دانشمندان در سال ۱۹۶۰ پیش‌بینی کردند: آخرالزمان جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ فرا می‌رسد
دانشمندان در مقاله‌ای بحث‌برانگیز در سال ۱۹۶۰ پیش‌بینی کرده بودند جمعیت جهان در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ به بی‌نهایت نزدیک می‌شود.
مجله «ساینس» (Science) در سال ۱۹۶۰، مقاله‌ای با عنوانی صریح و بی‌ابهام منتشر کرد: «روز قیامت: جمعه، ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶». این مقاله پیش‌بینی می‌کرد که در آن تاریخِ آینده - که اکنون تنها کمی بیش از یک ماه با آن فاصله داریم - جمعیت بشر به بی‌نهایت نزدیک شده و عملاً خود را نابود خواهد کرد.
به گزارش فرارو به نقل از وب‌سایت علمی Phys org، عجیب و غریب بودن این ادعا باعث جلب توجه گسترده عموم به مقاله شد. نکته شگفت‌آورتر اینکه به‌دلیل منطقی و معتبر به نظر رسیدنِ پژوهش و محاسباتِ آن، مقاله مورد توجه دقیق و مداوم جامعه علمی نیز قرار گرفت.
نویسندگان مقاله هاینز فون فورستر، استاد اتریشی-آمریکایی و متخصص سایبرنتیک، به همراه دو تن از دانشجویانش، پاتریشیا ام. مورا و لارنس دابلیو. آمیوت استدلال کردند که جمعیت انسان‌ها وضعیتی استثنایی دارد و ممکن است با نرخی فراتر از رشد نمایی، یعنی با شتابی فزاینده، افزایش یابد.
آن‌ها استدلال می‌کردند: نوادگانِ نوادگانِ ما از گرسنگی نخواهند مرد؛ بلکه زیر فشارِ تراکم جمعیت له خواهند شد.
این مقاله بارها مورد استناد قرار گرفت و پیش‌بینی‌های آن به‌طرز چشمگیری دقیق به نظر می‌رسیدند؛ تا اینکه در حدود سال ۱۹۹۳ یعنی در نیمه راهِ رسیدن به «روز قیامتِ» پیش‌بینی‌شده، رشد جمعیت جهانی از ارقامِ پیش‌بینی‌شده عقب افتاد.
امروزه، نرخ جهانی‌زاد و ولد اندکی کمتر از نصفِ میزان آن در سال ۱۹۶۰ است. امیدواریم که همه ما در روز ۱۳ نوامبر، صبح را با یک روز عادی آغاز کنیم. با این حال، این مقاله همچنان نمونه‌ای برجسته از تلفیقِ علمِ دقیق با هنرِ صحنه‌پردازی برای ایجاد تأثیری شگرف باقی مانده است.
توانمندی‌های منحصربه‌فرد انسان
اواسط قرن بیستم شاهد افزایش نگرانی‌های اجتماعی درباره رشد جمعیت جهانی و پتانسیل آن برای ایجاد کمبود منابع و درگیری‌های ژئوپلیتیک بود. ریشه بخش عمده‌ای از این نگرانی‌ها، پذیرشِ ضمنی یا صریحِ نظریه مالتوس بود؛ نظریه‌ای که می‌گوید اگرچه جمعیت پتانسیل رشد نمایی دارد، اما همواره توسط ظرفیتِ تأمینِ غذا محدود و کنترل می‌شود.
با این حال، فون فورستر و همکارانش در مقاله خود استدلال کردند که در مورد جمعیت، انسان‌ها ممکن است وضعیتی استثنایی داشته باشند.
با در نظر گرفتن توانایی ما در برقراری ارتباط و تشکیل «ائتلاف‌هایی» که به حل مشکلاتمان کمک می‌کنند، افزایش تراکم جمعیت ممکن است صرفاً به معنای فرصت‌های بیشتر برای همکاری باشد؛ به‌گونه‌ای که جمعیت ما نه تنها با نرخی نمایی، بلکه با شتابی فزاینده رشد کند.
