تشخیص آب مروارید با موبایل
محققان یک گجت متصل شونده به موبایل برای ردیابی آب مروارید و ناخنک چشم ابداع کردهاند که دقت آن در شناسایی بیماری با تصمیم پزشکان همخوانی دارد.
پژوهشگران دریافتهاند که میان تصمیمات مربوط به ارجاع بیماران مبتلا به آبمروارید (کاتاراکت) - که بر اساس تصاویر گرفتهشده با گوشی هوشمند و بررسی از راه دور اتخاذ شدهاند - و تصمیمات چشمپزشکانی که بیماران را بهصورت حضوری در اردوگاههای سیار چشمپزشکی در مناطق روستایی معاینه میکنند، توافق بالایی وجود دارد.
به گزارش فرارو به نقل از وبسایت انجمن اروپایی جراحان آبمروارید و انکساری (ESCRS)، این یافته میتواند امکان شناسایی آبمروارید، ناخنک (رشدی گوشتی روی سفیدی چشم) و سایر بیماریهای چشمی را برای کارکنان حوزه سلامت فراهم کند؛ بهویژه در مورد افرادی که در مناطق روستایی دورافتاده زندگی میکنند و به دلایلی همچون موانع جغرافیایی، سن بالا یا ناتوانی جسمی، دسترسی دشواری به چشمپزشک دارند.
پرابو کریشنا راویلا، پزشک بیمارستان چشمپزشکی «آراویند» در مادورای هند، در چهل و چهارمین کنگره انجمن اروپایی جراحان آبمروارید و جراحیهای انکساری (ESCRS) اعلام کرد که نتایج این مطالعه میتواند نقش مهمی در مقابله با آبمروارید و پیشگیری از نابینایی در آینده ایفا کند.
او گفت: «آبمروارید همچنان عامل اصلی نابینایی در جهان است و نزدیک به ۱۰۰ میلیون نفر را در سراسر دنیا تحت تأثیر قرار داده است؛ این بیماری بهطور نامتناسبی مناطق و جوامع کمبرخوردار را که دسترسی به متخصصان چشم در آنها بسیار محدود است، هدف قرار میدهد.»
وی تصریح کرد: «در هند و کشورهای مشابه، الگوی اصلی برای خدمترسانی به جوامع روستایی، مدتهاست که «اردوگاههای چشمپزشکی» بوده است؛ کلینیکهای سیار و موقتی که در آنها چشمپزشکان در تاریخهای مشخصی از بیمارستانهای شهری به مناطق روستایی سفر میکنند. اما این الگو محدودیتهای جدی دارد: پرهزینه است، پیچیدگیهای اجرایی و لجستیکی دارد، کاملاً به حضور متخصصان وابسته است و تنها بخش کوچکی از افراد نیازمند را پوشش میدهد. »
مطالعهای پیشین از سوی «بیمارستان چشمپزشکی آراویند» (Aravind Eye Hospital) نشان داد که اردوهای سیار معاینه چشم تنها ۷ درصد از ساکنان روستایی منطقه هدف را غربالگری کردهاند؛ میزان مشارکت افرادی که بیش از سه کیلومتر با محل اردو فاصله داشتند تا ۸۰ درصد کاهش مییافت و جالب آنکه یکسومِ کسانی که در اردو شرکت نکرده بودند، به جراحی آبمروارید نیاز داشتند. زنان، سالمندان و فقیرترین اقشار جامعه بیش از همه از دسترسی به این خدمات محروم ماندهاند. همهگیری کووید-۱۹ نیز با متوقف کردن کامل فعالیتهای میدانی و خدماترسانی در مناطق دورافتاده، وضعیت را وخیمتر کرد.
راویلا و همکارانش ابزار جانبی کوچک و قابلحملی طراحی کردند که به گوشیهای اندرویدی متصل میشود. این دستگاه شامل لنزی برای بزرگنمایی بخش جلویی چشم، دو لامپ LED کوچک سفید (که انرژی آنها توسط گوشی تأمین میشود) و یک قطعه سیلیکونی است که بهراحتی روی گودی چشم بیمار قرار میگیرد؛ این قطعه مانع ورود نور محیط شده و فاصلهای ثابت و یکنواخت را با چشم حفظ میکند. این دستگاه در هند تولید شده و قیمت پایینی دارد (کمتر از ۱۵۰ پوند، شامل هزینه گوشی) [به تصاویر پیوست مراجعه کنید]. این ابزار با یک اپلیکیشن موبایل همراه است که برای پزشکی از راه دور در مناطق دارای پهنای باند پایین کاربرد دارد و به زبانهای انگلیسی و تامیل در دسترس است.
