کابوس تکرار تاریخ
پایان جنگ ایران چند سال طول میکشد؟
پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، کاخ سفید را در برابر موج تازهای از فشارها برای توقف درگیری با ایران قرار داده است؛ اما مرور پرونده پرهزینه عراق در سال ۲۰۰۶ یک واقعیت تلخ را به یاد واشنگتن میآورد: آغاز یک جنگ با فرمان رئیسجمهور ساده است، اما حتی کنگرهای که با شعار صلح رأی آورده، شاید هرگز جرأت بستن شیر بودجه آن را نداشته باشد.
فرارو– کانر فریدِرسدورف، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل نشریه آتلانتیک
به گزارش فرارو به نقل از نشریه آتلانتیک، پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، فشار سیاسی بر دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ ایران را افزایش داده است؛ اما تجربه جنگ عراق نشان میدهد مخالفت رأیدهندگان با یک جنگ، لزوماً به معنای پایان سریع آن نیست. کنگره ممکن است با وجود در اختیار داشتن ابزارهای قانونی و مالی، برای جلوگیری از ادامه عملیات نظامی با ملاحظات سیاسی و نگرانی از پیامدهای احتمالی عقبنشینی روبهرو شود.
با مقایسه شرایط کنونی آمریکا با تحولات سال ۲۰۰۶ و جنگ عراق میتوان دریافت که پایان دادن به جنگی که رئیسجمهور خواهان ادامه آن است، بسیار دشوارتر از پیروزی در انتخابات با شعار مخالفت با جنگ خواهد بود.
تجربه عراق؛ وقتی پیروزی انتخاباتی به پایان جنگ منجر نشد
در سال ۲۰۰۶، دموکراتها در انتخابات میاندورهای پیروز شدند؛ انتخاباتی که در سایه جنگ نامحبوب عراق برگزار شد. جورج بوش، رئیسجمهوری وقت آمریکا مانند ترامپ با مخالفت گسترده افکار عمومی درباره جنگی روبهرو بود که خود آغاز کرده بود. در آن زمان، آتلانتیک از ۴۴ متخصص سیاست خارجی درباره آینده حضور نظامی آمریکا در عراق نظرسنجی کرد. ۷۳ درصد پاسخدهندگان پیشبینی کردند که پنج سال بعد، آمریکا دیگر حضور نظامی قابلتوجهی در عراق نخواهد داشت؛ حضوری که در این نظرسنجی دستکم ۵۰ هزار نیروی نظامی تعریف شده بود. این پیشبینی در نهایت محقق شد، اما روند خروج بسیار پیچیدهتر از آن بود که انتظار میرفت.
در ژانویه ۲۰۰۷، تنها چند روز پس از آغاز به کار کنگره با اکثریت دموکرات، بوش از افزایش نیروهای آمریکایی در عراق خبر داد. شمار نیروها قرار بود به حدود ۱۷۰ هزار نفر برسد. دموکراتها در مجلس نمایندگان قطعنامهای غیرالزامآور علیه این تصمیم تصویب کردند. سپس لایحهای ۱۲۴ میلیارد دلاری برای تأمین هزینه جنگهای عراق و افغانستان تصویب شد که خروج تدریجی نیروهای آمریکایی را نیز در ماههای بعد الزامی میکرد. بوش این لایحه را وتو کرد و گفت تعیین مهلت خروج به معنای تعیین تاریخ شکست است. در دسامبر همان سال، کنگره تحت فشار برای حمایت از نیروهای آمریکایی، ۷۰ میلیارد دلار بودجه اضافی برای جنگهای عراق و افغانستان تصویب کرد.
خروج نظامیان؛ روندی طولانی و پرهزینه
با بهبود شرایط امنیتی عراق در سال بعد، بوش کاهش نیروهای آمریکایی و واگذاری مسئولیتهای امنیتی به دولت عراق را آغاز کرد. باراک اوباما نیز که با وعده پایان دادن به آنچه «جنگ احمقانه» مینامید وارد رقابتهای انتخاباتی شده بود، روند کاهش حضور نظامی را ادامه داد. تا سال ۲۰۱۲ تقریباً تمام نیروهای آمریکایی از عراق خارج شدند.
اما این پایان ماجرا نبود. اوباما در سال ۲۰۱۴ و در واکنش به ظهور گروه داعش، بار دیگر نیروهای آمریکایی را به عراق اعزام کرد. ترامپ نیز که در کارزار انتخاباتی ۲۰۱۶ از جنگ عراق انتقاد کرده بود، حضور نظامیان آمریکا برای مقابله با داعش را ادامه داد. خروج نهایی نیروهای آمریکایی از عراق، تا سال جاری و در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ انجام نشد. این تجربه نشان میدهد حتی چندین دولت و کنگره که با وعده پایان دادن به جنگ روی کار آمده بودند، نتوانستند بهسرعت به حضور نظامی آمریکا در عراق خاتمه دهند.
