مولتیویتامین بخوریم یا نه؟/ چه کسانی واقعاً به مکمل نیاز دارند؟
مولتیویتامین میتواند در شرایطی که دریافت برخی ویتامینها و مواد معدنی از رژیم غذایی کافی نیست، به تأمین بخشی از نیازهای بدن کمک کند. با این حال، مصرف آن برای همه افراد ضروری نیست و دریافت بیشتر ریزمغذیها لزوماً به معنای سلامت بیشتر نیست.
مولتیویتامینها از پرمصرفترین مکملهای غذایی هستند؛ محصولاتی که ترکیبی از ویتامینها و مواد معدنی را در اختیار بدن قرار میدهند و با هدف جبران بخشی از نیازهای تغذیهای تولید میشوند. با این حال، مصرف مولتیویتامین برای همه افراد ضروری نیست و نمیتواند جای یک رژیم غذایی متنوع و متعادل را بگیرد.
به گزارش فرارو، ویتامینها و مواد معدنی در بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن، از تولید انرژی و عملکرد سیستم عصبی گرفته تا سلامت استخوانها، خونسازی، عملکرد طبیعی سیستم ایمنی و سلامت پوست و مو نقش دارند. اما اینکه چه کسی به مکمل نیاز دارد، به عواملی مانند سن، نوع تغذیه، شرایط جسمانی، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی بستگی دارد.
به همین دلیل، پیش از خرید یک مولتیویتامین بهتر است مشخص شود آیا بدن واقعاً به مکمل نیاز دارد و در صورت نیاز، کدام ترکیب و چه مقدار برای فرد مناسب است.
داخل یک مولتیویتامین چه خبر است؟
ترکیبات همه مولتیویتامینها یکسان نیست. نوع و میزان ویتامینها و مواد معدنی میتواند از محصولی به محصول دیگر متفاوت باشد و به گروه سنی و هدف مصرف نیز بستگی داشته باشد.
در برخی مولتیویتامینها ممکن است ترکیباتی مانند ویتامینهای A، C، D، E و K، ویتامینهای گروه B، فولات یا اسیدفولیک، ویتامین B12، آهن، روی، منیزیم، براش تیترها بنویس.
کلسیم، مس، سلنیوم و ید وجود داشته باشد.
البته هیچ الزامی وجود ندارد که همه این مواد در یک محصول کنار هم قرار گرفته باشند و بعضی مکملها ترکیبات بیشتری یا متفاوتی دارند.
ویتامینها دو رفتار متفاوت در بدن دارند
ویتامینها از نظر محلول بودن به دو گروه اصلی تقسیم میشوند.
ویتامین C و ویتامینهای گروه B محلول در آب هستند و بدن مقدار زیادی از آنها را ذخیره نمیکند؛ بنابراین دریافت منظم آنها از طریق غذا اهمیت دارد.
در مقابل، ویتامینهای A، D، E و K محلول در چربی هستند و امکان ذخیره شدن آنها در بدن وجود دارد. همین ویژگی باعث میشود مصرف بیش از اندازه برخی از آنها بتواند مشکلساز شود.
مواد معدنی؛ بیشتر خوردن همیشه بهتر نیست
آهن، روی، منیزیم، کلسیم و سلنیوم از جمله مواد معدنی هستند که ممکن است در مولتیویتامینها وجود داشته باشند. اما نیاز بدن به هرکدام متفاوت است و افزایش مقدار مصرف الزاماً به معنای افزایش فایده نیست.
بهخصوص درباره موادی مانند آهن، مصرف بدون نیاز میتواند عوارضی به همراه داشته باشد.
خستگی بهتنهایی نشانه کمبود ویتامین نیست
یکی از دلایل رایج مراجعه افراد به سراغ مولتیویتامین، احساس خستگی و کمبود انرژی است. اما خستگی بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که بدن با کمبود ویتامین یا ماده معدنی مواجه است.
کمخوابی، استرس، کمخونی، مشکلات تیروئید، تغذیه نامناسب و بسیاری از بیماریها میتوانند باعث خستگی شوند. بنابراین بهتر است به جای مصرف خودسرانه چند مکمل، ابتدا علت اصلی علائم مشخص شود.
در برخی افراد ممکن است پزشک برای بررسی کمبودهای احتمالی آزمایش تجویز کند، اما انجام آزمایش خون برای بررسی تمام ویتامینها و مواد معدنی در همه افراد بهصورت روتین ضروری نیست.