او گفت: «فرضیه ما این بود که یک دستگاه تصویربرداری ارزانقیمت و با کاربری آسان برای گوشیهای هوشمند میتواند به کارکنان سلامت جامعه — افرادی با آموزشهای اولیه و اندک در زمینه چشمپزشکی — امکان دهد تا در محل (میدان عمل)، تصاویری با کیفیت تشخیصی از چشم ثبت کنند؛ تصاویری که سپس توسط متخصصان چشمپزشکی از راه دور قابل بررسی باشد. این کار نیاز به حضور فیزیکی متخصص در تکتک مراحل غربالگری را از بین میبرد.»
پس از سه ساعت آموزش، کارکنان سلامت جامعه (CHWs) ۱۰۹۳ بیمار را در ۱۹ اردوی سیار چشمپزشکی در پنج شهرکِ نزدیک به شهر «پوندیچری» در ایالت تامیلنادو (شامل چنگام، تیروانامالای، چِیار، آرانی و کودالور) و روستاهای پیرامون آنها غربالگری کردند. تشخیصها و تصمیمات مربوط به ارجاع بیماران توسط متخصصان چشمپزشکی از راه دور انجام شد و سپس با تشخیصهای متخصصانی که همان بیماران را بهصورت حضوری در اردوها معاینه کرده بودند، مقایسه گردید.
راویلا گفت: «مهمترین یافته بالینی این بود که وقتی چشمپزشک از راه دور تصاویر تلفن هوشمند را بررسی کرد و پزشک حضوری اردوگاه چشم به طور مستقل تصمیم گرفت که آیا بیمار برای مراقبتهای بیشتر نیاز به ارجاع به بیمارستان دارد یا خیر، در ۹۶ مورد از هر ۱۰۰ مورد با هم توافق داشتند.»
توافق قابل توجهی بین دو پزشک در مورد تشخیص هرگونه آب مروارید وجود داشت - آنها در ۸۹٪ موارد توافق داشتند - آب مروارید بالغ (۹۶٪)، آب مروارید نارس (۸۵٪)، بدون آب مروارید، که به عنوان لنز شفاف توصیف میشود (۸۹٪) و سودوفاکیا (شناسایی چشمهایی که قبلاً کاشت لنز داشتهاند) (۹۷٪). توافق متوسطی در مورد ناخنک (۹۴٪) وجود داشت. کارکنان بهداشتی به سرعت یاد گرفتند که هر چشم را در کمتر از ۲.۵ دقیقه معاینه کنند و توافق بین پزشکان با کیفیت تصاویر افزایش یافت.
راویلا گفت: «این یافتهها این فرض را که حضور متخصص برای غربالگری دقیق آب مروارید ضروری است، به چالش میکشد. آنها مدلی را پیشنهاد میکنند که در آن از زمان یک چشمپزشک آموزشدیده برای تشخیص و تصمیمگیری - جایی که بیشترین ارزش را دارد - به جای سفر و معاینه حضوری استفاده میشود.» «برای بیماران، بهویژه در جوامع روستایی و محروم، غربالگری خانه به خانه قابل تصور میشود.»
او افزود: «برای سیاستگذاران و برنامهریزان بهداشت عمومی، این یک مسیر بالقوه برای افزایش غربالگری آب مروارید بدون افزایش متناسب نیروی کار متخصص ارائه میدهد. این پلتفرم با زیرساختهای موجود کارکنان بهداشت جامعه ادغام میشود، در محیطهای با پهنای باند کم کار میکند و پذیرش بیمار را نشان داده است. همچنین با درجهبندی مبتنی بر هوش مصنوعی در آینده سازگار است، که در نهایت میتواند وابستگی به بررسی از راه دور چشمپزشک را برای اولویتبندی اولیه کاهش دهد.»
