چهار نقشه ترامپ برای دور تازه جنگ با ایران

فرارو- کاترین بِنهولد، خبرنگار بخش بین‌الملل روزنامهٔ نیویورک‌تایمز

به گزارش فرارو به نقل از روزنامهٔ نیویورک‌تایمز، در پی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، دولت دونالد ترامپ با اختلاف‌نظرهای علنی دربارهٔ ادامهٔ جنگ با ایران روبه‌رو شده است. در حالی که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، جنگ را عامل اصلی شکست انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه معرفی کرده، پیت هگست، وزیر دفاع، همچنان از عملکرد نظامی دولت دفاع می‌کند. هم‌زمان، افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و احتمال ورود سومین ناو هواپیمابر این کشور به منطقه، گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ مرحلهٔ بعدی جنگ را افزایش داده است.

روزنامهٔ نیویورک‌تایمز در گزارشی به قلم دیوید سنگر و اریک اشمیت، چهار گزینهٔ اصلی پیش روی ترامپ را بررسی کرده است؛ گزینه‌هایی که از عملیات نظامی گسترده و محدود تا مذاکرهٔ دیپلماتیک و ادامهٔ وضعیت فعلی را در بر می‌گیرند.

اختلاف در دولت بر سر هدف نهایی جنگ

اختلاف میان ونس و هگست دربارهٔ جنگ ایران از زمان آغاز درگیری‌ها وجود داشته است؛ اما اکنون این اختلاف به سطح علنی رسیده است. ترامپ نیز هنوز دربارهٔ مسیر نهایی جنگ تصمیم قطعی اعلام نکرده است. او روز دوشنبه مدعی شد جنگ عملاً پایان یافته، اما هم‌زمان تأکید کرد نیروهای آمریکایی برای واکنش به تحولات احتمالی در آمادگی کامل قرار دارند. ایران اظهارات او دربارهٔ پایان جنگ را رد کرده است. به اعتقاد منابعی که در بحث‌های داخلی دولت آمریکا مشارکت دارند، مسئلهٔ اصلی این است که ترامپ و مشاورانش هنوز بر سر اهداف نهایی جنگ و چگونگی دستیابی به آن‌ها توافق ندارند.

در همین حال، گزارش‌ها از افزایش قابل‌توجه حضور نظامی آمریکا در منطقه حکایت دارد. جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌های دوربرد، ناوهای جنگی و حدود ۵۰ هزار نیروی نظامی در وضعیت آماده‌باش قرار گرفته‌اند و انتظار می‌رود سومین ناو هواپیمابر آمریکا نیز به‌زودی به منطقه برسد.

سناریوی نخست: عملیات گسترده و کوتاه‌مدت

نخستین گزینه، اجرای عملیاتی فشرده و چندروزه با مشارکت نیروهای آمریکا و اسرائیل است. در این طرح، زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانهٔ موشکی و پهپادی ایران می‌توانند در فهرست اهداف قرار گیرند. بر اساس این ارزیابی، طراحان نظامی انتظار ندارند یک عملیات چندروزه به فروپاشی ساختار سیاسی ایران منجر شود. در عوض، دولت آمریکا برای ایجاد تغییرات بلندمدت در موقعیت ایران، بر ادامهٔ فشار اقتصادی حساب می‌کند.

یکی از اهداف مورد توجه ترامپ، تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی «کوه کلنگ» است که در ادبیات نظامی آمریکا با نام «پیک‌اکس ماونتین» شناخته می‌شود. با این حال، گزارش نیویورک‌تایمز تأکید می‌کند حتی بمب ۲۲ هزار پوندی MOAB، بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای زرادخانهٔ آمریکا، احتمالاً قادر به نابودی کامل این تأسیسات عمیق زیرزمینی که در دل ساختار گرانیتی قرار دارد، نخواهد بود.

اجرای چنین عملیاتی می‌تواند توان موشکی و پهپادی ایران را بیش از پیش تضعیف کند. با این حال، خطر واکنش ایران به حملات و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی کشورهای خلیج فارس، از مهم‌ترین پیامدهای احتمالی این سناریو است. چنین واکنشی می‌تواند قیمت جهانی انرژی و تورم را افزایش دهد و فشار بیشتری بر ذخایر محدود موشک‌های رهگیر پنتاگون وارد کند؛ ذخایری که برای دفاع از متحدان منطقه‌ای آمریکا نیز مورد نیاز است.

