مذاکرات روسیه و اوکراین به پایان رسید
مذاکرات سه‌جانبه روسیه، اوکراین و آمریکا در ابوظبی بدون دستیابی به توافقی مهم برای پایان جنگ به پایان رسید. اگرچه دو طرف بر سر تبادل اسرا به توافق اولیه رسیده‌اند، اختلاف بر سر مسائل سرزمینی و تضمین‌های امنیتی همچنان مانع اصلی پیشرفت مذاکرات است.
فرارو- مذاکرات سه‌جانبه درباره جنگ اوکراین در هفته جاری با حضور نمایندگان آمریکا، روسیه و اوکراین در ابوظبی برگزار شد. این گفت‌وگوها نخستین دور مذاکرات از فوریه تاکنون بود و در شرایطی انجام شد که حملات نظامی روسیه و اوکراین همچنان ادامه داشت.
به گزارش فرارو به نقل از شورای روابط خارجی آمریکا، با وجود نبود پیشرفت تعیین‌کننده، دو کشور اعلام کردند به‌طور اصولی با تبادل اسرا موافقت کرده‌اند و قرار است شمار افراد مشمول این توافق نهایی شود.
جرد کوشنر و استیو ویتکاف، نمایندگان آمریکا، روز پنجشنبه برای ادامه گفت‌وگوها با ولادیمیر پوتین به مسکو سفر کردند. انتظار می‌رفت آن‌ها پس از این دیدار راهی دوبلین شوند تا با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت‌وگو کنند. زلنسکی نیز در همین مدت رایزنی‌هایی با رهبران کشورهای اروپایی داشته است.
کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا معتقدند این مذاکرات می‌تواند برای نخستین بار فرصتی برای حضور مستقیم کشورهای اروپایی در میز مذاکره فراهم کند؛ هرچند گسترش گفت‌وگوها به موضوعات گسترده‌تر امنیت اروپا با خطرهایی همراه است.
مواضع آمریکا، روسیه و اوکراین درباره مذاکرات
موضع آمریکا: جرد کوشنر درباره احتمال آمادگی روسیه برای صلح گفت: «یکی از پرسش‌هایی که اروپایی‌ها بیشتر از هر چیز از ما می‌پرسند این است: آیا روس‌ها و شخص رئیس‌جمهور پوتین واقعاً برای صلح آماده هستند؟ بر اساس آنچه استیو و من از او شنیده‌ایم، می‌توانیم با اطمینان زیادی بگوییم که معتقدیم آن‌ها در شرایط مناسب آماده صلح هستند. روس‌ها نیز همین پرسش‌ها را درباره اوکراینی‌ها و اروپایی‌ها مطرح می‌کنند: آیا آن‌ها واقعاً و صادقانه برای صلح آمادگی دارند؟»
موضع روسیه: ولادیمیر مدینسکی، رئیس هیئت مذاکره‌کننده روسیه، در پاسخ به این پرسش که آیا دو طرف به صلح نزدیک‌تر شده‌اند، گفت: «فکر می‌کنم همین‌طور است. مسائل زیادی به اوکراین، موضع آمریکا و اینکه آیا اروپا به خود می‌آید یا نه، بستگی دارد. در هر صورت، تمام اهدافی را که تعیین کرده‌ایم محقق خواهیم کرد.»
موضع اوکراین: ولادیمیر زلنسکی نیز در سخنرانی خود در پارلمان دانمارک گفت: «روس‌ها باید روبه‌روی نمایندگان ما بنشینند، به حرف‌های اوکراین گوش دهند و درباره آنچه در ادامه اتفاق می‌افتد، با ما به‌عنوان طرفی برابر گفت‌وگو کنند. آن‌ها می‌خواستند بدون حضور ما و بدون مشارکت مردم اوکراین درباره آینده کشورمان تصمیم بگیرند، اما موفق نشدند. اکنون باید درباره آینده با خود ما مذاکره کنند.»
ارزیابی کارشناسان شورای روابط خارجی آمریکا از مذاکرات ابوظبی
لیانا فیکس، پژوهشگر ارشد مسائل اروپا در شورای روابط خارجی آمریکا و مسئول طرح «تضمین آینده اوکراین» در این شورا، معتقد است روسیه توانسته است موضوع مذاکرات درباره آتش‌بس در اوکراین را به بحثی گسترده‌تر درباره ساختار امنیتی اروپا تبدیل کند.
به گفته او، این تحول به کشورهای اروپایی امکان می‌دهد در میز مذاکرات حضور داشته باشند؛ موضوعی که آن‌ها مدت‌ها خواهان آن بوده‌اند. با این حال، اگرچه بررسی ثبات و امنیت در سراسر اروپا ضروری است و چنین گفت‌وگوهایی باید بخشی از یک توافق صلح پایدار و بلندمدت باشد، گسترش مذاکرات به این موضوع در شرایط کنونی خطرهایی نیز دارد.
فیکس معتقد است روسیه می‌تواند با طرح مطالبات گسترده و غیرقابل‌قبول برای کشورهای اروپایی، پیشرفت در مذاکرات مربوط به آتش‌بس را به تأخیر بیندازد. به گفته او، مسکو در آستانه زمستان و با این ارزیابی که در کارزار حملات هوایی و موشکی علیه اوکراین دست بالا را دارد، تلاش می‌کند از پذیرش آتش‌بس در بخش‌های مشخص جنگ جلوگیری کند.
در بدترین حالت، روسیه ممکن است اوکراین و اروپا را درگیر مذاکراتی گسترده و طولانی کند و سپس از نگاه آمریکا، آن‌ها را مسئول نبود پیشرفت در روند صلح جلوه دهد.
