معمای تنگه هرمز از نگاه سیدهادی برهانی
تیغ دولبه هرمز؛ موفقیتی که به تهدید تبدیل شد؟
استاد دانشگاه تهران گفت: «بستن تنگه هرمز در زمان جنگ قابل توجیه بود و حتی اروپا نیز برای بازگشایی آن با آمریکا همراهی نکرد، اما ادامه این سیاست پس از امضای یادداشت تفاهم، از نظر حقوقی و سیاسی توجیهی ندارد و تقریباً همه کشورهای جهان، بهویژه کشورهای منطقه، با آن مخالف هستند.»
سیدهادی برهانی، کارشناس مطالعات اسرائیل و استاد دانشگاه تهران، معتقد است: «پیروزی غیرمترقبه ایران پس از جنگ، به یک تله راهبردی تبدیل شده است و ممکن است دستاوردهای جنگ از بین برود؛ چرا که خسارتهای واردشده به ایران، کشورهای عربی و حتی آمریکا، در نهایت به سود اسرائیل تمام میشود. شرایط فعلی به نفع هیچیک از بازیگران منطقه نیست و ایران باید خطای محاسباتی خود را جبران کرده و مسیر خود را تغییر دهد.»
او درباره ارزیابی ایران از وضعیت پس از جنگ نیز گفت: «در دور قبلی درگیریها، حملات آمریکا و اسرائیل موجودیت ایران را هدف قرار داده بود و مقاومت ایران باعث شد واشنگتن و تلآویو به اهداف اصلی خود از جمله تغییر یا تضعیف نظام نرسند. در نهایت نیز آمریکا به تفاهمنامهای تن داد که موقعیت ایران را در مذاکرات تقویت کرد.»
برهانی ادامه داد: «بستن تنگه هرمز و حمله به پایگاههای آمریکا در جریان جنگ، در چارچوب دفاع از موجودیت کشور قابل توجیه بود و حتی بسیاری از کشورهای منطقه آن را درک میکردند، اما همین موفقیت باعث شد دستگاه تصمیمگیری ایران تصور کند میتوان همان سیاست را در دوران آتشبس نیز ادامه داد و از آن امتیاز گرفت.»
او درباره تغییر موضع کشورهای منطقه اظهار داشت: «امروز کشورهایی مانند پاکستان، عمان، عراق و قطر که در دور قبلی به ایران نزدیک بودند، از مواضع تهران درباره تنگه هرمز ناراضی به نظر میرسند. این تغییر رویکرد موضوع کماهمیتی نیست.»
این استاد دانشگاه تهران افزود: «بستن تنگه هرمز در زمان جنگ قابل توجیه بود و حتی اروپا نیز برای بازگشایی آن با آمریکا همراهی نکرد، اما ادامه این سیاست پس از امضای یادداشت تفاهم، از نظر حقوقی و سیاسی توجیهی ندارد و تقریباً همه کشورهای جهان، بهویژه کشورهای منطقه، با آن مخالف هستند.»
برهانی درباره یادداشت تفاهم ایران و آمریکا نیز گفت:«از نگاه کشورهای منطقه، این یادداشت تفاهم سندی به سود ایران بود و آنها برای شکلگیری و تثبیت آن تلاش زیادی کردند. ایران باید برای حفظ آن و حل اختلافات از مسیر دیپلماسی، بهویژه با همکاری پاکستان و قطر، تلاش میکرد.»
او افزود: «در داخل آمریکا نیز امضای این تفاهمنامه به دلیل امتیازاتی که برای ایران داشت، شکست سیاسی برای ترامپ تلقی شد؛ بنابراین از بین رفتن آن بیشتر به نفع ترامپ بود تا ایران. متأسفانه در داخل ایران، مواضع تندروانه مانع درک ارزش واقعی این تفاهمنامه شد.»
برهانی درباره پیامدهای ادامه تنشها نیز اظهار داشت: «در دور جدید حملات، زیرساختهای ایران بهویژه در جنوب در معرض خسارت قرار گرفتهاند و آمریکا بهانه تازهای برای حمله به این مناطق پیدا کرده است. در مقابل، اسرائیل نهتنها هدف حملات قرار نمیگیرد، بلکه از خسارتهای واردشده به ایران، کشورهای عربی و حتی آمریکا سود میبرد. ادامه این وضعیت به نفع اسرائیل و به زیان کشورهای اسلامی منطقه است.»
او در پایان تأکید کرد: «ایران باید به سمت اصلاح رویکرد خود حرکت کند و با نزدیک شدن به کشورهای مؤثر منطقه از جمله پاکستان، ترکیه، عمان، قطر، مصر و عربستان، راهحلی دیپلماتیک برای خروج از وضعیت فعلی پیدا کند. اعتماد به دیپلماسی برای طی این مسیر ضروری است.»
