آغاز چرخش واشنگتن در قبال تلآویو
چرا جی دی ونس از اسرائیل انتقاد می کند؟
این گزارش از شکلگیری تحولی مهم در سیاست آمریکا نسبت به اسرائیل خبر میدهد. کاهش حمایت افکار عمومی، رشد جریانهای مترقی در حزب دموکرات و افزایش نفوذ جریان «اول آمریکا» در میان جمهوریخواهان، اجماع تاریخی واشنگتن در حمایت از تلآویو را تضعیف کرده است. در این میان، جی.دی. ونس با انتقاد از سیاستهای اسرائیل، مخالفت با جنگ با ایران و حمایت بیقیدوشرط از تلآویو، نشانهای از تغییر رویکرد بخشی از جمهوریخواهان ارائه داده؛ تغییری که میتواند آینده روابط آمریکا و اسرائیل را دگرگون کند.
فرارو- دکتر عبدالله خلیفه الشایجی، استاد علوم سیاسی دانشگاه کویت
به گزارش فرارو، ایالات متحده در حال تجربه یکی از گستردهترین دورههای بازنگری سیاسی و تحول در افکار عمومی است؛ روندی که با تضعیف پایگاههای سنتی دو حزب اصلی این کشور همراه شده است. همزمان، نسلی جوانتر، مترقیتر و معترض در هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه در حال ظهور است و ساختارهای تثبیتشده و رهبران کهنهکار این دو حزب را که طی دهههای گذشته در سیاست آمریکا نقش تعیینکننده داشتهاند، به چالش میکشد.
در حزب جمهوریخواه نیز شکافهای داخلی بیش از گذشته آشکار شده و بر پیچیدگی فضای سیاسی این حزب افزوده است. این اختلافها، جایگاه دونالد ترامپ را نیز تحت تأثیر قرار داده و انتقادهایی را متوجه او کرده است. بخشی از منتقدان، ترامپ را به فاصلهگرفتن از اصول و وعدههای جنبش «اول آمریکا» متهم میکنند؛ موضوعی که به باور آنان، انسجام جریان حامی او را با چالش روبهرو کرده است.
پایان اجماع تاریخی بر اسرائیل
اسرائیل و بنیامین نتانیاهو بهخوبی آگاهاند که با کاهش حمایت افکار عمومی آمریکا روبهرو هستند؛ روندی که بهتدریج میتواند یکی از پایههای اصلی روابط تاریخی دو کشور را با چالش مواجه کند. در این چارچوب، افزایش انتقادها از سیاستهای اسرائیل، بهویژه در میان بخشهایی از جامعه آمریکا، نشانهای از تغییر فضای سیاسی و اجتماعی پیرامون این رابطه ارزیابی میشود.
این در حالی است که دونالد ترامپ بارها تأکید کرده بیش از هر رئیسجمهور دیگری از اسرائیل حمایت کرده و سیاستهای دولتش در راستای تأمین منافع این کشور بوده است. با وجود این، نشانههایی از اختلاف و فاصلهگیری در روابط دو طرف دیده میشود که میتواند زمینهساز تحولی کمسابقه در مناسبات ایالات متحده و نزدیکترین متحدش در خاورمیانه باشد.
این تحول، گذار از دورهای است که حمایت از اسرائیل در میان بخش عمدهای از نهادهای سیاسی و تأثیرگذار آمریکا ــ از کاخ سفید و کنگره گرفته تا رسانههای جریان اصلی و مراکز پژوهشی ــ از اجماعی گسترده برخوردار بود و در عرصه بینالمللی نیز در قالب حمایتهای سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک نمود پیدا میکرد.
اکنون، آن اجماع جای خود را به فضایی داده است که شکافهای سیاسی بر سر چگونگی حمایت از اسرائیل بیش از گذشته آشکار شده و این موضوع به یکی از محورهای اختلاف میان جریانهای اصلی سیاست آمریکا تبدیل شده است.