چرا پرونده ایران با عراق متفاوت است؟
مقایسه ایران و عراق محدودیتهایی دارد. در سال ۲۰۰۷، بیشتر کارشناسان خروج تدریجی نیروهای آمریکایی را ترجیح میدادند و تنها پنج درصد از خروج فوری و کامل حمایت میکردند. امروز نیز بیشتر آمریکاییها خواهان پایان جنگ ایران هستند، اما درباره چگونگی پایان آن توافق روشنی وجود ندارد.
تفاوت مهم این است که جنگ ایران علیه یک حکومت مستقر و دارای ساختار نظامی و سیاسی پابرجا جریان دارد نه گروههای شورشی پس از شکست نظامی یک دولت. ایران همچنین ابزارهایی برای تهدید منافع آمریکا در اختیار دارد؛ از جمله می توان به بستن تنگه هرمز، حمله به پایگاههای نظامی آمریکا و هدف قرار دادن متحدان واشنگتن در منطقه اشاره کرد.
موضوع برنامه هستهای نیز بر پیچیدگی بحران افزوده است. برخلاف عراق در سال ۲۰۰۶، توانایی ایران برای دستیابی به سلاح هستهای محل مناقشه است. ترامپ در گفتوگو با برنامه «۶۰ دقیقه» بار دیگر تکرار کرد که اگر ایران در دوره ریاستجمهوری او به سلاح هستهای دست یابد، بهشدت مورد انتقاد قرار خواهد گرفت. با این حال، اظهارات پیشین ترامپ درباره نابودی توانمندیهای هستهای ایران، این پرسش را ایجاد کرده که تهدید هستهای تا چه اندازه با توجیهات دولت او برای ادامه جنگ سازگار است.
آیا دموکراتها حاضرند بودجه جنگ را قطع کنند؟
از ژانویه، آمریکا بار دیگر با وضعیتی روبهرو خواهد شد که در آن رئیسجمهوری جمهوریخواه بر درستی تصمیم خود برای آغاز جنگ تأکید دارد و اکثریت کنگره تحت فشار رأیدهندگان برای پایان دادن به آن قرار گرفته است. کنگره میتواند با قطع بودجه عملیات نظامی، دولت را برای توقف جنگ تحت فشار قرار دهد؛ اما پرسش اصلی این است که آیا دموکراتها آرای کافی و اراده سیاسی لازم برای چنین اقدامی را دارند؟
قانونگذاران ممکن است از پیامدهای سیاسی تصمیم خود نگران باشند؛ بهویژه احتمال اینکه در صورت عقبنشینی آمریکا یا دستیابی ایران به سلاح هستهای، مسئول شکست احتمالی معرفی شوند. کنگره در ماه ژوئن قطعنامهای دوحزبی تصویب کرده بود که از ترامپ میخواست برای ادامه جنگ مجوز کنگره را دریافت کند یا نیروهای نظامی را از ایران خارج کند. با این حال، پس از بیاعتنایی رئیسجمهور به این مصوبه، قانونگذاران عملاً اجازه دادند عملیات ادامه یابد.
ترامپ از مذاکره فاصله میگیرد
ترامپ پس از شکست جمهوریخواهان پذیرفته است که جنگ به پیروزی دموکراتها کمک کرده و گفته بود انتظار دارد درگیری بهزودی پایان یابد. اما او روز پنجشنبه با اعلام اینکه دیگر نیازی به توافق با ایران نیست، عملاً از تلاشهای جیدی ونس برای احیای مذاکرات فاصله گرفت. این موضعگیری، احتمال پایان دیپلماتیک بحران را مبهمتر کرده است.
تجربه عراق نشان میدهد نارضایتی عمومی و پیروزی انتخاباتی مخالفان جنگ، بهتنهایی برای پایان دادن به یک درگیری کافی نیست. تصمیم درباره بودجه، نگرانی از پیامدهای خروج و اختلاف بر سر چگونگی پایان جنگ میتواند روند توقف عملیات را سالها به تأخیر بیندازد. آمریکا ممکن است بار دیگر وارد دورهای طولانی از اختلاف سیاسی بر سر سیاست خود در قبال ایران شود؛ زیرا حتی زمانی که رأیدهندگان خواهان صلح هستند، پایان دادن به جنگی که رئیسجمهور از آن حمایت میکند، بهمراتب دشوارتر از آغاز آن است.