عربستان و کابوس بازگشت جنگ
آیا عربستان دوباره به جنگ یمن بازمیگردد؟
جنگ یمن پس از چند سال آرامش نسبی بار دیگر تشدید شده و حوثیها با پیشروی در ساحل دریای سرخ و مناطق نزدیک بابالمندب، موقعیت خود را تقویت کردهاند. ضعف و پراکندگی نیروهای دولت یمن در برابر ساختار متمرکز حوثیها، شرایط را پیچیدهتر کرده است. همزمان، عربستان میان مداخله نظامی و مذاکره مردد است و ادامه درگیری میتواند امنیت کشتیرانی و بازار انرژی را تهدید کند.
فرارو– ویویان نریم، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه نیویورک تایمز
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، پس از چهار سال آرامش نسبی، جنگ یمن بار دیگر به مرحلهای تمامعیار نزدیک شده است. نیروهای حوثی در هفتههای اخیر با یک پیشروی سریع بخشهایی از ساحل دریای سرخ را به کنترل خود درآوردهاند و در چندین جبهه با نیروهای دولت یمن که از حمایت عربستان برخوردارند، وارد درگیری شدید شدهاند. همزمان حملات فرامرزی در یمن و عربستان افزایش یافته است.
ازسرگیری جنگ، جبههای تازه در بحرانی ایجاد کرده که پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه آغاز شد و اکنون پیامدهای آن به یکی از مهمترین مسیرهای تجاری جهان رسیده است. تشدید درگیریها نهتنها بیثباتی منطقهای را افزایش داده، بلکه فشار بیشتری بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی وارد کرده است.
آتشبس شکنندهای که دوباره فرو ریخت
جنگ داخلی یمن از سال ۲۰۱۴ آغاز شد؛ زمانی که حوثیها وارد صنعا شدند و دولت به رسمیت شناختهشده بینالمللی را از پایتخت بیرون راندند. عربستان نیز در حمایت از دولت یمن، ائتلاف نظامی تشکیل داد و عملیات هوایی گستردهای را آغاز کرد؛ جنگی که یکی از شدیدترین بحرانهای انسانی منطقه را رقم زد.
دو طرف در سال ۲۰۲۲ به آتشبسی شکننده رسیدند، اما این آرامش دوام چندانی نداشت. در ماههای اخیر، اختلافات میان حوثیها و عربستان بار دیگر تشدید شد. حوثیها در ژوئیه عربستان را متهم کردند که برای جلوگیری از فرود یک هواپیمای ایرانی در صنعا، فرودگاه این شهر را هدف قرار داده است.
آنها همچنین خواستار پایان محدودیتهای طولانیمدت بر فضای هوایی یمن شدند و در ادامه، محاصره دریایی کشتیهای سعودی در دریای سرخ را اعلام کردند. این اقدام در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرد که اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، مسیرهای صادرات نفت عربستان را با فشار بیشتری روبهرو کرده بود.
تصرف موخا و جزیره پریم؛ تغییر موازنه در دریای سرخ
نقطه عطف اصلی در پیشروی حوثیها، تصرف موخا، بندری راهبردی در دریای سرخ و جزیره پریم در تنگه بابالمندب بود. کنترل این مناطق، موقعیت حوثیها را برای اثرگذاری بر یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهانی تقویت کرده است.
بابالمندب دروازه جنوبی دریای سرخ و یکی از مسیرهای مهم انتقال کالا و انرژی میان آسیا، خاورمیانه و اروپا محسوب میشود. در نتیجه، افزایش حضور حوثیها در این منطقه فقط یک تحول نظامی در داخل یمن نیست، بلکه میتواند پیامدهای گستردهتری برای کشتیرانی و بازار انرژی داشته باشد.
در ادامه، حملات حوثیها به عربستان نیز شدت گرفت و موشکها و پهپادهایی به سوی ریاض شلیک شد. حوثیها این حملات را واکنشی به صدها حمله هوایی عربستان در یمن طی هفتههای گذشته عنوان کردند. مقامهای سعودی در برابر این ادعاها موضع روشنی اعلام نکردهاند.
حوثیها پس از آتشبس ۲۰۲۲ اعلام کرده بودند که جنگ را پیروز شدهاند و کنترل خود بر شمال یمن را تثبیت کردهاند. اما شرایط اقتصادی در مناطق تحت کنترل آنها طی سالهای اخیر وخیمتر شده و نارضایتی عمومی، فشار سیاسی بیشتری بر این گروه وارد کرده است.
