ترک اعتیاد به گوشی با یک جایگزین جذاب: سرگرمیهای خلاقانه
جایگزین کردن بخشی از زمان تماشای صفحهنمایشها با یک سرگرمی خلاقانه میتواند به بهبود خلقوخو، افزایش اعتمادبهنفس، کاهش اضطراب و تقویت روابط اجتماعی کمک کند.
فرارو- در حالی که بسیاری از افراد بخش بزرگی از اوقات فراغت خود را صرف تماشای تلویزیون یا محتوای آنلاین میکنند، کارشناسان سلامت روان معتقدند حتی یک سرگرمی خلاقانه نیز میتواند تأثیر چشمگیری بر سلامت روان، احساس رضایت از زندگی و رشد فردی داشته باشد.
به گزارش فرارو به نقل از سایکولوژی تودی، بسیاری از افراد پس از یک روز کاری طولانی، تماشای تلویزیون یا مرور شبکههای اجتماعی را سادهترین راه برای استراحت میدانند. اما پژوهشهای علمی نشان میدهد اگر بخشی از این زمان به فعالیتهای خلاقانه اختصاص یابد، نهتنها احساس شادی و رضایت بیشتری ایجاد میشود، بلکه سلامت روان، اعتمادبهنفس و حتی کیفیت روابط اجتماعی نیز بهبود پیدا میکند.
سرگرمیهای خلاقانه، برخلاف فعالیتهای مصرفی و منفعل، فرد را به خلق کردن، یادگیری و تعامل با دیگران تشویق میکنند. از نقاشی و نویسندگی گرفته تا موسیقی، نجاری، تئاتر، سفالگری یا حتی فعالیتهایی مانند بداههپردازی نمایشی، همگی میتوانند به رشد فردی و افزایش احساس معنا در زندگی کمک کنند.
سرگرمیهای خلاقانه چه تأثیری بر مغز دارند؟
یکی از رایجترین پرسشها این است که افراد چگونه میتوانند در میان مشغلههای فراوان، زمانی برای یک سرگرمی جدید پیدا کنند. بسیاری احساس میکنند برنامه روزانه آنها از قبل نیز بیش از حد شلوغ است و فرصتی برای افزودن فعالیت دیگری وجود ندارد.
با این حال، بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از اوقات فراغت افراد صرف فعالیتهای منفعل میشود. این سبک از گذران اوقات فراغت، بهویژه زمانی که فرد به تنهایی تلویزیون تماشا میکند، با پیامدهایی مانند کمتحرکی، مصرف بیشتر غذاهای فوقفرآوریشده، احساس تنهایی و برخی مشکلات جسمی و روانی ارتباط دارد.
در مقابل، بسیاری از رواندرمانگران میگویند مراجعان آنها اغلب احساس میکنند زندگیشان تنها میان مسئولیتهای شغلی، اختلافات خانوادگی و گفتوگوهای منفی ذهنی در رفتوآمد است و فرصتی برای پرداختن به علایق شخصی خود ندارند.
سرگرمیهای مولد یا خلاقانه دقیقاً همین خلأ را پر میکنند. این فعالیتها به جای مصرف کردن محتوا، فرد را به تولید، خلق یا یادگیری مهارتی جدید سوق میدهند. چنین فرآیندی به افراد کمک میکند علایق و ارزشهای شخصی خود را بهتر بشناسند، هویت مستقلتری شکل دهند و احساس توانمندی بیشتری نسبت به خود پیدا کنند.
کارشناسان معتقدند کسب مهارت یکی از مهمترین پایههای شکلگیری عزتنفس است. هر بار که فرد در یک فعالیت پیشرفت میکند، اعتماد او به تواناییهایش نیز افزایش مییابد. از سوی دیگر، سرگرمیهایی که به صورت گروهی انجام میشوند، فرصت مناسبی برای ایجاد و تقویت روابط اجتماعی فراهم میکنند؛ موضوعی که بسیاری از متخصصان سلامت روان آن را یکی از نیازهای اساسی انسان و یکی از کمبودهای رایج در زندگی امروز میدانند.
تفاوت اوقات فراغت «منفعل» و «جدی»
در مطالعات مربوط به اوقات فراغت، پژوهشگران معمولاً سرگرمیها را در دو دسته کلی تقسیم میکنند.
دسته نخست، «اوقات فراغت معمولی» یا منفعل است؛ فعالیتهایی مانند تماشای تلویزیون، خوردن غذا یا استراحت بدون مشارکت فعال ذهنی. دسته دوم، «اوقات فراغت جدی» نام دارد؛ فعالیتهایی که فرد در آنها درگیر یادگیری، خلق کردن یا بهکارگیری مهارتی خاص میشود. در این نوع سرگرمیها، فرد نهتنها زمان خود را پر میکند، بلکه به تدریج تجربه، دانش و توانایی بیشتری نیز به دست میآورد.