محققان تحقیقات بیشتری را برنامهریزی میکنند، از جمله اضافه کردن تصاویر پرتو شکافی و نور آبی یا تصاویر چشم گشاد شده برای بهبود دقت تشخیصی؛ این تصاویر در معاینه جامع چشم که استاندارد طلایی برای تشخیص آب مروارید و سایر مشکلات چشمی محسوب میشود، گنجانده شدهاند. آنها همچنین قصد دارند درجهبندی آب مروارید با کمک هوش مصنوعی را بررسی کنند و اثربخشی و قابلیت تعمیم این پلتفرم را در سایر محیطهای جغرافیایی و فرهنگی فراتر از مناطق روستایی جنوب هند ارزیابی کنند.
در حال حاضر، نتایج ممکن است به سایر محیطها قابل تعمیم نباشد و تحقیقات بیشتری لازم است تا مشخص شود که آیا این فناوری میتواند به طور گستردهتری قابل اجرا باشد و در سراسر جهان در مناطقی با دسترسی محدود به مراقبتهای چشمی، از جمله آمریکا، آسیا، آفریقا، مناطق روستایی اروپا و غیره، به کار گرفته شود یا خیر.
این مطالعه ارزیابی از راه دور توسط پزشکان اردوگاه چشم که از چراغهای قلمی استفاده میکردند را با استاندارد طلایی که در آن یک چشمپزشک برای جلوگیری از هرگونه سوگیری «ماسک» میشود و از چراغ شکافی دقیقتر استفاده میکند، مقایسه نمیکند. بنابراین، میتوان از آن نتیجهگیریهای محدودی گرفت. سایر محدودیتها شامل عملکرد ضعیفتر پلتفرم برای تشخیصهای غیر عدسی مانند ناخنک، خطای انکساری و کدورت قرنیه است. و پزشکان اردوگاه چشم گاهی اوقات چشمها را پس از گشاد شدن مردمک معاینه میکردند در حالی که کارکنان بهداشتی درمانی تصاویر را قبل از گشاد شدن مردمک ثبت میکردند، که ممکن است توانایی چشمپزشکان از راه دور را در درجهبندی شدت آب مروارید محدود کرده باشد.
نقاط قوت این مطالعه شامل نمونه بزرگ و واقعی آن، آموزش حداقلی کارکنان بهداشتی درمانی (CHWs) که نتایج را قابل تعمیمتر میکند و طراحی این فناوری با در نظر گرفتن محیط محلی، ظرفیت تولید و مقرون به صرفه بودن آن است. این همکاری بین دانشگاه جان هاپکینز در ایالات متحده و سیستم مراقبت از چشم آراویند (Aravind Eye Care System) انجام شد.
پروفسور بورکهارد دیک، رئیس ESCRS و رئیس بخش چشم پزشکی بیمارستان چشم دانشگاه بوخوم، آلمان، که در این تحقیق مشارکتی نداشت، گفت: «این یک رویکرد امیدوارکننده برای مناطق محروم است که دسترسی به چشم پزشکان میتواند محدود باشد و نمونهای از چگونگی تشویق ESCRS به تحقیقاتی است که امکان دسترسی به بیمارانی را که مراجعه به چشم پزشک در کلینیکهای معمولی برایشان دشوار است، بررسی میکند.»
«سطح بالای توافق در مورد تصمیمات ارجاع دلگرمکننده است. نباید آن را جایگزینی برای معاینه جامع چشم پزشکی دانست، به ویژه که مقایسه حضوری در این مطالعه بر اساس ارزیابیهای انجام شده در اردوگاههای چشم روستایی بود و عملکرد برای برخی از بیماریهای غیر عدسی ضعیفتر بود.»
با این حال، به عنوان یک ابزار غربالگری و اولویتبندی دقیق، میتواند چشمپزشکان را قادر سازد تا از تخصص خود از راه دور استفاده کنند و به افراد بیشتری کمک کنند تا به موقع به ارزیابی و درمان آب مروارید دسترسی پیدا کنند. اکنون تحقیقات بیشتر در سایر زمینهها برای تعیین میزان کاربرد گسترده این رویکرد مهم خواهد بود.