حوثیها بخش مهمی از مشکلات اقتصادی مناطق تحت کنترل خود را به مداخلات عربستان نسبت میدهند. آنها در ماههای اخیر خواستار رفع محدودیتهای اعمالشده بر ورود هواپیماها و کشتیها به مناطق تحت کنترل خود از جمله بازرسیهای سازمان ملل شدهاند. همچنین خواهان پرداخت غرامت جنگی از سوی عربستان و خروج کامل نیروهای سعودی از یمن هستند؛ اقدامی که به معنای پایان حمایت ریاض از دولت به رسمیت شناختهشده یمن خواهد بود.
بر اساس تحلیلهای مطرحشده، حوثیها انگیزه محدودی برای کاهش تنش دارند و امیدوارند ادامه فشار بر عربستان بتواند امتیازات سیاسی بیشتری برای آنها ایجاد کند.
چرا حوثیها با سرعت پیشروی کردند؟
دولت مورد حمایت عربستان مهمترین مانع در برابر گسترش حوثیهاست، اما طی سالهای جنگ داخلی بهشدت ضعیف و پراکنده شده است. این دولت اکنون مجموعهای از گروههای مسلح است که زیر نظر شورای رهبری ریاستجمهوری فعالیت میکنند؛ گروههایی که اگرچه هدف مشترک آنها مقابله با حوثی ها است، اما در بسیاری موارد به یکدیگر اعتماد ندارند و اهداف سیاسی متفاوتی دارند.
در مقابل، ساختار فرماندهی حوثیها متمرکزتر است و این گروه آزادی عمل بیشتری در تصمیمگیری نسبت به نیروهای دولت یمن دارد. حوثیها همچنان برای پیشرفتهترین پهپادها و موشکهای بالستیک به ایران متکی هستند، اما بر اساس ارزیابی کارشناسان، توانستهاند از فناوریهایی مانند هوش مصنوعی استفاده کنند و بخشی از تجهیزات و زنجیره تأمین تسلیحاتی خود را توسعه دهند.
در همین حال، عربستان تلاش کرده نیروهای مختلف یمنی را برای مقابله با حوثیها متحد کند و حمایت نظامی خود را افزایش دهد، اما نخستین آزمون این رویکرد در نبرد موخا و بابالمندب موفقیتآمیز نبود. نیروهای مختلف دولت یمن در هماهنگی با یکدیگر مشکل داشتند، در حالی که حوثیها تحت یک رهبری متمرکز عمل میکردند.
عربستان میان جنگ و مذاکره
ریاض هنوز درباره برنامههای آینده خود اطلاعات زیادی منتشر نکرده، اما طی ماههای اخیر بارها خواستار حمایت نظامی بیشتر آمریکا شده است. دولت دونالد ترامپ ابتدا درخواستهای عربستان برای مداخله نظامی را نپذیرفت، سپس دستور آمادهسازی حملات هوایی را صادر کرد و بار دیگر از اجرای آن عقب نشست.
عربستان دلایل زیادی برای احتیاط دارد. مداخله نظامی قبلی این کشور در یمن به جنگی پرهزینه و فرسایشی تبدیل شد و تلفات انسانی گستردهای برجای گذاشت. تلاشهای دیپلماتیک نیز تاکنون نتوانستهاند به شکل قطعی به بحران پایان دهند. با این حال، برخی مقامها و تحلیلگران سعودی به این نتیجه نزدیک شدهاند که ادامه وضعیت موجود نیز هزینههای خود را دارد و مقابله مستقیم با حوثیها ممکن است اجتنابناپذیر شود.
بازگشت جنگ و خطر یک بحران طولانی
ازسرگیری جنگ یمن در شرایطی رخ داده که خاورمیانه همزمان با بحران ایران، اختلال در تنگه هرمز و فشار بر مسیرهای دریایی منطقه روبهروست. به همین دلیل، تحولات یمن دیگر صرفاً مسئلهای داخلی یا حتی عربستانی ـ- یمنی نیست. کنترل حوثیها بر بخشهایی از ساحل دریای سرخ و مناطق نزدیک به بابالمندب، در صورت تداوم، میتواند بر امنیت کشتیرانی و بازار انرژی تأثیر بگذارد و دامنه بحران را فراتر از مرزهای یمن گسترش دهد.
در عین حال، تجربه جنگهای گذشته یمن نشان میدهد که آغاز یک عملیات نظامی لزوماً به معنای پایان سریع درگیری نیست. ضعف ساختار دولت یمن، پراکندگی نیروهای مخالف حوثیها، توانایی نظامی این گروه و نقش بازیگران خارجی، همگی عواملی هستند که میتوانند جنگ جدید را به بحرانی طولانی تبدیل کنند.
آنچه اکنون در یمن جریان دارد، بنابراین تنها بازگشت یک جنگ قدیمی نیست؛ بلکه شکل تازهای از رقابت منطقهای بر سر امنیت، نفوذ و مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت است؛ بحرانی که میتواند همزمان بر معادلات ایران، عربستان، آمریکا و امنیت دریای سرخ اثر بگذارد.
