نقد و بررسی سریال آلمانی «ناآشنا» 'Unfamiliar'

فرارو- شبکه نتفلیکس با انتشار سریال کوتاه جاسوسی «ناآشنا» بار دیگر نشان داد نوآوری در گونه‌های کهن سینمایی، مستلزم گره زدن بحران‌های پنهان اطلاعاتی با عمیق‌ترین چالش‌های انسانی و عاطفی در بستر روابط فردی است.

به گزارش فرارو به نقل از کولایدر، شبکه نتفلیکس هیچ‌گاه با کمبود آثار درام جاسوسی و ماجراهای امنیتی روبه‌رو نبوده است؛ اما سریال آلمانی‌ «ناآشنا» (Unfamiliar) ویژگی متفاوتی دارد: این سریال به هوش، قدرت استنتاج و درک تماشاگر خود عمیقاً اعتماد می‌کند.

این سریال جنایی پرکشش که در قالب یک مینی‌سریال شش‌ قسمتی منتشر شده است، تسلط شگفت‌انگیزی بر توزیع قطره‌ چکانی اطلاعات دارد؛ دقیقاً می‌داند چه زمانی بخش‌هایی از راز را برملا کند و چه هنگام پرده سکوت را روی حقایق دیگر بکشد. با هر افشاگری تازه در طول قصه، تمامی محاسبات ذهنی مخاطب درباره روند ماجراها، انگیزه‌های درونی شخصیت‌ها و مهم‌تر از همه، پیوند زناشویی عمیقی که در کانون این طوفان قرار دارد، به‌ کلی دگرگون می‌شود.

سریال «ناآشنا» تمامی مؤلفه‌های سنتی و محبوب داستان‌های مدرن جاسوسی را در اختیار دارد؛ از اتمسفر سرد، خاکستری و مه‌آلود پایتخت آلمان گرفته تا حضور ماموران زبده سرویس‌های اطلاعاتی روسیه و دسیسه‌های پنهان دولتی در رأس قدرت. اما تفاوت بنیادین این اثر در محل وقوع درگیری اصلی آن نهفته است. شخصیت‌های محوری یعنی مِرت و زیمون شفر، صرفاً در تقلا برای کشف این حقیقت نیستند که چه دشمن خطرناکی در سایه‌ها به تعقیب آن‌ها پرداخته است.

دغدغه بنیادین و عذاب‌آور آن‌ها این است که بفهمند تا چه اندازه شریک زندگی خود را که شانزده سال تمام در کنارش شب و روز گذرانده‌اند، می‌شناسند. همین پیچیدگی عاطفی باعث می‌شود شش قسمت زمان برای همراهی با این دو کاراکتر، به‌ طرز حسرت‌باری کوتاه و فشرده به نظر برسد.

داستان درباره مِرت (با بازی سوزان ولف) و همسرش زیمون (با بازی فلیکس کرامر) است که به ظاهر یک زندگی آرام، بی‌حاشیه و عادی را در برلین پایه‌ریزی کرده‌اند. آن‌ها در کنار یکدیگر یک رستوران محلی را می‌گردانند و در پشت صحنه آن، یک خانه امن مخفی را مدیریت می‌کنند و هم‌زمان مشغول تربیت دختر نوجوانشان، نینا هستند. اما در زیر این پوسته آرامش‌بخش، شکافی هولناک وجود دارد: این زن و شوهر هرگز کسانی نیستند که فرزندشان در تمام این سال‌ها تصور می‌کرده است.

شانزده سال قبل، مرت و زیمون از زبده‌ترین ماموران سرویس اطلاعات فدرال آلمان موسوم به «بی‌ان‌دی» بودند. آن‌ها در پی اتفاقاتی تصمیم گرفتند هویت‌های سازمانی خود را برای همیشه دفن کنند و با ورود به جهانی گمنام، گذشته تاریکشان را رها سازند؛ یا دست‌کم چنین تصوری داشتند. با این حال، این توافق شکننده درست در روز تولد شانزده‌سالگی دخترشان نینا درهم می‌شکند. زمانی که غریبه‌ای مجروح و غرق در خون به درِ خانه امن آن‌ها می‌رسد و مدعی می‌شود برای زنده ماندن به محافظت فوری نیاز دارد.