آن‌ها سپس با بهره‌گیری از ۲۴ برآوردِ مربوط به جمعیت جهان در طول ۲۰۰۰ سال گذشته، نشان دادند که شمار انسان‌ها در واقع همواره فراتر از حد انتظار بوده است. تمامی این مطالب در قالب متنی علمی و سنجیده و با تکیه بر معادلات ریاضی پیچیده و فشرده ارائه شد.
فشرده‌شدن تا سرحد مرگ
سپس «فون فورستر» و همکارانش این آمار تاریخی را به آینده تعمیم دادند و محاسبه کردند که به دلیل رشدِ پیوسته و فزاینده، جمعیت ما در سال ۲۰۲۶ به مرز بی‌نهایت نزدیک خواهد شد.
خوشبختانه، همان توانایی همکاری که در طول تاریخ به پیشرفت گونه‌ی ما یاری رسانده بود، اکنون می‌توانست مانع از وقوع این فاجعه شود. آن‌ها نتیجه گرفتند که از آنجا بعید است بخواهیم طول عمر خود را کاهش دهیم، باید با همکاری یکدیگر نرخ جهانی‌زاد و ولد را به نصف برسانیم.
انتشار این مطلب بلافاصله جنجال‌برانگیز شد. گزارش‌هایی در مجله‌ی «تایم» و روزنامه‌ی «نیویورک تایمز» درباره‌ی آن منتشر شد. این موضوع دستمایه‌ی مجموعه‌ای از کمیک‌استریپ‌های «پوگو» (Pogo) قرار گرفت و بسیاری از مفسران، این مقاله را صرفاً نوعی اظهارنظر طنزآمیز و کنایه‌آمیز درباره‌ی نگرانی‌های مربوط به جمعیت تلقی کردند.
انفجار جمعیت
اما ماجرا نه تنها فراموش نشد، بلکه اتفاق جالبی افتاد. وقتی مجله‌ی «ساینس» (Science) نامه‌هایی از ریاضیدانان و جمعیت‌شناسان را منتشر کرد که به کار فون فورستر و همکارانش تاخته و آن را «مضحک» و «به‌وضوح نامعقول» خوانده بودند، نویسندگان با دفاعیاتی پرشور پاسخ دادند و بر درستی محاسبات ریاضیِ زیربنایی و نتایج حاصل از آن تأکید و پافشاری کردند.
از دهه‌ی ۱۹۶۰ تا دهه‌ی ۱۹۸۰، به معادله‌ی «روز قیامت» (Doomsday equation) به‌طور مرتب — و معمولاً بدون تردید و به عنوان واقعیتی مسلم — در کتاب‌های درسی ژنتیک، بوم‌شناسی و جمعیت‌شناسی استناد می‌شد.
این معادله در جاهای عجیب‌تری هم مطرح شد. برای مثال، در سال ۱۹۶۳ در یکی از کمیته‌های پارلمان کانادا، شاهدی از صنعت مواد شیمیایی به آن به عنوان دلیلی برای ضرورت استفاده از آفت‌کش‌های شیمیایی استناد کرد: تأمین غذا برای جمعیتِ در حال انفجارِ پیشِ رو. همچنین در سال ۱۹۷۱، در پرونده‌ای مربوط به سقط جنین در دیوان عالی ایالات متحده که پیش‌زمینه‌ی حکم مشهور «رو علیه وید» (Roe v. Wade) بود، از این معادله به عنوان دلیلی یاد شد که نشان می‌داد هیچ نیاز مبرمی وجود ندارد که دولت سیاست افزایش جمعیت را در پیش بگیرد.
ایده‌ی «روز قیامت» تا حدی به این دلیل تداوم یافت که پیش‌بینی‌های آن درباره‌ی جمعیت آینده — دست‌کم برای مدتی — بسیار دقیق از آب درآمد. معادله‌ی اصلی آن در طول دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، برآوردهایی ارائه می‌داد که از پیش‌بینی‌های اکثر جمعیت‌شناسان دقیق‌تر بود. تنها در حدود سال ۱۹۹۳ بود که آن دقت رو به افول گذاشت و جمعیت جهان از پیش‌بینی‌ها عقب افتاد؛ زیرا جهان شروع به انجام کاری کرد که «فون فورستر» و همکارانش توصیه کرده بودند. امروزه، نرخ جهانی‌زاد و ولد اندکی کمتر از نصفِ نرخ سال ۱۹۶۰ است.
