آیا زیاد کار کردن با موبایل و لپ‌تاپ باعث ضعیف شدن چشم می‌شود؟
موبایل از صبح کنار ماست، بخش زیادی از ساعت کاری را مقابل لپ‌تاپ می‌گذرانیم و شب هم احتمالاً آخرین چیزی که قبل از خواب می‌بینیم صفحه گوشی است. به همین دلیل وقتی چشم‌ها خسته می‌شوند، دید کمی تار می‌شود یا سردرد می‌گیریم، یک سؤال تکراری مطرح می‌شود: آیا واقعاً موبایل و لپ‌تاپ باعث ضعیف شدن چشم می‌شوند؟
پاسخ به این سؤال یک «بله» یا «خیر» ساده نیست. کار طولانی با صفحه‌نمایش می‌تواند چشم را خسته کند و علائمی مثل خشکی، تاری موقت دید و سردرد ایجاد کند؛ اما این علائم لزوماً به معنی افزایش دائمی شماره چشم نیستند.
چرا بعد از چند ساعت کار با موبایل چشم خسته می‌شود؟
هنگام نگاه کردن طولانی به موبایل یا مانیتور، چشم برای مدت زیادی روی فاصله نزدیک متمرکز می‌ماند. از طرف دیگر، هنگام کار با نمایشگر معمولاً کمتر پلک می‌زنیم.
نتیجه می‌تواند بروز مجموعه‌ای از علائم باشد که با عنوان «خستگی چشم دیجیتال» شناخته می‌شوند:
- خشکی و سوزش چشم
- تاری دید موقت
- احساس سنگینی چشم
- سردرد
- اشک‌ریزش یا قرمزی چشم
- دشوار شدن تمرکز پس از چند ساعت کار
این علائم معمولاً بیشتر به نحوه و مدت استفاده از نمایشگر مربوط هستند تا آسیب دائمی به ساختار چشم.
پس موبایل باعث بالا رفتن شماره چشم نمی‌شود؟
در بزرگسالان نمی‌توان هر افزایش شماره چشم را مستقیماً به استفاده از موبایل یا لپ‌تاپ نسبت داد. شماره چشم تحت تأثیر عواملی مانند ژنتیک، ساختار چشم و نوع عیب انکساری قرار دارد. اما داستان در کودکان و نوجوانان کمی متفاوت است. مطالعات نشان داده‌اند که انجام طولانی فعالیت‌های نزدیک مانند مطالعه، کار با موبایل و استفاده از تبلت، به‌ویژه همراه با کمبود فعالیت در فضای باز، می‌تواند با افزایش خطر نزدیک‌بینی ارتباط داشته باشد.
به همین دلیل متخصصان معمولاً توصیه می‌کنند کودکان علاوه بر محدود کردن فعالیت نزدیک مداوم، زمان بیشتری را در فضای باز سپری کنند.
آیا نور آبی موبایل چشم را خراب می‌کند؟
یکی از رایج‌ترین تصورها این است که نور آبی نمایشگر می‌تواند چشم را به‌مرور تخریب کند. شواهد علمی فعلی از این ادعا پشتیبانی نمی‌کنند. میزان نور آبی تولیدشده توسط نمایشگرهای معمولی بسیار کمتر از چیزی است که بتوان براساس شواهد فعلی آن را عامل مستقیم آسیب شبکیه دانست.
با این حال، استفاده از موبایل در ساعات پایانی شب می‌تواند روی کیفیت خواب اثر بگذارد. بنابراین کاهش روشنایی صفحه و محدود کردن استفاده از موبایل پیش از خواب می‌تواند مفید باشد.
چه زمانی تاری دید دیگر فقط خستگی چشم نیست؟
اگر تاری دید فقط بعد از چند ساعت کار با کامپیوتر ایجاد شود و پس از استراحت کاهش پیدا کند، ممکن است با خستگی چشم یا خشکی چشم مرتبط باشد. اما اگر فرد در شرایط عادی هم برای دیدن تابلوها، رانندگی یا تشخیص اجسام دور مشکل داشته باشد، احتمال وجود یکی از عیوب انکساری مانند نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم مطرح می‌شود.
در چنین شرایطی معاینه چشم اهمیت دارد؛ زیرا تاری دید را نباید صرفاً به موبایل یا کامپیوتر نسبت داد.
آیا می‌توان از عینک خلاص شد؟
برای اصلاح عیوب انکساری روش‌های مختلفی وجود دارد. عینک و لنز تماسی رایج‌ترین گزینه‌ها هستند و در برخی افراد نیز پس از معاینه کامل، روش‌های جراحی اصلاح عیوب انکساری قابل بررسی‌اند. روش‌هایی مانند PRK، لازک، فمتولیزیک و SMILE با تکنیک‌های متفاوت برای اصلاح مشکلاتی مانند نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم استفاده می‌شوند.
با این حال، هیچ روشی برای همه افراد مناسب نیست. ضخامت و شکل قرنیه، شماره چشم، ثبات شماره چشم، سن و وضعیت سلامت چشم از جمله عواملی هستند که باید قبل از تصمیم‌گیری بررسی شوند.
افرادی که به‌دلیل وابستگی به عینک به دنبال روش‌های اصلاح بینایی هستند، بهتر است ابتدا درباره شرایط و گزینه‌های مختلف عمل لیزیک چشم اطلاعات کافی کسب کرده و سپس براساس معاینه تخصصی تصمیم بگیرند.
قانون ساده ۲۰-۲۰-۲۰
یکی از راه‌های ساده برای کاهش خستگی ناشی از کار طولانی با صفحه‌نمایش، قانون ۲۰-۲۰-۲۰ است. یعنی تقریباً هر ۲۰ دقیقه، حداقل ۲۰ ثانیه به جسمی در فاصله حدود ۶ متری نگاه کنید.
همچنین بهتر است:
- فاصله مناسب از مانیتور رعایت شود.
- روشنایی صفحه متناسب با نور محیط تنظیم شود.
- صفحه نمایش کمی پایین‌تر از سطح چشم قرار گیرد.
- هنگام کار طولانی آگاهانه بیشتر پلک بزنید.
- از نگاه کردن طولانی و بدون وقفه به موبایل خودداری کنید.
چه زمانی باید برای معاینه چشم اقدام کنیم؟
اگر تاری دید مداوم شده، شماره عینک مرتب تغییر می‌کند، سردردهای مرتبط با فعالیت‌های بینایی دارید یا برای دیدن اجسام دور و نزدیک دچار مشکل شده‌اید، بهتر است معاینه چشم را به تعویق نیندازید. همچنین اگر قصد انجام روش‌های اصلاح بینایی را دارید، بررسی تخصصی قرنیه و وضعیت عیب انکساری ضروری است.
موبایل و لپ‌تاپ بخش جدایی‌ناپذیر زندگی امروز هستند و استفاده از آنها به‌خودی‌خود به معنی آسیب دائمی به چشم نیست. با این حال، چند ساعت نگاه مداوم به نمایشگر می‌تواند خشکی چشم، تاری موقت دید، سردرد و خستگی چشم ایجاد کند. در کودکان و نوجوانان نیز فعالیت طولانی در فاصله نزدیک و کمبود زمان حضور در فضای باز می‌تواند با افزایش خطر نزدیک‌بینی همراه باشد.
اگر تاری دید تنها پس از استفاده طولانی از نمایشگر ایجاد نمی‌شود و در شرایط عادی نیز ادامه دارد، بهتر است به جای مقصر دانستن موبایل، علت اصلی آن با معاینه تخصصی مشخص شود.