مرت بلافاصله بر اساس شم پلیسی‌ خود درمی‌یابد کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه است و پیش‌بینی او کاملاً درست از آب درمی‌آید. این فرد ناشناس جزئیاتی بسیار محرمانه از گذشته این زوج را می‌داند که هیچ غریبه‌ای نباید از آن آگاه باشد؛ از جمله اطلاعاتی سرنوشت‌ساز درباره یک ماموریت مخفی مشترک در کشور بلاروس طی سال ۲۰۰۸. آن عملیات تاریخی، پای یوزف کولیف (با بازی ساموئل فینزی)، از افسران بی‌رحم اداره اصلی اطلاعات ارتش روسیه (GRU) را وسط کشیده بود؛ چهره‌ای مخوف که اینک بار دیگر در خیابان‌های برلین آفتابی شده است.

سریال «ناآشنا» با مهارتی خاص، بازی‌های جاسوسی را به سطحی عمیقاً شخصی ارتقا می‌دهد. بدون شک، اثر از نمایش فنون کلاسیک جاسوسی فروگذار نمی‌کند؛ شخصیت‌ها به پایگاه‌های داده محرمانه نفوذ می‌کنند، ویدیوهای دوربین‌های مداربسته شهری را دستکاری می‌نمایند، به مکان‌های فوق‌ امنیتی دستبرد می‌زنند و در بازجویی‌ها از تکنیک‌های به‌شدت ناخوشایند و تکان‌دهنده بهره می‌برند.

حتی ساختار سرویس اطلاعات فدرال آلمان نیز با نگاهی واقع‌بینانه بازآفرینی شده است؛ سازندگان به جای به تصویر کشیدن یک ماشین بوروکراتیک افسانه‌ای پر از ابرجاسوس‌هایی شبیه به جیمز باند، سازمانی را نشان می‌دهند که در گیرودار کاغذبازی اداری، نظارت‌های دست‌وپاگیر قانونی و قوانین سخت‌گیرانه جمع‌آوری اطلاعات گرفتار است. در چنین فضایی، آمادگی مرت و زیمون برای عبور از خطوط قرمز، همان ابزاری است که آن‌ها را به نیروهایی کارآمد و در عین حال به‌غایت خطرناک تبدیل می‌سازد.

پیوند عاطفی مرت و زیمون حاصل سال‌ها هم‌سنگری مشترک است. اما دقیقاً همین پیشینه مشترک و شناخت متقابل است که فرسایش تدریجی اعتماد میان آن‌ها را از یک خیانت جاسوسی معمولی، بسیار دردناک‌تر و ویران‌کننده‌تر می‌کند. تمام سال‌های بزرگسالی این دو نفر بر پایه‌های دروغ، کتمان حقیقت، هویت‌های جعلی و نقاب‌های مکرر شکل گرفته است؛ الگوهایی که خواسته یا ناخواسته، در تاروپود پیوند زناشویی‌شان نیز ریشه دوانده است. حضور دخترشان نینا نیز بار این رازها را دوچندان می‌کند؛ نوجوانی که ناگهان متوجه می‌شود هویت پدر و مادرش سرابی بیش نبوده و ناچار است تصویر ذهنی خود از آنان را بازسازی کند.

شاید بزرگ‌ترین طنز ماجرا در این باشد که نقطه قوت اصلی «ناآشنا»، یعنی روایت منظم و پرهیز از داستانک‌های حاشیه‌ای و کسالت‌بار، مینی‌سریال را شایسته فصل‌های بعدی می‌کند. ظرفیت‌های متعددی برای ادامه کشف این جهان تاریک وجود دارد؛ به خصوص در سازوکار سرویس آلمان با محوریت ماموری مصمم به نام یولیکا ریتر که ترجیح می‌دهد به جای دستورهای مقامات ارشد، به حس غریزی‌ خود گوش بسپارد.

همچنین ازدواج یوزف و ورا کولیف، تمثیل جذاب دیگری از بازی قدرت، وفاداری و پنهان‌کاری است. این سریال بدون نیاز به انفجارهای هالیوودی، ثابت می‌کند نفوذ ناگزیر دروغ‌های شغلی به حریم خانه، ترسناک‌ترین بحران جاسوسی است؛ روایتی که پس از پایان، اشتیاق بازگشت به این هزارتوی فریب را همچنان در مخاطب زنده نگه‌می‌دارد.