چرا گازوئیل به کالای لوکس تبدیل شد؟
آیا بحران انرژی تمام شده است؟
علی رغم افزایش جریان نفت خام از تنگه هرمز تا حدود ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز، بحران هنوز پایان نیافته است. کمبود بنزین و گازوئیل، کاهش ظرفیت پالایش روسیه، محدودیت صادرات چین و هزینه بالای حمل‌ونقل همچنان بازار را تحت فشار قرار داده‌اند. در صورت ازسرگیری جنگ ایران و آمریکا، این بهبود شکننده ممکن است دوباره از بین برود.
فرارو– کیت جانسون، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس نشریه فارن پالیسی
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، پس از ماه‌ها جنگ و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، جریان نفت خام از تنگه هرمز در هفته اخیر به شکل قابل‌توجهی افزایش یافته و تقریباً به سطوح پیش از جنگ نزدیک شده است. با این حال، این تحول به معنای پایان بحران انرژی نیست؛ زیرا آنچه همچنان با کمبود جدی مواجه است، فرآورده‌های پالایشی مانند بنزین و گازوئیل است. همین شکاف موجب شده است مصرف‌کنندگان در آمریکا و اروپا، دست‌کم در ماه‌های آینده، کاهش محسوسی در فشار قیمتی بازار سوخت احساس نکنند.
بازگشت جریان نفت خام
بر اساس داده‌های شرکت کپلر، میانگین روزانه جریان نفت از خلیج فارس که در اواسط سپتامبر حدود ۶ تا ۸ میلیون بشکه بود، اکنون به حدود ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. عربستان سعودی در این روند نقش مهمی دارد. صادرات نفت این کشور از مسیر جایگزین دریای سرخ افزایش یافته و برآورد کپلر نشان می‌دهد صادرات نفت عربستان به دست‌کم ۶.۴ میلیون بشکه در روز رسیده، در حالی که این رقم پیش از جنگ حدود ۵.۴ میلیون بشکه بود.
البته اندازه‌گیری دقیق جریان نفت از تنگه هرمز دشوار است، زیرا شرکت‌های ردیابی کشتی‌ها از روش‌ها و بازه‌های زمانی متفاوتی استفاده می‌کنند.
نفت خام بازگشته، اما فرآورده‌های نفتی همچنان کمیاب‌اند
مشکل اصلی در مرحله کنونی این است که افزایش صادرات نفت خام با افزایش مشابه در عرضه فرآورده‌های نفتی همراه نشده است. برآورد کپلر نشان می‌دهد جریان فرآورده‌های پالایشی همچنان حدود ۳ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح پیش از جنگ است و در برخی مقاطع حتی پایین‌تر نیز رفته است.
این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف‌کننده نهایی نفت خام را مستقیماً در باک خودرو، کامیون یا ماشین‌آلات کشاورزی مصرف نمی‌کند. نفت خام باید در پالایشگاه به محصولاتی مانند بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌ها تبدیل شود. بنابراین، افزایش جریان نفت خام به‌تنهایی نمی‌تواند بلافاصله کمبود سوخت را برطرف کند.
به همین دلیل، قیمت گازوئیل در آمریکا و اروپا همچنان نزدیک به رکوردهای تاریخی قرار دارد؛ وضعیتی که نه‌تنها حمل‌ونقل جاده‌ای، بلکه کشاورزی، صنایع و زنجیره تأمین کالا را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
روسیه و چین؛ دو عامل تشدیدکننده بحران
کمبود فرآورده‌های نفتی تنها به تحولات خلیج فارس مربوط نمی‌شود. حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز ظرفیت تولید فرآورده‌های پالایشی را تحت فشار قرار داده است. در سوی دیگر، چین نیز بار دیگر محدودیت‌هایی برای صادرات فرآورده‌های پالایشی اعمال کرده است. پکن در شرایط کنونی تمایل چندانی ندارد که با افزایش صادرات، بخشی از ذخایر و عرضه داخلی خود را برای کاهش فشار بازار جهانی اختصاص دهد.
