کدام مهره سقوط می‌کند؟
جنگ جدید یا انتخابات تازه؟ حرکت بعدی نتانیاهو چیست؟
انتخابات اخیر اسرائیل با کاهش کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو از ۶۸ به ۵۳ و افزایش نمایندگان عرب به ۱۹ نفر، او را از اکثریت پارلمان اسرائیل محروم کرد. افزایش مشارکت عرب‌ها، در واکنش به ناامنی در مناطق عرب‌نشین و جنگ غزه، از عوامل اصلی این تحول بود. اکنون سه سناریو مطرح است اما هنوز حرکت بعدی نتانیاهو مشخص نیست.
فرارو– جمال زحالقه، کارشناس ارشد مسائل خاورمیانه در روزنامه القدس العربی
به گزارش فرارو به نقل از القدس العربی، انتخابات اخیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو را از اکثریت پارلمانی محروم کرد و قدرت احزاب عربی را به سطحی بی‌سابقه رساند. اکنون مخالفان نخست‌وزیر اسرائیل با تکیه بر ۶۷ کرسی می‌توانند کنترل کنست را در دست بگیرند، اما اختلافات داخلی و مخالفت با احزاب عربی، تشکیل دولت جایگزین را با ابهام روبه‌رو کرده است.
انتخابات پارلمانی هفته گذشته اسرائیل تغییرات بزرگی در آرایش سیاسی ایجاد کرد. شمار کرسی‌های ائتلاف نتانیاهو از ۶۸ به ۵۳ کاهش یافت، قدرت اردوگاه مخالفان او از ۴۲ به ۴۶ کرسی رسید و احزاب عربی نیز با جهشی چشمگیر، شمار نمایندگان خود را از ۱۰ به ۱۹ نفر افزایش دادند.
مهم‌ترین پیامد این نتایج، از دست رفتن اکثریت پارلمانی نتانیاهو است؛ او دیگر نمی‌تواند دولت ائتلافی پیشین خود را با همان ترکیب بازسازی کند. با این حال، شکست انتخاباتی به معنای پایان فوری نخست‌وزیری او نیست. نتایج انتخابات هیچ‌یک از دو اردوگاه را به اکثریت لازم برای تشکیل دولت نرسانده و رقابت اکنون از کسب رأی مردم به جلب حمایت نمایندگان کنست منتقل شده است.
کنترل کنست؛ آغاز تقابل
مخالفان نتانیاهو با همراهی احزاب عربی در مجموع ۶۷ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار دارند؛ اکثریتی که به آنها امکان می‌دهد ریاست پارلمان و کمیسیون‌های آن را به دست بگیرند. چنین وضعیتی می‌تواند به تقابلی کم‌سابقه میان پارلمان تحت کنترل مخالفان و دولت تحت رهبری ائتلاف نتانیاهو منجر شود.
تفاوت این بحران با نمونه‌های مشابه در ساختار پارلمانی اسرائیل است؛ ساختاری که در آن رابطه دولت و پارلمان به یکدیگر وابستگی مستقیم دارد.
با این حال، مخالفان هنوز درباره نامزد ریاست کنست به توافق نرسیده‌اند. انتخاب رئیس پارلمان به اکثریت آرا نیاز دارد، اما برکناری او مستلزم حمایت ۹۰ نماینده است. اگر یائیر لاپید نامزد این سمت شود، احتمال تشکیل دولت وحدت ملی کاهش می‌یابد؛ زیرا او با چنین ائتلافی مخالف است و ممکن است از جایگاه ریاست کنست در برابر آن اقدام کند. انتخاب نامزدی دیگر می‌تواند راه تشکیل دولت وحدت را باز نگه دارد.
کنترل پارلمان به معنای محدود شدن کامل اختیارات دولت موقت نتانیاهو نیست. او همچنان می‌تواند درباره سیاست خارجی و حتی عملیات نظامی و آغاز جنگ تصمیم بگیرد. اما مخالفان قادر خواهند بود کمیسیون‌های موقت تشکیل دهند، قوانین جدید پیشنهاد کنند، برخی قوانین موجود را لغو کنند و مانع تصویب بودجه‌ها و لوایح مورد نظر دولت شوند.
کارزار نتانیاهو علیه احزاب عربی
یکی از موانع اصلی همکاری مخالفان با نمایندگان عرب، کارزار سیاسی و تبلیغاتی نتانیاهو برای بی‌اعتبار کردن این احزاب است. حزب لیکود با طرح ادعاهایی درباره تأثیر «تأمین مالی خارجی خصمانه» و زیر سؤال بردن نتایج، تلاش کرده است پیروزی مخالفان را تضعیف کند.