چه کسانی ممکن است بیشتر به مکمل احتیاج داشته باشند؟
نیاز به مولتیویتامین در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی گروهها به دلیل شرایط غذایی یا جسمانی، بیشتر در معرض دریافت ناکافی برخی ریزمغذیها قرار دارند.
افراد با رژیم غذایی محدود: بیاشتهایی، رژیمهای بسیار محدود یا تنوع پایین غذایی میتواند دریافت برخی مواد مغذی را کاهش دهد.
افراد مبتلا به برخی بیماریهای گوارشی: بعضی بیماریها و مشکلات دستگاه گوارش میتوانند جذب مواد مغذی را مختل کنند و در این شرایط ممکن است مصرف مکمل خاصی توصیه شود.
گیاهخواران و وگانها: افرادی که محصولات حیوانی را بهطور کامل حذف میکنند، ممکن است به مکمل برخی مواد مغذی، از جمله ویتامین B12، نیاز داشته باشند.
زنان باردار: نیازهای تغذیهای در دوران بارداری تغییر میکند و برخی مکملها، از جمله مکملهای حاوی فولات، ممکن است طبق نظر پزشک توصیه شوند. مولتیویتامین معمولی را نباید خودسرانه جایگزین مکمل مخصوص بارداری کرد.
سالمندان: افزایش سن میتواند نیازهای تغذیهای و وضعیت جذب برخی مواد مغذی را تغییر دهد و انتخاب مکمل باید متناسب با شرایط فرد انجام شود.
افرادی که دارو مصرف میکنند: برخی داروها میتوانند بر جذب یا متابولیسم ویتامینها و مواد معدنی اثر بگذارند. به همین دلیل بهتر است پیش از شروع مکمل، فهرست داروها و مکملهای مصرفی با پزشک یا داروساز بررسی شود.
ریزش مو و شکنندگی ناخن؛ مجوز مصرف خودسرانه نیست
ریزش مو، شکنندگی ناخن، ضعف یا کاهش انرژی گاهی با کمبود بعضی مواد مغذی ارتباط دارند، اما این علائم اختصاصی نیستند.
برای مثال، ریزش مو میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و خستگی نیز ممکن است ناشی از کمخوابی، استرس، کمخونی، اختلالات هورمونی یا بیماریهای دیگر باشد.
بنابراین وجود چنین علائمی بهتنهایی دلیل کافی برای شروع مصرف مولتیویتامین نیست.
مولتیویتامینها برای همه یک نسخه ندارند
محصولات مولتیویتامین معمولاً بر اساس گروه هدف یا ترکیباتشان دستهبندی میشوند.
مولتیویتامین عمومی: برای بزرگسالانی طراحی میشود که به دنبال مکملی برای تأمین بخشی از نیازهای روزانه خود هستند.
مولتیویتامین مخصوص زنان: ممکن است بر اساس نیازهای تغذیهای زنان در سنین مختلف، ترکیبات متفاوتی داشته باشد.
مولتیویتامین مخصوص مردان: برخی محصولات با توجه به نیازهای تغذیهای مردان فرموله میشوند.
مولتیویتامین کودکان: باید متناسب با سن و نیازهای رشد کودک باشد و مصرف فرآورده مخصوص بزرگسالان برای کودکان مناسب نیست.
مولتیویتامین سالمندان: بعضی محصولات برای شرایط تغذیهای افراد مسن طراحی شدهاند.
مولتیویتامین دوران بارداری: ترکیبات این محصولات بر اساس نیازهای دوران بارداری تنظیم میشود و بهتر است مصرف آنها با نظر پزشک باشد.
محصولات مناسب گیاهخواران و وگانها: برخی مکملها بدون ترکیبات حیوانی تولید میشوند و برای افراد دارای رژیم وگان مناسبتر هستند.
بهترین مولتیویتامین برای همه وجود ندارد
نمیتوان یک محصول را بهعنوان «بهترین مولتیویتامین» برای تمام افراد معرفی کرد. نیاز هر فرد به سن، جنسیت، رژیم غذایی، شرایط جسمانی، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی بستگی دارد.
هنگام انتخاب مکمل، فقط به نام برند یا تعداد ویتامینهای موجود توجه نکنید. مقدار هر ماده مغذی، تناسب محصول با سن و شرایط فرد، تاریخ انقضا، نحوه نگهداری و هشدارهای درجشده روی بستهبندی نیز اهمیت دارند.
دوز بالاتر هم لزوماً به معنای محصول بهتر یا مؤثرتر نیست.
