پاکآئین: «سهم ۵۰ درصدی ایران از خزر» افسانه است
سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان با رد ادعای سهم ۵۰ درصدی ایران از دریای خزر، تأکید کرد که عدم تصویب کنوانسیون وضعیت حقوقی خزر میتواند قدرت مانور حقوقی کشور در مواجهه با اختلافات احتمالی را تضعیف کند.
محسن پاکآئین، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و کارشناس ارشد مسائل قفقاز، ابعاد مختلف کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر را تشریح و تاکید کرد که این سند یک پرونده «۱۰۰ درصد ملی» است و نباید به موضوعی جناحی تبدیل شود. او همچنین درباره ادعاهای مربوط به سهم ۵۰ درصدی ایران از خزر، تعیین خطوط مبدأ و پیامدهای تصویبنشدن کنوانسیون توضیح داد و گفت بلاتکلیفی حقوقی میتواند قدرت مانور ایران را در مواجهه با اختلافات احتمالی کاهش دهد. اهم اظهارات او با ایرنا را را در ادامه بخوانید:
*«مسئله دریای خزر یک پرونده ۱۰۰ درصد ملی است که باید صرفاً از زاویه منافع ملی و کارشناسی به آن نگریست.
*نقدها و مخالفتهایی که درباره کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر مطرح میشود را میتوان به سه دسته اصلی تقسیم کرد: دسته اول از روی دلسوزی، احساس مسئولیت و نگاه کارشناسی است؛ دسته دوم با نگاه سیاسی و جناحی به موضوع مینگرند و دسته سوم نیز بر اساس اطلاعات غلط و باورهای اشتباه تاریخنسبت به این دریا موضعگیری میکنند.
*این کنوانسیون حاصل تلاش و دستاورد تمامی دولتهای ایران پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است.
*اجزای این کنوانسیون بهمرور و در طول زمان شکل گرفت؛ به عنوان مثال، موضوعات مربوط به شیلات و ماهیگیری در یک دولت به نتیجه میرسید، مسائل مربوط به کشتیرانی و مباحث امنیت نظامی در دولت دیگر مطرح و نهایی میشد. بنابراین نباید به این پرونده نگاه جناحی داشت یا آن را صرفاً دستاورد دولت دوازدهم دانست.
*یکی از مصوبات همین کنوانسیون این است که خطوط فرضی دوره شوروی دیگر هیچ اعتباری ندارند.
*در هیچ برههای از تاریخ، حتی در دوره اتحاد جماهیر شوروی، هیچ معاهده یا قانونی وجود نداشت که سهم ایران را ۵۰ درصد تعیین کرده باشد. بنابراین، نه ادعای سهم ۵۰ درصدی و نه استناد به «خط آستارا - حسینقلیقلی» پایگاه حقوقی و واقعی ندارند.
*مفادی که در این کنوانسیون به امضا رسیده، در بخشهای تأمین امنیت دریای خزر، غیرنظامی ماندن دریا، کشتیرانی، شیلات، حفاظت از محیط زیست و مقابله با تروریسم و جرایم سازمانیافته، تماماً منطبق بر منافع ملی و نظرات اعمالشده ایران است.
*اختلاف نظر اصلی میان پنج کشور مربوط به «تحدید حدود خطوط مبدأ» و تعیین سهم هر کشور از «بستر و زیربستر» دریا است. به دلیل همین اختلافات جدی، موضوع سهم هر کشور از بستر و زیربستر و همچنین تعیین خطوط مبدأ اصلاً در این کنوانسیون گنجانده نشده است.
*هر پنج کشور توافق کردند که مسائل اختلافی را کنار بگذارند تا ابتدا بر روی موارد مورد اجماع و مشترک به توافق برسند.
*هرچه سریعتر این سند تصویب نهایی شود، امکان استفاده قانونمند ما از دریای خزر بیشتر فراهم میشود.
*چهار کشور دیگر حاشیه خزر این کنوانسیون را در مجالس خود به تصویب رساندهاند. اگر ایران آن را تصویب نکند، در صورت بروز حوادثی نظیر حملات موشکی یا پهپادی به کشتیهای تجاری یا بروز مشکلات در حوزههای حملونقل و ترانزیت، ابزار قانونی لازم برای دفاع از حقوق خود را نخواهد داشت.
*عدم تصویب این سند، قدرت مانور حقوقی ما را تضعیف میکند.
*دریای خزر بهویژه در شرایط کنونی، یک ظرفیت درآمدزا و حیاتی برای درآمد ترانزیتی و مبادلات اقتصادی ما محسوب میشود.
*خطر اصلی در زمان بروز اختلافات حقوقی و اجرایی رخ میدهد.
*چنانچه در حوزههای شیلات، کشتیرانی، مسائل نظامی یا زیستمحیطی اختلافی میان کشورها پیش بیاید، دست ایران برای پیگیری بسته خواهد بود.
*در واقع چهار کشور دیگر هم تمایل دارند مجلس ایران این سند را تصویب کند تا در صورت بروز هرگونه مسئله یا اختلاف، همگی بتوانیم قانونمند و بر اساس مواد روشن کنوانسیون دور یک میز بنشینیم و مشکلات را حلوفصل کنیم.
*عدم تصویب، تسلط حقوقی ایران را بر رفتارهای منطقهای دچار چالش میکند.