دامنه این سرگرمیها بسیار گسترده است. برخی از آنها را میتوان به تنهایی و در خانه انجام داد؛ مانند بافتنی، نقاشی، ساخت ماکت، خوشنویسی، عکاسی یا نویسندگی خلاق. برخی دیگر نیازمند حضور در جمع هستند؛ مانند گروههای تئاتر، کلاسهای موسیقی، فعالیتهای ورزشی گروهی یا بداههپردازی نمایشی.
خروج از منطقه امن، پاداشهای بزرگتری دارد
برخی سرگرمیها نسبت به سایر فعالیتها نیازمند شجاعت بیشتری هستند و فرد را وادار میکنند از منطقه امن خود خارج شود. برای مثال، حضور روی صحنه تئاتر یا شرکت در کلاسهای بداههپردازی ممکن است در ابتدا برای بسیاری از افراد ترسناک باشد. با این حال، شواهد علمی نشان میدهد این ریسکها میتوانند دستاوردهای ارزشمندی به همراه داشته باشند.
یک فراتحلیل که نتایج ۲۱ مطالعه و بیش از چهار هزار شرکتکننده را بررسی کرده است، نشان داد شرکت در آموزشهای تئاتر با افزایش توانایی درک احساسات دیگران، بهبود مهارتهای ارتباطی و تقویت تعاملات اجتماعی ارتباط دارد.
پژوهشگران توضیح میدهند بازیگران در طول آموزش خود یاد میگیرند احساسات و افکارشان را بهتر بیان کنند، از زبان بدن و ارتباط کلامی مؤثرتر استفاده کنند و برای رسیدن به یک هدف مشترک با دیگران همکاری داشته باشند. همین مهارتها بعدها در زندگی روزمره نیز قابل استفاده هستند.
چگونه یک سرگرمی جدید پیدا کنیم؟
اگر تصمیم گرفتهاید زمان بیشتری را به فعالیتهای خلاقانه اختصاص دهید اما نمیدانید از کجا شروع کنید، چند راهکار ساده میتواند مفید باشد.
نخست، به دوران کودکی یا نوجوانی خود فکر کنید. چه کاری بیش از همه شما را هیجانزده میکرد؟ شاید عاشق نقاشی، ساخت کاردستی، نوشتن داستان یا نواختن یک ساز بودید. بازگشت به همان علاقههای قدیمی میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
راهکار دوم، فکر کردن به آرزوهایی است که هرگز فرصت دنبال کردنشان را نداشتید. شاید همیشه دوست داشتید بازیگری را تجربه کنید، درباره ستارهها و نجوم بیشتر بدانید یا نواختن سازی خاص را یاد بگیرید، اما شرایط زندگی یا محل سکونت چنین امکانی را فراهم نکرده بود. دوران بزرگسالی معمولاً فرصتهای بیشتری برای زنده کردن این علاقهها در اختیار افراد قرار میدهد.
راه سوم نیز امتحان کردن تجربهای کاملاً تازه است. بسیاری از افراد زمانی متوجه علاقه واقعی خود میشوند که فعالیتی را بدون هیچ پیشزمینهای امتحان میکنند. لازم نیست از ابتدا متخصص باشید یا تجربه قبلی داشته باشید؛ مهم این است که فرصت کشف استعدادهای تازه را به خود بدهید.
موانع را دستکم نگیرید، اما تسلیم آنها هم نشوید
واقعیت این است که بیشتر افراد امروز با کمبود وقت، مشکلات مالی و حجم بالای عوامل حواسپرتی روبهرو هستند. به همین دلیل، شروع یک سرگرمی جدید ممکن است در نگاه اول کاری غیرواقعبینانه به نظر برسد.
هزینه تجهیزات، پیدا کردن زمان آزاد یا حتی نداشتن دوستی با علایق مشابه، از جمله موانعی هستند که بسیاری از افراد به آن اشاره میکنند. با این حال، این موانع همیشه آنقدر که به نظر میرسند بزرگ نیستند. برای آغاز بسیاری از سرگرمیها نیازی به خرید تجهیزات گرانقیمت نیست.
از نظر زمانی نیز ضرورتی ندارد ساعتهای طولانی را به یک سرگرمی اختصاص دهید یا در آن به سطح حرفهای برسید. حتی اختصاص زمان کوتاه اما منظم میتواند اثرات مثبت قابل توجهی بر سلامت روان داشته باشد.
همچنین یادگیری مهارتهای جدید امروز آسانتر از گذشته است. شبکههایی مانند یوتیوب، تیکتاک و اینستاگرام مملو از آموزشها، ایدهها و تجربههای افرادی هستند که با علاقه دانش و مهارت خود را با دیگران به اشتراک میگذارند و میتوانند منبع الهام خوبی برای شروع باشند.