ترکیب این عوامل باعث شده است بازار جهانی با وضعیتی متفاوت از بحران معمول عرضه نفت روبه‌رو شود: نفت خام در حال بازگشت است، اما ظرفیت تبدیل آن به فرآورده و انتقال این فرآورده‌ها به بازارهای مصرف همچنان با محدودیت مواجه است.
چرا قیمت گازوئیل همچنان بالا مانده است؟
شرکت‌های نفتی آمریکا به فدرال رزرو دالاس اعلام کرده‌اند که انتظار دارند قیمت بالای گازوئیل دست‌کم برای یک سال دیگر ادامه داشته باشد. همین مسئله باعث شده است دولت دونالد ترامپ به دنبال راهکارهایی برای افزایش عرضه داخلی باشد. یکی از گزینه‌هایی که ترامپ مطرح کرده، محدود کردن صادرات گازوئیل آمریکا است؛ اقدامی که هدف آن افزایش عرضه در بازار داخلی و کاهش قیمت‌ها پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای عنوان شده است.
با این حال، منتقدان این سیاست معتقدند کاهش صادرات ممکن است در کوتاه‌مدت عرضه داخلی را افزایش دهد، اما در میان‌مدت پیامدهای منفی برای بازار جهانی و صنعت انرژی آمریکا داشته باشد. دولت آمریکا همچنین در حال بررسی فشار بر کشورهای اروپایی مانند فرانسه و آلمان برای آزادسازی ذخایر بزرگ گازوئیل است تا از شدت فشار بازار بکاهد.
بازگشت جریان نفت، هنوز پایدار نیست
بخش زیادی از محموله‌های نفتی خلیج فارس با استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی در آب‌های آرام‌تر نزدیک عمان جابه‌جا می‌شوند. این فرآیند هم هزینه و پیچیدگی حمل‌ونقل را افزایش داده و هم فشار بیشتری بر ناوگان محدود نفتکش‌های جهان وارد کرده است.
هزینه حمل نفتکش‌ها نیز از آغاز جنگ به‌شدت افزایش یافته و در برخی مقاطع به حدود یک میلیون دلار در روز رسیده است. بنابراین، حتی اگر نفت خام از تنگه عبور کند، انتقال آن به بازارهای جهانی همچنان هزینه بسیار بیشتری نسبت به شرایط عادی دارد.
خطر بازگشت جنگ همچنان پابرجاست
یکی دیگر از عوامل تهدیدکننده بازار انرژی، احتمال ازسرگیری درگیری نظامی میان آمریکا و ایران است. ترامپ همچنان احتمال بازگشت به عملیات نظامی را مطرح کرده، هرچند بر اساس این گزارش گفته است حملات جدید ممکن است تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به تعویق بیفتد. در مقابل، فشار اقتصادی ناشی از کاهش صادرات نفت ایران می‌تواند تهران را به اتخاذ اقدامات تهاجمی‌تر ترغیب کند.
بحران انرژی هنوز تمام نشده است
در ظاهر، افزایش جریان نفت خام از تنگه هرمز نشانه‌ای مثبت برای بازار جهانی انرژی است؛ اما پشت این تصویر، مشکلات مهم‌تری همچنان پابرجاست. کمبود فرآورده‌های پالایشی، آسیب‌پذیری پالایشگاه‌های روسیه، محدودیت صادرات چین و هزینه بالای حمل‌ونقل دریایی، همگی نشان می‌دهند که بازار انرژی هنوز به شرایط عادی بازنگشته است.
بنابراین، افزایش صادرات نفت خام را نمی‌توان به معنای پایان بحران دانست. تا زمانی که جریان فرآورده‌هایی مانند بنزین و گازوئیل به سطح طبیعی بازنگردد، فشار اصلی همچنان به مصرف‌کننده نهایی منتقل خواهد شد. در صورت ازسرگیری جنگ نیز همین بهبود شکننده می‌تواند به سرعت از بین برود و بحران انرژی جهانی وارد مرحله‌ای شدیدتر شود.
