۳ سلاح متفاوت ایرانی که به بازارهای جهانی راه یافت

فرارو- اظهارات سردار محبی درباره صادرات محصولات نظامی ایران، بار دیگر توجه‌ها را به سه سامانه‌ای جلب کرده که در سال‌های اخیر در گزارش‌های نظامی و دفاعی مورد توجه قرار گرفته‌اند. نکته جالب این است که این سه محصول، برخلاف تصور اولیه، سه موشک با مأموریت مشابه نیستند؛ بلکه هر کدام بخشی متفاوت از یک شبکه دفاع هوایی را پوشش می‌دهند.

به گزارش فرارو، یکی برای مقابله با اهداف هوایی در برد متوسط و ارتفاع بالا طراحی شده، دیگری می‌تواند ساعت‌ها در انتظار شناسایی هدف هوایی در منطقه‌ای مشخص پرسه بزند و سومی یک سامانه متحرک پدافندی است که سابقه استفاده عملیاتی آن به سال‌ها قبل بازمی‌گردد.

با این حال، پیش از بررسی این سه محصول، یک نکته درباره اظهارات سردار محبی اهمیت دارد: او از صادرات این تجهیزات به کشورهای متعدد سخن گفته، اما در اظهارات منتشرشده نام خریداران، تعداد سامانه‌های فروخته‌شده یا قراردادهای صادراتی مشخص نشده است. 

آرمان؛ سامانه‌ای برای مقابله با اهداف هوایی و موشکی

نخستین محصول مورد اشاره، سامانه آرمان است؛ یک سامانه پدافند هوایی متحرک که در بهمن ۱۴۰۲ به‌صورت رسمی رونمایی شد.

آرمان برخلاف آنچه گاهی در خبرها گفته می‌شود، نام یک موشک مستقل نیست، بلکه نام یک سامانه پدافندی است که از موشک‌های خانواده صیاد ۳ استفاده می‌کند. این سامانه در مراسم رونمایی با حضور محمدرضا آشتیانی، وزیر دفاع وقت، معرفی شد و توسعه آن به متخصصان وزارت دفاع نسبت داده شد.

بر اساس مشخصاتی که مقام‌های دفاعی ایران اعلام کرده‌اند، آرمان می‌تواند اهداف را در فاصله ۱۸۰ کیلومتری شناسایی کند و در فاصله ۱۲۰ کیلومتری با آنها درگیر شود. همچنین برای این سامانه قابلیت مقابله هم‌زمان با چند هدف هوایی اعلام شده است.

یکی از ویژگی‌های مهم آرمان، تحرک بالای آن است. برخلاف برخی سامانه‌های پدافندی که برای استقرار به زمان و تجهیزات جداگانه نیاز دارند، بخش‌های اصلی این سامانه روی خودروهای متحرک قرار گرفته‌اند. به گفته وزیر دفاع وقت، آرمان در کمتر از سه دقیقه آماده عملیات می‌شود.

این ویژگی از نظر نظامی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سامانه‌های پدافندی ثابت، در صورت شناسایی محل استقرار، در معرض حمله قرار می‌گیرند. اما سامانه‌ای که بتواند سریع جابه‌جا شود، تغییر موضع بدهد و دوباره وارد چرخه عملیاتی شود، کار شناسایی و انهدام آن را دشوارتر می‌کند.

پهپاد ۳۵۸؛ سلاحی که منتظر شکار می‌ماند

دومین محصول، ۳۵۸ است؛ یکی از غیرمعمول‌ترین سلاح‌های ایرانی که در گزارش‌های نظامی خارجی نیز توجه زیادی به خود جلب کرده است.

این سلاح در رسانه‌های ایرانی اغلب با عنوان پهپاد ۳۵۸ شناخته می‌شود، اما در طبقه‌بندی نظامی آمریکا و برخی منابع تخصصی، از آن به‌عنوان یک موشک پدافندی پرسه‌زن یا مهمات سرگردان زمین‌به‌هوا یاد می‌شود.

تفاوت مهم ۳۵۸ با موشک‌های پدافندی متعارف در شیوه عملکرد آن است. بسیاری از موشک‌های ضدهوایی پس از شناسایی هدف، از پرتابگر شلیک می‌شوند و با سرعت زیاد به سمت آن حرکت می‌کنند. اما ۳۵۸ می‌تواند در محدوده‌ای مشخص به پرواز ادامه دهد و منتظر شناسایی یک هدف هوایی بماند.