دموکراتها و بحران هویت
یکی از مهمترین تحولات سیاسی در آمریکا، تعمیق شکاف درون حزب دموکرات میان جناح سنتی با چهرههایی مانند باراک اوباما، جو بایدن، بیل و هیلاری کلینتون و چاک شومر، و جناح جوانتر، مترقی و سوسیالیست این حزب است.
این شکاف در انتخابات مقدماتی کنگره نیز بازتاب یافته و شماری از نامزدهای وابسته به جریان مترقی توانستهاند در حوزههای انتخابیه مختلف به پیروزیهای قابلتوجهی دست یابند. این روند، نشانه تغییرات عمیق در ساختار و پایگاه اجتماعی حزب دموکرات است؛ حزبی که بخش قابلتوجهی از حامیان آن را اقلیتهای قومی و دینی تشکیل میدهند.
در همین چارچوب، چهرههایی مانند رشیده طلیب، ایلهان عمر، الکساندریا اوکاسیو-کورتز، پرامیلا جایاپال و رو کانا، نمایندگان برجسته جریان مترقی شناخته میشوند و پیشبینی میشود شمار سیاستمداران همسو با این جریان در انتخابات میاندورهای آینده افزایش یابد.
در مجموع، هر دو حزب اصلی آمریکا با بحرانی در زمینه هویت، انسجام و پایگاه اجتماعی روبهرو هستند؛ بحرانی که از افزایش نارضایتی و شکافهای درونی تغذیه میشود و بهتدریج بر ثبات و آرایش سنتی نظام سیاسی ایالات متحده اثر میگذارد.
ونس و انتقاد کمسابقه از تلآویو
در سوی دیگر، جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به یکی از چهرههای شاخص جریان «ماگا» و شعار «اول آمریکا» تبدیل شده است. او اخیراً با اتخاذ مواضعی کمسابقه، انتقادهای تندی را متوجه جناح راست افراطی و برخی وزیران دولت اسرائیل کرده است.
این واکنش پس از آن مطرح شد که مقامهای اسرائیلی از تلاشها برای دستیابی به تفاهم با ایران، با میانجیگری پاکستان و قطر و با هدف پایاندادن به درگیریها، انتقاد کردند. ونس همچنین در پیامی که ناظران آن را خطاب به بنیامین نتانیاهو و اعضای تندرو کابینه او ارزیابی کردند، بر جایگاه آمریکا بهعنوان مهمترین متحد اسرائیل تأکید کرد و یادآور شد که آمریکا «تنها متحد قدرتمند باقیمانده» این کشور در عرصه بینالمللی است.
جی.دی. ونس چند روز پیش نیز در گفتوگویی با پادکست پرمخاطب «جو روگان»، بار دیگر انتقادهای تندی را متوجه اسرائیل کرد و هشدار داد که این کشور در حال از دستدادن حمایت افکار عمومی آمریکاست. او مدعی شد اسرائیل میکوشد بر افکار عمومی ایالات متحده تأثیر بگذارد و برخی جریانها درون دولت آمریکا نیز در تلاشاند روند مذاکرات را ناکام بگذارند.
ونس همچنین اظهار داشت این جریانها میکوشند ایالات متحده را بدون اهدافی روشن و برای مدتی نامحدود درگیر جنگ با ایران نگه دارند، در حالی که به باور او، راهبردی جز تداوم درگیریهای نظامی ارائه نمیکنند. او در ادامه، اتهامهای مطرحشده درباره یهودستیزی خود را رد کرد و گفت خواهان روابطی متوازن با اسرائیل است و با ورود آمریکا به جنگهای پرهزینه و فرسایشی مخالفت میکند.
همچنین گزارشهایی منتشر شده است که بر اساس آنها، ونس در روزهای آغازین جنگ از بنیامین نتانیاهو انتقاد کرده و مدعی شده او، همراه با رئیس موساد، دونالد ترامپ را متقاعد کرده بودند که دستیابی به «پیروزی سریع» در ایران امکانپذیر است. این در حالی است که به گفته این گزارشها، در آغاز جنگ از دستیابی به اهداف نظامی و حتی تغییر حکومت ایران در بازهای ششهفتهای سخن گفته میشد، اما با گذشت نزدیک به پنج ماه، این اهداف همچنان محقق نشدهاند.
