چرا میدان عتیق اصفهان بیروح شد و میدان شهرداری رشت جان گرفت؟
چرا بعضی میدانها و خیابانها با گذشت سالها همچنان در زندگی مردم حضور دارند، اما برخی فضاهای بازسازیشده خیلی زود به مکانهایی غریبه تبدیل میشوند؟ وحید قاسمی، معمار و ایرانپژوه، پاسخ این پرسش را در قصههای شهر جستوجو میکند.
وحید قاسمی، معمار و ایرانپژوه، معتقد است در بازآفرینی فضاهای شهری، توجه به کالبد بهتنهایی کافی نیست و قصهها و خاطرات مردم نیز باید دیده شوند. او با اشاره به بازآفرینی چهارباغ اصفهان گفت: «من نگفتم چهارباغ جدید بد است. اهل اصفهان امروز هم دارند چهارباغ خودشان را میسازند. مسئله این است که در فرایند بازآفرینی چهارباغ، بیشتر به عناصر کالبدی توجه شده و لایههای روایی آن چندان دیده نشدهاند.»
به گزارش روزنامه اعتماد، قاسمی افزود: «زمانی اصفهانیها اصفهانیبودن خودشان را در نسبت با زایندهرود به دست میآوردند. اینها فقط عناصر طبیعی یا کالبدی نبودند؛ لایههای روایی زیستن در شهر بودند.» او با اشاره به کتابفروشی فرهنگسرای چهارباغ ادامه داد: «این فقط یک کتابفروشی نبود؛ پاتوق گروهی از آدمها بود که دغدغه ادبیات، فرهنگ و حتی تا حدی تاریخ سیاسی داشتند.»
این معمار با تأکید بر اینکه تبدیل چهارباغ به پیادهراه اتفاق مثبتی بوده است، گفت: «وقتی به آن لایههای روایی توجه نکنید، ممکن است چهارباغ در بزنگاهی توان حفظ خودش را نداشته باشد.»
قاسمی در مقایسه میدان عتیق اصفهان و میدان شهرداری رشت بیان کرد: «میدان عتیق اصفهان که امروز آن را به نام میدان امام علی میشناسند، به نظر من نمونه ناموفقی است.» او افزود: «یکی از مهمترین لایههای تاریخی اصفهان را که کمتر به آن توجه کرده بودیم، یعنی لایه سلجوقی شهر، زیرورو کردیم. میدانی ساختیم و بعد ماندیم که حالا چگونه باید زندگی را به آن برگردانیم.»
او میدان شهرداری رشت را نمونه موفقتری دانست و گفت: «این قصه است که امکان تداوم را برای میدان شهرداری رشت فراهم کرده است. موضوع فقط کالبد، نوع سنگفرش یا طراحی میدان نیست.»
قاسمی با اشاره به خیابانهای سنایی و ایرانشهر تهران نیز گفت: «مسئله این نیست که قصه ندارند؛ مسئله این است که قصه آنها را به جا نمیآوریم، متوجه آن نیستیم و به آن توجه نمیکنیم. ما اصلا مکان معمولی و بیقصه نداریم. هر جایی قصه دارد.»
او یکی از وظایف مدیریت شهری را فراهمکردن زمینه شکلگیری روایتهای مردمی دانست و افزود: «کار مدیریت شهری شبیه کار باغبان است. باغبان که گردو را گردوتر نمیکند یا گلابی را گلابیتر نمیکند. باغبان بهموقع کود میدهد و مراقب است آب در زمان مناسب به درخت برسد. مدیریت شهری باید باغبانی کند.»
قاسمی درباره خطر استفاده ابزاری از قصه در مدیریت شهری هشدار داد و گفت: «ممکن است بخواهیم قصه را هم مصرف کنیم. ممکن است مدیری بگوید من قصه را فهمیدهام و حالا میخواهم براساس آن کاری انجام دهم.» او تأکید کرد: «برای فهم قصه، باید خودتان هم در یک قصه حضور داشته باشید. باید صاحب قصه و راوی قصه باشید تا بتوانید به قصه دیگران پیوند بخورید.»
این معمار در پایان با اشاره به موزه و روایتخانه خیابان ولیعصر گفت: «وقتی بازدیدکنندهای به موزه و روایتخانه خیابان ولیعصر میآید، میگویم اینجا موزه است، اما ما قصه داریم و شیء تاریخی نداریم.» به گفته او، توجه به قصههای خیاطها، قنادها، سینماها و ساکنان خیابان باعث شده زندگی روزمره مردم نیز بهعنوان بخشی از هویت خیابان دیده شود. او افزود: «خیابان ولیعصر محصول فهم مدیریت شهری از اهمیت قصه است.»