ساعت صفر تفاهم تهران-واشنگتن؛ چه خواهد شد؟
سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشورمان در نشست هفتگی خود بر این موضوع تأکید داشت که در حال حاضر مذاکرهای میان ایران و آمریکا جریان ندارد. اما تبادل پیام از سوی میانجیها انجام میشود. عباس عراقچی نیز روز یکشنبه در حاشیه مراسمی با طرح همین موضوع، اضافه کرد که واسطهها قصد دارند زمینههای مذاکره مجدد را فراهم کنند.
فرارو- یادداشت تفاهمی که روز ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ توسط مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ به امضا رسید، یک بازه زمانی ۶۰ روزه را برای انجام مذاکرات نهایی میان ایران و آمریکا مشخص کرده است. بر اساس بند ۲ یادداشت تفاهم، این مهلت ۶۰ روزه با توافق طرفین قابل تمدید است. اما در حال حاضر که هنوز مشخص نیست چه اتفاقی در پیش است، این مهلت زمانی در روز ۲۷ مرداد (۱۸ اوت) به پایان میرسد.
به گزارش فرارو، اگرچه بخشهای مختلفی از بندهای این یادداشت تفاهم در مقام اجرا با چالشهای مختلفی مواجه و در مواردی متوقف شد، اما تهران تاکنون پایان رسمی آن را اعلام نکرده است. ترامپ نیز اواسط تیرماه در اظهاراتی گفت که تفاهمنامه از نظر او تمام شده است. این در حالی است که وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا نیز شرایط مشخصی ندارد.
وزارت خارجه: مذاکرهای با آمریکا نداریم
سخنگوی دستگاه دیپلماسی کشورمان امروز در نشست هفتگی خود بر این موضوع تأکید داشت که در حال حاضر مذاکرهای میان ایران و آمریکا جریان ندارد. اما تبادل پیام از سوی میانجیها انجام میشود. عباس عراقچی نیز روز یکشنبه در حاشیه مراسمی با طرح همین موضوع، اضافه کرد که واسطهها قصد دارند زمینههای مذاکره مجدد را فراهم کنند. او تأکید کرد: «از نظر ما تا موارد نقض یادداشت تفاهم از سوی آمریکا به پایان نرسد و آمریکا آنچه را که نقض کرده جبران نکند، امکان شروع مجدد مذاکره وجود ندارد.»
اشاره عراقچی به نقض بندهای مختلف تفاهم ایران و آمریکا طی هفتههای گذشته است. اجرای تفاهمنامه از روزهای ابتدایی شرایط پیچیده و درهمتنیدهای داشت؛ از جمله حملات متقابل پراکنده، ادامه حملات اسرائیل به لبنان و باز شدن یک مسیر در آبهای عمان، بهرغم رفع محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، صدور مجوز عمومی معافیت تحریم برای فروش نفت و عدم وضع تحریمهای جدید.
پس از رخ دادن حملاتی به سه کشتی در روزهای میانی تیرماه که در حال عبور از مسیر آمریکاییها در تنگه هرمز بودند، شرایط پیچیدهتر از قبل شد. یک درگیری ۱۳ روزه میان ایران و آمریکا رخ داد، محاصره دریایی بازگشت، مجوز فروش نفت باطل شد و تحریمهای جدیدی علیه ایران اعمال شد. جمهوری اسلامی نیز در مقابل، تنگه هرمز را بار دیگر بست.
در مقابل موضع رسمی ایران، ترامپ همواره میگوید مذاکره با تهران در جریان است. اما کشورهای میانجی اصلی مذاکرات ایران و آمریکا، یعنی پاکستان و قطر، نیز چنین ادعایی را مطرح نمیکنند.
احتمال تمدید این دوره وجود دارد؟
بند ۲ یادداشت تفاهم ایران و آمریکا میگوید: «جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به انجام مذاکرات و حصول به یک توافق نهایی در مدت حداکثر ۶۰ روز، قابل تمدید با رضایت طرفین، متعهد میشوند.» بر اساس سند مورد تفاهم تهران و واشنگتن، در صورتی که دو کشور به این نتیجه برسند که مهلت مورد اشاره را تمدید کنند، سازوکار آن مشخص است.
اما نگاهی به تحلیلهای ارائهشده از سوی کارشناسان در مورد این موضوع نشان میدهد که سؤالهایی جدی در این زمینه وجود دارد؛ از جمله اینکه آیا تفاهم اسلامآباد همچنان سندی مورد پذیرش دو طرف و پایه مذاکرات آینده است یا نه؟ با توجه به اینکه تاکنون حداقل نیمی از این دوره بدون مذاکره میان دو کشور گذشته و متغیرهای مختلفی در آن تأثیرگذار بودهاند، آیا میتوان در مهلت تمدیدی نیز به یک توافق رسید یا نه؟
بند ۸ تفاهمنامه ایران و آمریکا درباره سازوکار آینده برای حلوفصل پرونده هستهای است. با توجه به اینکه موضوع هستهای پیچیده و نیازمند اختصاص زمان است، این سؤال در دوران اجرای تفاهم نیز مطرح میشد. اما در حال حاضر، پرسش اصلی که همواره در رسانهها مطرح میشود، این است که ایران و آمریکا در قدم اول به پای میز مذاکره برمیگردند یا نه؟ ضمن اینکه در روزهای اخیر خبری تأییدنشده در رسانههای آمریکایی بازتاب پیدا کرد که شاید ترامپ به دنبال خروج از جنگ بدون توافق هستهای نیز باشد.
سه سناریوی پیش روی تفاهمنامه
با توجه به تجربیات پیشین، میتوان سه سناریو را مد نظر قرار داد:
اول؛ تمدید یادداشت تفاهم برای یک بازه زمانی مشخص با فرض اینکه تفاهمنامه همچنان معیار اصلی مذاکرات بوده و برای دو طرف اهمیت دارد. در این مهلت میتوان تبادل پیام به منظور ایجاد چارچوب گفتوگو، مذاکرات غیرمستقیم یا چهارجانبه را متصور بود.
دوم؛ پایان تفاهمنامه بدون اعلام رسمی شکست که میتوان آن را نوعی وضعیت تعلیق دانست؛ وضعیتی که در آن نه دو طرف به جنگ برمیگردند، نه مذاکرهای شکل میگیرد و نه توافقی حاصل میشود.
سوم؛ اعلام پایان یادداشت تفاهم که میتواند همراه با اعمال فشار بیشتر، افزایش تنش در خلیج فارس و دریای عمان، از سرگیری درگیریهای مستقیم و غیرمستقیم و افزایش ریسکهای امنیتی باشد.
