دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: برخی از رشتهها و سرفصلهای دانشگاهی نیازمند تغییر اساسی هستند
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر اینکه برخی از رشتهها و سرفصلهای دانشگاهی نیازمند تغییر و بهروزرسانی اساسی هستند، گفت: با به روزرسانی این رشته ها باید نیروی انسانی متخصص مورد نیاز این اکوسیستم بینرشتهای تربیت کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت بهروزرسانی برخی رشتهها و سرفصلهای دانشگاهی گفت که برای تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز اکوسیستمهای بینرشتهای باید تغییرات اساسی در این حوزه ایجاد شود.
به گزارش فرارو به نقل از مرکز رسانه و روابط عمومی شورای عالی انقلاب فرهنگی، حجتالاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه در بیست و پنجمین جلسه این ستاد در سال ۱۴۰۵ که با محوریت ارائه گزارش نظارتی «سند علوم و فناوریهای سلولهای بنیادی» برگزار شد ضمن بررسی گزارش نظارتی «سند علوم و فناوریهای سلولهای بنیادی»، این سند را نمونهای بارز از کارآمدی سندنگاری در کشور دانست.
وی با رد این ادعا که تدوین اسناد راهبردی فاقد خروجی عملی است، اظهار داشت: گزارش عملکرد این سند نشان میدهد که پنج گام حکمرانی زیستفناوری شامل «سیاستگذاری، تنظیمگری، راهبری، اجرا و نظارت» به طور کامل و موفقیتآمیز طی شده است. این موفقیت نتیجه زحمات ۴۰ ساله اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی است و اثبات میکند که تدوین اسناد دقیق توسط دانشمندان و نخبگان، به نتایج درخشانی در عرصه اجرا منجر میشود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به دستاوردهای این سند در حوزه سلامت، خاطرنشان کرد: گزارشها نشان میدهد که میتوان فناوریهای نوین را با رویکرد عدالتمحور در نظام سلامت پیادهسازی کرد. بومیسازی این فناوریها نه تنها نیاز کشور را مرتفع ساخته و عدالت در دسترسی به درمان را محقق کرده است، بلکه مانع از خروج میلیاردها دلار ارز از کشور شده است؛ این خود یکی از بزرگترین دستاوردهای حکمرانی فناورانه محسوب میشود.
خسروپناه ضمن اعلام موافقت کامل با پیشنهاد بهروزرسانی سند سلولهای بنیادی، بر چهار محور کلیدی برای این بازنگری تاکید کرد.
وی نخستین و مهمترین محور را بهروزرسانی سریع سند با توجه به ظهور فناوریهای نوین دانست و گفت: در سند فعلی که مربوط به سالهای گذشته است، نامی از فناوریهای پیشرویی مانند «زیستمصنوعی» (Synthetic Biology) که هماکنون توسط جهاد دانشگاهی در حال پیگیری است، برده نشده است. همچنین موضوعات مهمی همچون تلفیق هوش مصنوعی با زیستفناوری، بیولوژی کوانتومی و علوم شناختی باید حتماً در سند جدید گنجانده شوند. به عنوان مثال، پژوهشهای ارزشمندی در اصفهان در حوزه کوانتوم و درمان ستون فقرات در جریان است که ممکن است تا چند ماه آینده به نتایج ملموسی برسد؛ لذا سند جدید باید این افقهای تازه را پوشش دهد.
وی گفتمانسازی را رکن سوم حکمرانی برشمرد و افزود: همگامسازی هم در بعد تخصصی و هم در بعد فرهنگ عمومی ضروری است. باید «سواد زیستی» جامعه ارتقا یابد تا عموم مردم بتوانند از دستاوردهای این حوزه به درستی استفاده کنند و با آگاهی کامل در مسیر سلامت و فناوری گام بردارند.
خسروپناه در سومین محور، بر لزوم بازنگری در رشتههای دانشگاهی جهت تعالیبخشی به زیستفناوری و علوم پایه تاکید کرد.
وی با اشاره به تعامل خوب ستاد راهبری با بخش پژوهشی وزارت بهداشت، خواستار ورود جدی وزارت علوم به این میدان شد و گفت: برای همگام شدن با پارادایمهای جدید، برخی از رشتهها و سرفصلهای دانشگاهی نیازمند تغییر و بهروزرسانی اساسی هستند تا بتوانند نیروی انسانی متخصص مورد نیاز این اکوسیستم بینرشتهای را تربیت کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان به موضوع حساس ملاحظات امنیتی در حوزه فناوریهای نوین پرداخت و یادآور شد: دشمنان همواره نسبت به پیشرفتهای فناورانه ما حساس بوده و درصدد آسیبرسانی هستند؛ از این رو، مسائل امنیتی باید در تمامی ابعاد دیده شود. با این حال، این نگاه امنیتی نباید به دیپلماسی علمی و ارتباطات بینالمللی کشور آسیبی وارد کند. باید با ظرافت و هوشمندی، ضمن صیانت از دستاوردها، مسیر تعاملات علمی با جهان را حفظ و تقویت کنیم.
وی در پایان موفقیت در این حوزه را بسیار امیدبخش خواند و آن را الگویی برای انگیزهبخشی به دانشجویان و نخبگان در رشتههای مختلف، همچون شور و اشتیاق ایجاد شده در نمایشگاههای فناوری نانو، توصیف کرد.