شکاف جمهوریخواهان بر سر اسرائیل
دونالد ترامپ و دولت اسرائیل تاکنون واکنش علنی و مستقیمی به موج کمسابقه انتقادها از سوی جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و از چهرههای اصلی حزب جمهوریخواه برای انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۸، نشان ندادهاند.
در همین حال، سخنگوی کاخ سفید، بدون اشاره مستقیم به اسرائیل، اعلام کرد: «رئیسجمهور ترامپ با دیدگاه معاون رئیسجمهور موافق است که برخی دولتها در تلاشاند بر افکار عمومی آمریکا تأثیر بگذارند.»
جی.دی. ونس در مواضع خود بر لزوم بازنگری در حمایت بیقیدوشرط آمریکا از اسرائیل تأکید کرده و خواستار پرهیز از ورود به جنگهای جدید، جلوگیری از هزینهدادن نیروهای آمریکایی برای اهداف دیگر کشورها و محدودکردن نفوذ اسرائیل و دیگر دولتهای خارجی بر سیاستگذاری ایالات متحده شده است.
این رویکرد، همزمان با کاهش حمایت نسل جوان آمریکا از اسرائیل مطرح شده است. بر اساس نظرسنجیهای منتشرشده، حدود دوسوم افراد این گروه سنی با هرگونه جنگ علیه ایران مخالفت کردهاند.
رأیگیری کنگره چه میگوید؟
نتایج نظرسنجی دانشگاه کوئینیپیاک نشان میدهد ۶۶ درصد رأیدهندگان دموکرات معتقدند ایالات متحده بیش از اندازه از اسرائیل حمایت میکند؛ رقمی که پیش از عملیات «طوفان الاقصی» در سال ۲۰۲۳ حدود ۲۸ درصد بود.
همچنین، در همین نظرسنجی که با مشارکت ۲۶۴۸ نفر و در فاصله ۸ تا ۱۳ ژوئیه انجام شده، ۵۸ درصد پاسخدهندگان از کاهش یا توقف کامل کمکهای مالی و ارسال تسلیحات آمریکا به اسرائیل حمایت کردهاند.
یکی دیگر از نشانههای تغییر فضای سیاسی آمریکا در قبال اسرائیل، افزایش حمایت برخی قانونگذاران از طرحهایی برای محدودکردن کمک نظامی به این کشور است. در همین چارچوب، ۱۰۴ نماینده مجلس نمایندگان آمریکا به طرح «توقف کمکهای نظامی به اسرائیل» رأی مثبت دادند؛ از این میان، ۱۰۳ نفر دموکرات و یک نفر، توماس مَسی، نماینده جمهوریخواه و ارائهدهنده طرح، بودند.
اگرچه پیشنهاد توقف کمکهای نظامی سالانه آمریکا به اسرائیل به ارزش ۳.۳ میلیارد دلار، با ۳۱۳ رأی مخالف در برابر ۱۰۴ رأی موافق تصویب نشد، اما نتیجه این رأیگیری از نگاه بسیاری از ناظران، نشانه افزایش مخالفتها با سیاست سنتی حمایت بیقیدوشرط از اسرائیل در کنگره آمریکاست.
این رأیگیری بزرگترین چالش قانونگذاری علیه سیاست حمایتی آمریکا از اسرائیل در سالهای اخیر بوده و نشان میدهد حمایت از اسرائیل دیگر همان اجماع و مصونیت سیاسی گذشته را ندارد. از این منظر، تغییر نگرش افکار عمومی و بخشی از نخبگان سیاسی آمریکا میتواند آغازگر مرحلهای تازه در روابط واشنگتن و تلآویو باشد؛ مرحلهای که در آن، حمایت از اسرائیل بیش از گذشته به موضوعی مناقشهبرانگیز در سیاست داخلی ایالات متحده تبدیل میشود.