سناریوی دوم: حملات محدود به اهداف نظامی و هسته‌ای

گزینهٔ دوم، اجرای نسخه‌ای محدودتر از عملیات گسترده است. در این طرح، احتمالاً زیرساخت‌های انرژی از فهرست اهداف خارج می‌شوند و حملات بر تأسیسات نظامی و هسته‌ای متمرکز خواهند بود. منطق این رویکرد آن است که با کاهش دامنهٔ حملات، احتمال پاسخ متقابل ایران علیه زیرساخت‌های انرژی کشورهای منطقه کمتر شود. ترامپ همچنین می‌تواند با اعلام وارد کردن خسارت بیشتر به توان نظامی ایران، عملیات را پیروزی معرفی کند و روند خروج نیروهای آمریکایی از منطقه را آغاز کند.

از دیگر مزایای این گزینه برای واشنگتن، حفظ بخشی از ذخایر موشک‌های رهگیر و کاهش فشار بر توان دفاعی آمریکا عنوان شده است. با این حال، مقام‌های دولت آمریکا اذعان دارند حملهٔ محدود نمی‌تواند اهدافی را که ترامپ در آغاز جنگ برای آن اعلام کرده بود، محقق کند. علاوه بر این، ایران همچنان اهرم فشار مهمی در تنگهٔ هرمز در اختیار خواهد داشت.

سناریوی سوم: بازگشت به مسیر دیپلماسی

مذاکرهٔ مستقیم یا غیرمستقیم با ایران، سومین گزینهٔ مورد بررسی است. بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، جی‌دی ونس پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرماندهٔ پیشین سپاه پاسداران، تماس گرفته و پیشنهاد برگزاری نشستی میان مقام‌های آمریکایی و ایرانی را مطرح کرده بود. این پیشنهاد در ابتدا با واکنشی نسبتاً مثبت روبه‌رو شد و قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز در انتقال پیام‌ها و ارتباط با تهران مشارکت داشتند.

با این حال، برخی مذاکره‌کنندگان آمریکایی در روزهای اخیر نسبت به امکان دستیابی به توافق بدبین‌تر شده‌اند. نگرانی آن‌ها این است که حتی در صورت توافق با نمایندگان ایران، جریان‌های تندرو در ساختار سیاسی این کشور مانع اجرای آن شوند. نیویورک‌تایمز با اشاره به تجربهٔ توافق هسته‌ای دورهٔ ریاست‌جمهوری باراک اوباما، دیپلماسی را تنها راه دستیابی به محدودیت‌های پایدار بر برنامهٔ هسته‌ای کشورها می‌داند. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند ترامپ حتی برای دستیابی به محدودیت‌هایی مشابه توافق سال ۲۰۱۵ نیز با دشواری روبه‌رو خواهد شد؛ توافقی که خود او در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.

سناریوی چهارم: ادامهٔ وضعیت فعلی و پرهیز از تصمیم نهایی

چهارمین گزینه، حفظ وضعیت موجود و ادامهٔ محاصرهٔ دریایی ایران است. در این سناریو، محدودیت صادرات نفت ایران ادامه می‌یابد و نیروهای آمریکایی با اسکورت و گشت‌زنی در منطقه، عبور روزانهٔ ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی را تضمین می‌کنند. ترامپ با انتخاب این مسیر می‌تواند تصمیم‌گیری دربارهٔ پایان جنگ را به تعویق بیندازد و امیدوار باشد در بلندمدت راه‌حلی سیاسی پیدا شود.

گزینهٔ دیگر در چارچوب همین سناریو، مذاکره برای دستیابی به توافقی محدود با هدف بازگشایی تنگهٔ هرمز است؛ توافقی که تحریم‌ها را حفظ کند و به خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از منطقه بینجامد. در چنین شرایطی، کشورهای عربی خلیج فارس نیز ممکن است مسئولیت مذاکره با ایران دربارهٔ نحوهٔ مدیریت تنگه را بر عهده بگیرند.

در مجموع، دولت ترامپ با مجموعه‌ای از گزینه‌های پرهزینه روبه‌رو است. حملات گسترده می‌تواند به تشدید تنش منطقه‌ای و افزایش قیمت انرژی منجر شود، عملیات محدود اهداف اعلام‌شدهٔ جنگ را محقق نمی‌کند و مذاکره نیز با موانع جدی روبه‌رو است. ادامهٔ وضعیت فعلی هم خطر طولانی‌شدن بحران را در پی دارد. به این ترتیب، چالش اصلی کاخ سفید نه‌فقط انتخاب شیوهٔ ادامهٔ جنگ، بلکه دستیابی به راهبردی روشن برای پایان دادن به آن است.