فیکس همچنین هشدار می‌دهد که بررسی وضعیت استقرار نیروهای نظامی آمریکا و احتمال کاهش شمار نیروهای این کشور در اروپا، می‌تواند موقعیت کشورهای اروپایی را آسیب‌پذیرتر کند؛ در حالی که آن‌ها باید در موضعی قدرتمندتر قرار بگیرند.
چشم‌انداز محدود برای پیشرفت معنادار
ماتیاس ماتیس، پژوهشگر ارشد مسائل اروپا در شورای روابط خارجی آمریکا، معتقد است مذاکرات ابوظبی پیشرفت واقعی در مسیر دستیابی به آتش‌بس ایجاد نکرده است.
به گفته او، مسکو همچنان خواستار عقب‌نشینی یک‌جانبه اوکراین از تمام منطقه دونباس است و حملات نظامی نیز در جریان مذاکرات ادامه داشته‌اند. از نگاه کشورهای اروپایی، در چنین شرایطی صحبت درباره ایجاد ساختار امنیتی جدید در اروپا زودهنگام است.
ماتیس به پیشنهاد کوشنر اشاره می‌کند که از کشورهای اروپایی خواسته بود در صورت تمایل به حضور در میز مذاکره، یک نماینده واحد برای گفت‌وگوها انتخاب کنند.
او معتقد است تا زمانی که کشورهای اروپایی بر سر چنین نمایندگی مشترکی به توافق نرسند، این خطر وجود دارد که واشنگتن و مسکو همچنان بدون حضور اروپایی‌ها درباره آینده این قاره مذاکره کنند.
این کارشناس همچنین پیش‌بینی می‌کند اگر آمریکا رویکرد تقریباً بی‌طرفانه خود را تغییر ندهد و فشار جدی‌تری بر روسیه برای پایان دادن به جنگ وارد نکند، درگیری‌ها ممکن است دو سال دیگر نیز ادامه پیدا کند.
تنها فشار بر روسیه می‌تواند مذاکرات را پیش ببرد
مکس بوت، پژوهشگر ارشد امنیت ملی در شورای روابط خارجی آمریکا، ارزیابی تندتری از مذاکرات دارد. او معتقد است ولادیمیر پوتین می‌تواند با تصمیم خود به جنگ پایان دهد، اما ترجیح می‌دهد به ارتکاب جنایات جنگی علیه اوکراین ادامه دهد؛ به این امید که اوکراینی‌ها در نهایت در برابر خواسته‌های توسعه‌طلبانه روسیه تسلیم شوند.
بوت با اشاره به مخالفت پوتین با توقف جنگی که به گفته او بدون تحریک قبلی آغاز شده است، مذاکرات صلح را اتلاف وقت می‌داند. او همچنین معتقد است این گفت‌وگوها به حکومت کرملین مشروعیت می‌بخشد و این امید را در پوتین ایجاد می‌کند که حمایت غرب از اوکراین در نهایت پایان خواهد یافت.
این کارشناس از کوشنر و ویتکاف نیز انتقاد کرده و می‌گوید آن‌ها حاضر شده‌اند مطالبات روسیه برای بازطراحی «ساختار امنیتی» اروپا را بررسی کنند؛ عبارتی که به گفته او در ادبیات کرملین به معنای کنار گذاشتن کشورهای اروپای شرقی است که پس از پایان جنگ سرد به ناتو پیوسته‌اند.
بوت این مذاکرات را اقدامی خطرناک و بی‌نتیجه توصیف می‌کند و معتقد است اگر دولت ترامپ واقعاً به دنبال پایان جنگ است، باید کاری را انجام دهد که تاکنون از آن خودداری کرده است: افزایش حمایت از اوکراین و وارد کردن فشار بیشتر بر روسیه.
مذاکرات از اینجا به بعد باید به کدام سمت برود؟
توماس گراهام، پژوهشگر برجسته هنری کیسینجر در شورای روابط خارجی آمریکا، معتقد است مذاکرات سه‌جانبه به توافقی تعیین‌کننده منجر نشده است؛ نتیجه‌ای که به گفته او از ابتدا نیز انتظار نمی‌رفت.
او دلیل این مسئله را فاصله زیاد مواضع دو طرف در موضوعاتی مانند وضعیت سرزمین‌های مورد مناقشه و تضمین‌های امنیتی می‌داند؛ اختلاف‌هایی که به‌آسانی قابل حل نیستند.
با این حال، گراهام می‌گوید همه طرف‌ها پذیرفته‌اند که مذاکرات به پیشرفت محدودی منجر شده و به نظر می‌رسد برای ادامه گفت‌وگوها و استفاده از فضای مثبت ایجادشده تمایل دارند.
از نگاه او، هدف مذاکرات در مرحله کنونی باید دستیابی به توافقی درباره اصول و چارچوب‌های نظم امنیتی آینده باشد. این توافق باید با تعهدی معتبر برای آغاز مذاکرات جزئی‌تر پس از برقراری آتش‌بس همراه شود.
گراهام این پیشنهاد را نوعی توافق چارچوبی می‌داند که می‌تواند میان دو موضع متفاوت سازش ایجاد کند: موضع اروپا که خواهان به تعویق افتادن مذاکرات درباره نظم امنیتی تا زمان برقراری آتش‌بس است و موضع روسیه که آتش‌بس را به تکمیل مذاکرات درباره ساختار امنیتی آینده مشروط می‌کند.
