را باید در چارچوب رقابت فزاینده میان ائتلاف حاکم و مخالفان بررسی کرد.
از یک سو، مخالفان تلاش میکنند با استفاده از شکافهای موجود در ائتلاف نتانیاهو، کنترل برخی موقعیتهای کلیدی پارلمان را به دست بگیرند؛ از سوی دیگر، ائتلاف حاکم تلاش میکند با حفظ انسجام داخلی و استفاده از ابزارهای قانونی و سیاسی، موقعیت خود را در نهادهای حکومتی تثبیت کند.
در چنین فضایی، رقابت بر سر ریاست کنست صرفاً یک جابهجایی مدیریتی نیست، بلکه میتواند بر توازن قدرت در پارلمان، نحوه اداره جلسات، ترکیب کمیسیونها و روند بررسی طرحها و قوانین اثر بگذارد.
چه ابزارهایی برای نتانیاهو باقی مانده است؟
شکست نامزد نتانیاهو این پرسش را مطرح کرده که نخستوزیر اسرائیل برای جلوگیری از گسترش نفوذ مخالفان و حفظ موقعیت سیاسی خود چه گزینههایی در اختیار دارد.
یکی از سناریوهای مطرح، تأثیرگذاری تحولات امنیتی منطقه بر روند سیاست داخلی اسرائیل است؛ بهویژه احتمال تشدید رویارویی با ایران که میتواند محاسبات سیاسی و پارلمانی را تغییر دهد.
در این چارچوب، احتمال آغاز جنگ با ایران بهعنوان عاملی مطرح شده که ممکن است روند تحولات داخلی اسرائیل را متوقف یا دستکم به تعویق بیندازد.
با این حال، این احتمال در حد یک سناریوی تحلیلی است و نباید آن را بهعنوان اطلاعات قطعی درباره تصمیم دولت اسرائیل یا برنامهریزی برای آغاز جنگ تلقی کرد.
برای توضیح این ارزیابی، به رایزنیهای امنیتی و سیاسی، از جمله مشورتهای منتسب به رئیس موساد با مقامهای آمریکایی و گفتوگوهای نتانیاهو با گادی آیزنکوت، اشاره شده است.
همچنین ادعاهایی درباره اقدامات ایران علیه پایگاههای آمریکا در منطقه و تهدیدهای متوجه دونالد ترامپ و مقامهای آمریکایی مطرح شده است.
در مجموع، نتانیاهو ممکن است همچنان از ابزارهای سیاسی، قانونی و امنیتی برای مدیریت بحران داخلی استفاده کند؛ اما نتیجه رأیگیری اخیر نشان میدهد که کنترل او بر پارلمان به اندازه گذشته باثبات نیست.
هرگونه تحول امنیتی نیز میتواند بر این معادله اثر بگذارد، هرچند میزان و جهت این تأثیر از پیش قابل تعیین نیست.
پیروزی پارلمانی مخالفان، پایان بحران سیاسی نیست
انتخاب مائیر کاهانا نشان داد که ائتلاف نزدیک به نتانیاهو دیگر در همه موقعیتهای پارلمانی از حمایت کافی برخوردار نیست.
مخالفان توانستهاند دستکم در یک رأیگیری مهم، اکثریتی جایگزین ایجاد کنند و با اتکا به آرای نمایندگان عرب، نامزد مورد حمایت نخستوزیر را شکست دهند.
این تحول، قدرت چانهزنی فراکسیونهای عربی را نیز در معادلات پارلمانی افزایش داده است.
با این حال، مسیر انتخاب رئیس کنست با مسیر تشکیل دولت تفاوت دارد.
مخالفت برخی احزاب با اتکا به آرای نمایندگان عرب، رقابت میان رهبران اردوگاه مخالفان و اختلاف بر سر راهبرد انتخاباتی، همچنان موانع اصلی شکلگیری یک ائتلاف جایگزین هستند.
از این رو، شکست نامزد نتانیاهو را باید نشانهای از فرسایش نفوذ پارلمانی ائتلاف حاکم دانست، نه پایان قدرت سیاسی نخستوزیر.
اهمیت واقعی این تحول در ماههای آینده و در میزان توانایی مخالفان برای حفظ همکاری، کنترل موقعیتهای کلیدی پارلمان و تبدیل اکثریتهای مقطعی به یک ائتلاف سیاسی پایدار مشخص خواهد شد.