آیا مصرف مولتیویتامین میتواند دردسرساز شود؟
مولتیویتامین در صورت مصرف صحیح برای بسیاری از افراد قابل استفاده است، اما «ویتامین» بودن یک محصول به معنای بیضرر بودن هر مقدار از آن نیست.
مصرف بیش از نیاز برخی ویتامینها و مواد معدنی میتواند عوارض ایجاد کند. این مسئله بهویژه درباره ویتامینهای محلول در چربی و برخی مواد معدنی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بدن میتواند آنها را ذخیره کند.
بنابراین مصرف خودسرانه و طولانیمدت مکملها توصیه نمیشود.
چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند؟
افرادی که همزمان چند مکمل مصرف میکنند، باید به ترکیبات آنها توجه بیشتری داشته باشند؛ زیرا ممکن است یک ماده مغذی در چند محصول تکرار شده باشد.
افرادی که دارو مصرف میکنند نیز باید احتمال تداخل دارویی را در نظر بگیرند. همچنین در صورت وجود بیماریهای زمینهای، بهویژه مشکلات کلیوی یا کبدی، انتخاب و مقدار مصرف بعضی مکملها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
کودکان نیز باید مکمل متناسب با سن خود دریافت کنند و مصرف مولتیویتامین بزرگسالان برای آنها مناسب نیست.
مولتیویتامین واقعاً چه فایدهای دارد؟
کاربرد اصلی مولتیویتامین، کمک به تأمین ویتامینها و مواد معدنی در شرایطی است که دریافت آنها از رژیم غذایی کافی نیست یا نیاز بدن افزایش پیدا کرده است.
بسته به ترکیبات محصول، این مکملها میتوانند مواد مورد نیاز بدن برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی، تولید گلبولهای قرمز، سلامت استخوانها، عملکرد سیستم عصبی و متابولیسم انرژی را تأمین کنند.
اما نباید انتظار داشت مولتیویتامین بهتنهایی باعث افزایش چشمگیر انرژی، درمان بیماری یا پیشگیری از همه مشکلات سلامتی شود.
آیا مولتیویتامین انرژی را بالا میبرد؟
مولتیویتامین یک ماده انرژیزا مانند کافئین نیست. اگر خستگی ناشی از کمبود یک ماده مغذی باشد، اصلاح آن کمبود ممکن است وضعیت فرد را بهتر کند.
اما در فردی که نیازهای تغذیهای خود را به اندازه کافی دریافت میکند، مصرف مقدار بیشتری از ویتامینها لزوماً باعث افزایش انرژی نمیشود.
آیا مولتیویتامین باعث چاقی یا لاغری میشود؟
خیر؛ مولتیویتامین بهطور مستقیم داروی چاقی یا لاغری محسوب نمیشود.
مصرف این مکمل نمیتواند جای رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی را بگیرد و نباید از آن بهعنوان روشی برای کاهش وزن استفاده کرد.
بهترین زمان مصرف مولتیویتامین چه موقع است؟
زمان مصرف به ترکیبات محصول و دستور درجشده روی بستهبندی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، مصرف مکمل همراه غذا میتواند تحمل گوارشی را بهتر کند.
برخی ویتامینهای محلول در چربی نیز بهتر است همراه وعده غذایی حاوی مقداری چربی مصرف شوند.
اگر مکمل باعث ناراحتی معده میشود، مصرف آن همراه غذا ممکن است تحمل آن را بهتر کند.
آیا حتماً باید مولتیویتامین را صبح خورد؟
خیر. صبح تنها زمان ممکن برای مصرف مولتیویتامین نیست. اگر محصول دستور خاصی نداشته باشد، میتوان زمان مصرف را بر اساس برنامه روزانه فرد انتخاب کرد؛ به شرط آنکه با داروها و سایر مکملهای مصرفی تداخل نداشته باشد.
مصرف مولتیویتامین در شب مشکلی دارد؟
در بسیاری از موارد مصرف شبانه بهخودیخود ممنوع نیست. با این حال، ترکیبات محصول و واکنش بدن فرد اهمیت دارد.
اگر مصرف مکمل در شب باعث ناراحتی گوارشی یا احساس ناخوشایند میشود، بهتر است زمان مصرف تغییر کند و در صورت ادامه مشکل، با پزشک یا داروساز مشورت شود.
