تماس ۹۰ دقیقه‌ای در سایه بحران خلیج فارس
عقب‌نشینی ترامپ از بمباران جدید؛ چرخش ناگهانی واشنگتن
تماس ۹۰ دقیقه‌ای ترامپ و پوتین، هم‌زمان با اعلام آمادگی مسکو برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن، بار دیگر دیپلماسی روسیه را در کانون بحران ایران قرار داده است. توافق انرژی دو کشور برای افزایش عرضه گازوئیل، در شرایط جهش قیمت سوخت و فشار انتخاباتی بر ترامپ، اهمیت یافته است. بااین‌حال، اختلافات هسته‌ای، محاصره دریایی و بحران تنگه هرمز همچنان موانع اصلی دستیابی به توافق هستند.
فرارو– محمد نون، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در روزنامه القدس العربی
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه القدس العربی، کرملین روز جمعه اعلام کرد دونالد ترامپ در تماس تلفنی یک‌ونیم‌ساعته با ولادیمیر پوتین، از مشارکت روسیه در حل بحران ایران استقبال کرده است. این اعلام پس از دیدار پوتین با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران در ترکمنستان صورت گرفت؛ جایی که دو رهبر برای شرکت در نشست کشورهای مشترک‌المنافع حضور داشتند.
ولادیمیر پوتین تأکید کرد روسیه آماده است برای حل بحران هر اقدامی را که در توان دارد انجام دهد. او تلاش‌های ایران برای پایان دادن به جنگ را واقعی توصیف کرد و از روند مثبت روابط تهران و مسکو سخن گفت. رئیس‌جمهور روسیه پیش‌تر نیز در تماس تلفنی با پزشکیان، آمادگی کشورش را برای کمک به میانجیگری اعلام کرده بود.
پزشکیان در دیدار با پوتین گفت ایران به گفت‌وگو پایبند است، اما آمریکا هر بار که مذاکرات آغاز می‌شود، دوباره حمله می‌کند. او تأکید کرد دستیابی به توافق تنها در شرایطی امکان‌پذیر است که فشار و تهدید کنار گذاشته شود. به گفته وی، تهران خواهان چارچوبی نهایی برای پایان جنگ است، اما اگر واشنگتن بر تحمیل یک‌جانبه سیاست‌های خود اصرار کند، توافقی حاصل نخواهد شد. این مواضع در شرایطی مطرح می‌شود که مذاکرات تهران و واشنگتن متوقف مانده و گفت‌وگوهای غیرمستقیم با میانجیگری پاکستان و قطر نیز هنوز به نتیجه نرسیده است.
بحران هرمز و توافق انرژی مسکو و واشنگتن
در کنار تلاش‌های دیپلماتیک، بحران تنگه هرمز همچنان مانع اصلی عادی‌سازی شرایط است. محاصره سواحل جنوبی از سوی آمریکا، جریان انتقال انرژی را مختل کرده و قیمت سوخت را افزایش داده است.
ترامپ روز پنجشنبه از انجام «مذاکرات ثمربخش» با ایران خبر داد و حمله جدید به این کشور پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در سوم نوامبر را منتفی دانست. نگرانی از افزایش هزینه‌های زندگی و تأثیر آن بر رأی‌دهندگان، به یکی از دغدغه‌های اصلی دولت آمریکا تبدیل شده است.
هم‌زمان با اعلام آمادگی روسیه برای میانجیگری، پوتین و ترامپ درباره افزایش عرضه گازوئیل به بازارهای جهانی نیز توافق کردند. ترامپ اعلام کرد روسیه بلافاصله ۳۰۰ هزار تن گازوئیل عرضه خواهد کرد و در ماه نوامبر ۵۰۰ هزار تن دیگر و پس از آن یک میلیون تن دیگر به بازار خواهد رسید. میزان عرضه‌های بعدی به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه بستگی دارد که در جریان جنگ اوکراین آسیب دیده‌اند.
