کشورهای عربی میان چتر آمریکا و سایه جنگ
چرا کشورهای عربی همزمان با واشنگتن و تهران مذاکره میکنند؟
جنگ ایران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را میان نیاز به چتر امنیتی آمریکا و نگرانی از پیامدهای حضور نظامی واشنگتن گرفتار کرده است. عربستان، قطر، عمان، امارات، کویت و بحرین ضمن حفظ همکاری دفاعی با آمریکا، به دنبال شرکای امنیتی جدید و کانالهای مذاکره با تهران هستند تا آسیبپذیری خود را کاهش دهند.
فرارو- شاون ای. هاوارد، تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا
به گزارش فرارو به نقل از نشریه فارن پالیسی، با طولانی شدن جنگ ایران، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با یک تناقض امنیتی جدی مواجه شدهاند: از یک سو همچنان به حمایت نظامی آمریکا نیاز دارند و از سوی دیگر، حضور مستقیم واشنگتن در جنگ نهتنها مانع حملات ایران نشده، بلکه خطر تبدیل شدن کشورهای عربی منطقه به اهداف تلافیجویانه را افزایش داده است.
بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی در واکنش به این وضعیت، همزمان چند مسیر را دنبال کردهاند؛ از حفظ همکاریهای نظامی با آمریکا و تقویت روابط دفاعی با کشورهای دیگر گرفته تا تلاش برای میانجیگری و برقراری ارتباط مستقیم یا پشتپرده با تهران. این رویکرد در نگاه نخست متناقض به نظر میرسد، اما برای کشورهای کوچکتر منطقه که میان ایران و آمریکا گرفتار شدهاند، به راهبردی برای کاهش ریسک تبدیل شده است. هرچه جنگ طولانیتر شود و هزینههای اقتصادی و انسانی افزایش یابد، انگیزه کشورهای خلیج فارس برای رسیدن به نوعی تفاهم با تهران نیز بیشتر خواهد شد.
عربستان؛ حفظ اتحاد با آمریکا و ساختن گزینههای جایگزین
عربستان سعودی که بزرگترین عضو شورای همکاری است، پیش از جنگ به دنبال یک پیمان دفاعی گسترده با آمریکا بود؛ توافقی که بتواند واشنگتن را در صورت حمله به عربستان به حمایت نظامی متعهد کند. توافق دفاعی راهبردی نوامبر ۲۰۲۵ در نهایت محدودتر از خواسته ریاض بود، اما زمینه دستیابی عربستان به جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ را فراهم کرد.
با آغاز جنگ، ریاض دریافت که واشنگتن همیشه درباره اهداف و راهبردهای جنگ با شرکای عرب خود هماهنگ نیست و حمایت نظامی آمریکا نیز نتوانسته مانع حملات ایران شود. با وجود این، همکاری امنیتی دو کشور ادامه یافت، اما عربستان همزمان به دنبال متنوع کردن شرکای دفاعی خود رفت. استقرار نیرو و تجهیزات پاکستانی، تشکیل ائتلاف دفاع دریایی با ۱۳ شریک منطقهای و گسترش همکاری نظامی با پاکستان و ترکیه، بخشی از این تلاشها بود.
ریاض حتی در مقاطعی تلاش کرد واشنگتن را از تشدید درگیری بازدارد. عربستان در ماه مه اجازه استفاده از برخی پایگاهها و حریم هوایی خود برای عملیات آمریکا در تنگه هرمز را نداد و چند هفته بعد نیز رهبران عربستان، قطر و امارات از ترامپ خواستند حملات جدید علیه ایران را متوقف کند. در اوایل اوت نیز کشورهای خلیج فارس بار دیگر خواستار کاهش تنش شدند و ترامپ اعلام کرد درخواستهای آنها در تصمیمش برای لغو حمله مؤثر بوده است.
عمان و قطر؛ دیپلماسی برای دور ماندن از جنگ
عمان از آغاز تلاش کرد با میانجیگری میان تهران، واشنگتن و کشورهای عربی، خود را از جنگ دور نگه دارد. با این حال، طبق گزارش مطرحشده، حتی خاک عمان نیز احتمالاً هدف اقدامات ایران قرار گرفت و گزارشهایی از مینگذاری دریایی در اطراف آبهای این کشور منتشر شد. همزمان، سیاست میانجیگرانه مسقط در مقاطعی با واکنش شدید واشنگتن مواجه شد.
قطر نیز با وجود میزبانی از پایگاه العدید، بزرگترین پایگاه آمریکا در منطقه، تلاش کرد میان تهران و واشنگتن توازن برقرار کند. دوحه اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای عملیات تهاجمی آمریکا را نداد و کانالهای دیپلماتیک با ایران را حفظ کرد. با این حال، حمله ایران به تأسیسات راسلفان در واکنش به حمله اسرائیل به تأسیسات پارس جنوبی، حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات گاز مایع قطر را از کار انداخت و خسارت قابل توجهی به اقتصاد این کشور وارد کرد.
امارات؛ نمایش قدرت در کنار مذاکره با تهران
امارات متحده عربی رویکردی سختگیرانهتر اتخاذ کرد، اما همزمان تلاش کرد از طریق کانالهای پشتپرده با ایران به توافق برسد. روابط اقتصادی گسترده با ایران، بهویژه از مسیر دبی، یکی از عوامل مهم این سیاست بود. با این حال، امارات نیز از حملات ایران در امان نماند و زیرساختهای نفتی و انرژی آن هدف قرار گرفت.
گزارشهایی درباره پیشنهاد مالی ابوظبی به ایران برای توقف حملات منتشر شد؛ ادعایی که امارات آن را رد کرد. با این حال، ابوظبی تجارت و مبادلات مالی با تهران را تعلیق کرد.
کویت و بحرین؛ میان بیطرفی و وابستگی امنیتی
کویت نیز تلاش کرد موضعی محتاطانه اتخاذ کند. این کشور همزمان با عملیات آمریکا در ماه مه محدودیتهایی برای استفاده واشنگتن از پایگاهها و حریم هوایی خود اعمال کرد، اما پس از توقف عملیات، این محدودیتها را برداشت. گزارشهایی نیز درباره مشارکت مخفیانه کویت و بحرین در حملات علیه تأسیسات موشکی و پهپادی ایران منتشر شد که کویت آن را رد کرد.
راهبرد مشترک؛ آمریکا، شرکای جدید و مذاکره با تهران
با وجود تفاوت سیاستهای شش کشور شورای همکاری، الگوی مشترکی در رفتار آنها دیده میشود: حفظ چتر امنیتی آمریکا، متنوع کردن روابط دفاعی و تلاش برای مدیریت تهدید ایران از طریق دیپلماسی و کانالهای پشتپرده. با این حال، جنگ نشان داده است که هیچیک از این مسیرها امنیت کامل را تضمین نمیکند. کشورهای خلیج فارس همچنان برای مقابله با ایران به آمریکا نیاز دارند، اما همزمان تلاش می کنند خود را از پیامدهای جنگ آمریکا و ایران دور نگه دارند. طولانی شدن درگیری و افزایش هزینههای اقتصادی و انسانی میتواند این کشورها را بیش از گذشته به سمت کاهش تنش و نوعی سازش با تهران سوق دهد؛ در حالی که چشمانداز پایان جنگ همچنان نامشخص است.