این کارزار با اتهام‌زنی به نمایندگان عرب درباره مواضع آنها در قبال حماس همراه شده است. هدف اصلی این حملات، بازداشتن رهبران اردوگاه تغییر از تشکیل دولت اقلیت با حمایت احزاب عربی یا دست‌کم خودداری آنها از رأی مخالف است.
مانع قانونی برای برگزاری جلسه افتتاحیه کنست وجود ندارد. با این حال، احتمال اعتراض‌های گسترده جریان راست افراطی، که برخی از چهره‌های آن آشکارا نتایج انتخابات را نمی‌پذیرند، همچنان مطرح است.
جهش تاریخی رأی عربی
پیروزی ۱۹ نماینده احزاب عربی یکی از مهم‌ترین رخدادهای انتخابات اسرائیل بود. میزان مشارکت عرب‌ها از ۵۵ درصد به بیش از ۸۰ درصد رسید که بالاترین سطح در شش دهه گذشته محسوب می‌شود. برای نخستین بار، مشارکت عرب‌ها از مشارکت یهودیان فراتر رفت.
خشم عمومی از سیاست‌های دولت نتانیاهو، بتسلئیل اسموتریچ و ایتامار بن‌گویر مهم‌ترین دلیل این افزایش بوده است. به‌ویژه، گسترش فعالیت سازمان‌های تبهکار، قتل، اخاذی و ایجاد ناامنی در مناطق عرب‌نشین، نارضایتی گسترده‌ای ایجاد کرده است. رأی عربی واکنشی اعتراضی به جنگ غزه و تخریب گسترده در این منطقه بوده است.
این مشارکت نقش تعیین‌کننده‌ای در محروم کردن نتانیاهو از اکثریت پارلمانی داشت. در همین حال، کارزار تحریک‌آمیز علیه عرب‌ها با مشارکت شین‌بت ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است.
سه سناریو
سه مسیر قابل تصور است:
نخست، تشکیل دولت اقلیت: اردوگاه تغییر می‌تواند با ۴۸ کرسی خود، حمایت هشت نماینده فهرست متحد و خودداری نمایندگان فهرست مشترک از رأی مخالف را جلب کند. چنین دولتی می‌تواند با ۵۶ رأی در برابر ۵۳ رأی پیروز شود و نتانیاهو را به جایگاه رهبر مخالفان بفرستد. مهم‌ترین مانع این سناریو، مخالفت آویگدور لیبرمن است؛ هرچند احتمال تغییر موضع او در صورت شکست گزینه‌های دیگر وجود دارد.
دوم، تشکیل دولت وحدت: این گزینه از حمایت دولت آمریکا برخوردار است. اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل نیز از آن حمایت می‌کند. وقوع جنگ و تشکیل دولت اضطراری یا احتمال عفو نتانیاهو برای توافق بر سر نخست‌وزیری گادی آیزنکوت، زمینه این سناریو را فراهم می‌کند. رهبران مخالفان تاکنون آن را رد کرده‌اند، اما ممکن است با تغییر شرایط موضع خود را تعدیل کنند.
سوم، برگزاری انتخابات مجدد: اگر احزاب بر مواضع فعلی خود پافشاری کنند، این گزینه جدی‌تر خواهد شد. اردوگاه تغییر از تکرار انتخابات بیم دارد، زیرا ممکن است قدرت خود را از دست بدهد. نتانیاهو، در مقابل، امیدوار است در انتخابات تازه موقعیت بهتری پیدا کند و عملاً مخالفان را میان پذیرش شروط خود و رفتن به پای صندوق‌های رأی قرار داده است.
ابهام پیش‌روی اسرائیل
اکثریت پارلمانی مخالفان، قدرت تازه احزاب عربی و اختلاف بر سر همکاری با آنها، اسرائیل را وارد مرحله‌ای از بن‌بست سیاسی کرده است که ممکن است تا ماه آوریل(فروردین) و برگزاری انتخابات مجدد ادامه یابد.
نتانیاهو تا اطلاع ثانوی در قدرت باقی می‌ماند؛ کسی که حتی در تاریخ خود اسرائیل هم بدترین دولت توصیف شده است، اما هنوز روشن نیست چه نیرویی و با چه سازوکاری جایگزین آن خواهد شد.