این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که آمریکا به دلیل جنگ روسیه علیه اوکراین، شرکت‌های انرژی روسیه را تحریم کرده است. بااین‌حال، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوزی عمومی صادر کرد که واردات گازوئیل روسیه را تا هفتم آوریل سال آینده مجاز می‌کند.
افزایش قیمت سوخت و تهدید انتخاباتی ترامپ
قیمت گازوئیل از آغاز جنگ ایران حدود ۷۰ درصد افزایش یافته و میانگین قیمت آن در آمریکا روز پنجشنبه به ۶ دلار و ۲۸ سنت برای هر گالن رسیده است. این سوخت در کشاورزی، گرمایش منازل و حمل‌ونقل کالا نقش مهمی دارد و افزایش بهای آن هزینه‌های خانوارها و تولیدکنندگان را بالا می‌برد.
کاخ سفید در حال بررسی استفاده از «قانون تولید دفاعی» برای افزایش ظرفیت پالایش نفت است. این قانون به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد برای گسترش تولید کالاهای راهبردی، وام یا ضمانت وام اختصاص دهد و شرکت‌ها را به اولویت دادن به قراردادهای دولتی ملزم کند. مدیران صنعت پالایش نیز به مقام‌های دولت گفته‌اند توسعه پالایشگاه‌های موجود، در مقایسه با ساخت تأسیسات جدید، کم‌هزینه‌تر و سریع‌تر خواهد بود.
نظرسنجی رویترز و مؤسسه ایپسوس نشان می‌دهد حدود ۷۸ درصد آمریکایی‌ها بخشی از مسئولیت افزایش قیمت‌ها را متوجه سیاست‌های ترامپ می‌دانند. همچنین ۵۷ درصد جمهوری‌خواهان گفته‌اند هزینه‌هایشان سریع‌تر از درآمدشان افزایش یافته است؛ موضوعی که با وعده انتخاباتی ترامپ برای مهار تورم و کاهش قیمت‌ها در تضاد قرار دارد.
نارضایتی از عملکرد اقتصادی رئیس‌جمهور در میان مستقل‌ها به ۶۳ درصد و در میان دموکرات‌ها به ۹۲ درصد رسیده است. حدود ۶۳ درصد شرکت‌کنندگان نیز گفته‌اند کمتر به رستوران می‌روند و ۵۶ درصد هزینه‌های سرگرمی و خدمات پخش دیجیتال خود را کاهش داده‌اند. این شرایط می‌تواند موقعیت جمهوری‌خواهان را در انتخابات میان‌دوره‌ای تضعیف کند.
اختلاف هسته‌ای و تداوم درگیری‌های دریایی
در موضوع هسته‌ای، علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، اعلام کرد ساخت بمب اتمی بخشی از سیاست تهران نیست و فعالیت‌های غنی‌سازی ایران در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای انجام می‌شود. او از آمریکا خواست به‌جای طرح ادعا درباره برنامه هسته‌ای ایران، بر زرادخانه خود تمرکز کند.
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، خواستار کاهش ملموس سطح غنی‌سازی ایران شده است. تهران که در توافق سال ۲۰۱۵ سطح غنی‌سازی را به ۳.۶۷ درصد محدود کرده بود، پس از خروج یک‌جانبه ترامپ از توافق در سال ۲۰۱۸ و بازگشت تحریم‌ها، غنی‌سازی را به ۶۰ درصد رساند. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پیش‌تر آمادگی تهران برای کاهش فعالیت‌های غنی‌سازی را اعلام کرده بود، اما تأکید داشت ایران غنی‌سازی صفر را نمی‌پذیرد.
پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور می‌کرد. بنابراین، تداوم اختلال در این گذرگاه پیامدهایی فراتر از منطقه دارد. موفقیت میانجیگری روسیه به توانایی مسکو در نزدیک کردن مواضع دو طرف، رفع محاصره آمریکا و بازگشایی پایدار تنگه هرمز بستگی خواهد داشت؛ مسیری که هنوز با موانع جدی هسته‌ای، نظامی و سیاسی روبه‌روست.