هشدار قائممقام ستاد علم و فناوری نسبت به آسیب «طرح مقابله با نفوذ» به دیپلماسی علمی
دکتر محمدرضا مخبر دزفولی، قائممقام ستاد علم و فناوری و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، در بیست و پنجمین جلسه این ستاد، به تشریح دستاوردها، چالشها و الزامات آینده حکمرانی علم و فناوری در کشور پرداخت.
وی ضمن رد انتقادات کلی نسبت به فرآیند سندنگاری در کشور، اظهار داشت: گزارشها نشان میدهد که سند زیستفناوری با ۷۷ درصد توفیق، حرکتی رو به جلو داشته است. این پیشرفت دو دلیل عمده دارد: نخست، حمایتهای جانانه و مکرر امام شهید از حوزههای گوناگون علم و فناوری در طول سالها، و دوم، ایجاد ساختارهای چابک و متناسب برای اجرای این اسناد.
دکتر مخبر دزفولی با یادآوری چگونگی شکلگیری معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری افزود: برای محقق کردن نقشه جامع علمی، نیاز به یک مجری و بازوی اجرایی قدرتمند در دل دولت بود. خوشبختانه با پیگیریهای انجامشده در ادوار مختلف، این معاونت شکل گرفت و به مقتدرترین و مؤثرترین بازوی اجرای سیاستهای علمی در کشور تبدیل شد که البته آسیبشناسی و رفع نواقص آن نیز همواره باید در دستور کار باشد.
قائممقام ستاد علم و فناوری با تاکید بر تغییر پارادایم در نظام علمی کشور گفت: ما از مرحله مصرفکننده علم عبور کرده و از مرحله تولیدکننده صرف (مقاله) نیز فراتر رفتهایم. امروز شمارگان مقاله به تنهایی برای ما اهمیت ندارد؛ معیار اصلی ما «گرهگشایی از مشکلات کشور» و تجاریسازی دانش است.
وی با افتخار اعلام کرد: ایران در حوزه محصولات سلولهای بنیادی که نه تنها دانشبنیان هستند، بلکه تجاریشده، وارد بازار شده و استانداردهای سختگیرانهای مانند FDA را پشت سر گذاشتهاند، از رتبههای هجدهم و نوزدهم جهانی به رتبه پنجم جهان صعود کرده است. این یک دستاورد بزرگ و حاصل تلاش شبانهروزی متخصصان کشور است.
دکتر مخبر دزفولی با انتقاد از وضعیت فعلی رشتههای دانشگاهی، خواستار تحولی بنیادین در این حوزه شد و گفت: اگر نگاههای جدید منجر به تعریف رشتههای جدید نشود، موفق نخواهیم شد. به عنوان مثال، چین ۱۱ هزار رشته قدیمی را حذف و رشتههای جدید و میانرشتهای تعریف کرده است.
وی با بیان یک خاطره تأملبرانگیز از گفتوگو با دانشآموزان المپیادی سلولهای بنیادی افزود: وقتی از این نخبگان که با مفاهیم پیچیدهای مانند تمایز سلولی آشنا هستند پرسیدم چرا میخواهند وارد رشته پزشکی عمومی شوند، پاسخ دادند که رشتهای مانند «مهندسی بافت» یا «بیوانفورماتیک» در مقطع کارشناسی برای آنها تعریف نشده است. ما نمیتوانیم با ساختارهای آموزشی دهههای گذشته، نیازهای امروز را پاسخ دهیم. خوشبختانه کارگروه ویژهای در فرهنگستان علوم مأموریت یافته تا با بررسی گزارشهای جهانی، ۵ تا ۶ رشته جدید و تحولآفرین (مانند پیوند علوم بیولوژیک با مهندسی، کوانتوم بیولوژی و...) را پیشنهاد دهد. ما برای ایجاد این فضای جدید به افراد شجاع و پیشرو نیاز داریم.
وی با ابراز نگرانی عمیق از طرح موسوم به «مقابله با نفوذ» که در مجلس در حال پیگیری است، تصریح کرد: این طرح با ویژگیهای فعلی، میتواند ارتباطات بینالمللی جامعه علمی را به شدت محدود کرده و آسیب جبرانناپذیری به دیپلماسی علمی کشور وارد کند.
دکتر مخبر دزفولی یادآور شد: شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشتر «سند تعاملات بینالمللی» را با دقت و کارشناسی بسیار، با حضور متخصصان و حتی هماهنگی نهادهای امنیتی زیر نظر دبیرخانه شورا، تدوین و تصویب کرده است. این سند که مورد تایید مقام معظم رهبری نیز هست، به صراحت بر «اجتنابناپذیر بودن ارتباطات علمی بینالمللی» همراه با «رعایت ملاحظات امنیتی» تاکید دارد.
دکتر مخبر دزفولی با اشاره به جلسه مهم پیشرو برای بازنگری اسناد، بر لزوم ارائه یک پیشنهاد مشترک و یکپارچه تاکید کرد. وی گفت: در سند بهروزرسانیشده، باید همگرایی میان فناوریهای نوظهور برقرار شود، اما با دقت نظر به این نکته که «دال مرکزی» این همگرایی، زیستفناوری باشد. به این معنا که اگر هوش مصنوعی، کوانتوم یا هر فناوری دیگری وارد این حوزه میشود، باید در خدمت پیشرفت و توسعه زیستفناوری قرار گیرد، نه اینکه به عنوان یک موضوع مستقل و جدا افتاده، تمرکز اصلی را برهم بزند.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد؛ با حفظ و تقویت این مسیر، کشور بتواند با تکیه بر خرد جمعی و اسناد بالادستی، قلههای جدیدی از پیشرفت علمی و فناوری را فتح کند.