آیا مصرف روزانه مولتیویتامین ضروری است؟
نه برای همه. بعضی محصولات برای مصرف روزانه طراحی شدهاند، اما برنامه مصرف هر مکمل به ترکیبات آن و دلیل مصرف بستگی دارد.
مقدار و تعداد دفعات مصرف باید مطابق دستور محصول یا توصیه پزشک باشد و نباید خودسرانه افزایش پیدا کند.
میتوان چند مکمل را همزمان مصرف کرد؟
گاهی مصرف همزمان چند مکمل امکانپذیر است، اما ترکیبات همه آنها باید بررسی شود.
برای مثال، اگر فرد علاوه بر مولتیویتامین، مکملهای جداگانه آهن، روی، منیزیم یا ویتامین D مصرف کند، ممکن است مقدار دریافتی بعضی مواد از نیاز بدن بیشتر شود.
به همین دلیل، پیش از ترکیب چند مکمل بهتر است برچسب محصولات بررسی شود و در صورت تردید از پزشک یا داروساز کمک گرفته شود.
مولتیویتامین با داروها تداخل دارد؟
این موضوع به ترکیبات مکمل و نوع دارو بستگی دارد. برخی مواد معدنی میتوانند جذب بعضی داروها را کاهش دهند و بعضی مکملها نیز ممکن است با داروهای خاص تداخل داشته باشند.
اگر داروی نسخهای یا بدون نسخه مصرف میکنید، بهتر است پیش از شروع مولتیویتامین، نام داروها و مکملهای خود را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
آیا افراد سالم هم باید مولتیویتامین بخورند؟
لزومی ندارد. بسیاری از افراد میتوانند نیازهای تغذیهای خود را با یک رژیم غذایی متنوع و متعادل تأمین کنند.
مولتیویتامین بیشتر زمانی اهمیت پیدا میکند که فرد به دلیل رژیم غذایی محدود، شرایط خاص زندگی، بیماری، مشکل جذب یا عوامل دیگر نتواند بعضی مواد مغذی را به اندازه کافی دریافت کند.
در واقع، این تصور که «هرچه ویتامین بیشتری مصرف کنیم، سالمتر هستیم» درست نیست.
غذای سالم یا مولتیویتامین؛ کدام مهمتر است؟
هیچ مکملی نمیتواند جایگزین کامل یک رژیم غذایی متنوع شود. مواد غذایی علاوه بر ویتامینها و مواد معدنی، فیبر، پروتئین و طیف گستردهای از ترکیبات مفید را در اختیار بدن قرار میدهند.
به همین دلیل، پایه تغذیه باید بر مصرف متنوع سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، تخممرغ، لبنیات یا جایگزینهای مناسب، منابع پروتئینی، مغزها و دانهها استوار باشد.
مولتیویتامین، در صورت نیاز، میتواند مکمل این رژیم باشد؛ نه جایگزین آن.
قبل از خرید مولتیویتامین این موارد را بررسی کنید
پیش از خرید یک مکمل، فقط به نام برند یا تعداد ویتامینهای موجود توجه نکنید. مقدار هر ماده مغذی، مناسب بودن محصول برای سن و شرایط شما، دستور مصرف، تاریخ انقضا، هشدارهای درجشده روی بستهبندی و احتمال تداخل با داروها و مکملهای دیگر را بررسی کنید.
همچنین اگر مکمل برای کودکان، زنان باردار، سالمندان یا گروه خاصی تولید شده است، مشخصات آن را با نیازهای همان گروه تطبیق دهید.
جمعبندی؛ مولتیویتامین برای چه کسی لازم است؟
مولتیویتامین میتواند در شرایطی که دریافت برخی ویتامینها و مواد معدنی از رژیم غذایی کافی نیست، به تأمین بخشی از نیازهای بدن کمک کند. با این حال، مصرف آن برای همه افراد ضروری نیست و دریافت بیشتر ریزمغذیها لزوماً به معنای سلامت بیشتر نیست.
افرادی که رژیم غذایی محدودی دارند، با مشکلات جذب یا برخی بیماریها مواجهاند، در دوران بارداری قرار دارند یا به دلایل مختلف در معرض کمبود بعضی مواد مغذی هستند، ممکن است بیشتر به مکمل نیاز داشته باشند.
اگر درباره نیاز خود به مولتیویتامین مطمئن نیستید، بهتر است به جای انتخاب خودسرانه یک محصول، ابتدا رژیم غذایی، شرایط جسمانی و داروهای مصرفی بررسی شود و در صورت نیاز از پزشک یا داروساز کمک بگیرید.