این ویژگی باعث شده است که در برخی گزارش‌ها از آن با عنوان «موشک شکارچی» یاد شود؛ سلاحی که به جای اتکا به یک شلیک فوری، می‌تواند برای یافتن هدف در آسمان حضور داشته باشد.

یکی از نکات فنی جالب درباره این سلاح، استفاده از موتور توربوجت کوچک است. سرعت این سلاح در مقایسه با موشک‌های پدافندی متعارف پایین‌تر است، اما همین امکان پرسه‌زنی، آن را به گزینه‌ای متفاوت برای مقابله با اهداف هوایی تبدیل می‌کند؛ به‌خصوص پهپادهایی که در ارتفاع پایین یا متوسط پرواز می‌کنند.

سوم خرداد؛ سامانه‌ای که پهپاد آمریکایی را هدف قرار داد

سومین محصول مورد اشاره سردار محبی، سامانه پدافند هوایی سوم خرداد است؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین سامانه‌های موشکی نیروی هوافضای سپاه که نام آن در خرداد ۱۳۹۸ و پس از سرنگونی یک پهپاد آمریکایی بر فراز آب‌های جنوبی ایران به تیتر رسانه‌های بین‌المللی راه پیدا کرد.

سوم خرداد در واقع یک سامانه پدافند هوایی میان‌برد و متحرک است که برای مقابله با هواپیماها، پهپادها و برخی دیگر از تهدیدات هوایی طراحی شده است.

این سامانه نخستین بار در سال ۱۳۹۳ به نمایش درآمد و در ادامه خانواده‌ای از موشک‌های طائر برای استفاده در آن معرفی شد. یکی از ویژگی‌های اعلام‌شده برای سوم خرداد، استفاده از رادار آرایه فازی است؛ فناوری‌ای که امکان رهگیری چند هدف و هدایت هم‌زمان چند موشک را فراهم می‌کند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، این سامانه می‌تواند به‌طور هم‌زمان با چهار هدف درگیر شود و برای هر هدف دو موشک هدایت کند.

اما مهم‌ترین اتفاقی که نام سوم خرداد را بر سر زبان‌ها انداخت، سرنگونی پهپاد آمریکایی آرکیو-۴ گلوبال هاوک در ۳۰ خرداد ۱۳۹۸ بود.

این پهپاد پس از ورود به حریم هوایی کشور در نزدیکی کوه مبارک هدف قرار گرفته است. مقام‌های آمریکایی در مقابل، مدعی بودند هواپیما در حریم هوایی بین‌المللی پرواز می‌کرد. در هر صورت، سرنگونی این پهپاد راهبردی با سامانه سوم خرداد، توجه کارشناسان نظامی را به توانایی‌های پدافندی ایران جلب کرد.

چرا این سه محصول برای بازار تسلیحات اهمیت دارند؟

قرار گرفتن این سه محصول در کنار یکدیگر از نظر نظامی قابل توجه است؛ زیرا هر کدام برای مقابله با نوع متفاوتی از تهدیدات طراحی شده‌اند.

آرمان با برد متوسط و توان مقابله با اهداف هوایی در ارتفاع بالا، می‌تواند بخشی از پوشش دفاع هوایی یک کشور را تأمین کند. سوم خرداد نیز یک سامانه متحرک میان‌برد است که سابقه عملیاتی آن به‌ویژه در مقابله با پهپادهای پیشرفته مورد توجه قرار گرفته است. ۳۵۸ هم با شیوه متفاوت عملکرد خود، برای مقابله با تهدیدات هوایی و به‌خصوص پهپادها طراحی شده است.

از منظر بازار تسلیحات، این تفاوت مأموریت‌ها اهمیت دارد. همه کشورها به دنبال خرید جنگنده‌های گران‌قیمت یا سامانه‌های پدافندی بسیار پیشرفته و پرهزینه نیستند. برخی کشورها ترجیح می‌دهند با ترکیبی از سامانه‌های متحرک، موشک‌های پدافندی و تجهیزات مقابله با پهپاد، شبکه دفاع هوایی خود را تقویت کنند.

در چنین شرایطی، عرضه مجموعه‌ای از تجهیزات با مأموریت‌های مکمل می‌تواند برای خریداران بالقوه جذاب باشد؛ به‌ویژه کشورهایی که با محدودیت دسترسی به بازار تسلیحات غربی مواجه هستند.