این سنگ قبر، جاندهها نفر و عمر سازندهاش را گرفت
سنگ قبر ناصرالدینشاه، شاهکاری کمنظیر از هنر حجاری قاجار، در مسیر ساخت و انتقال خود روایتی تلخ بر جای گذاشت بطوریکه جاندهها نفر و عمر سازندهاش را گرفت.
ناصرالدینشاه قاجار نهتنها در دوران سلطنت خود برای مردم دردسرهای فراوانی به همراه داشت، بلکه پس از مرگ نیز ماجرایی پرحاشیه از خود بر جای گذاشت. یکی از این روایتهای کمتر شنیدهشده، داستان ساخت و انتقال سنگ قبر اوست؛ اثری که به گفته بسیاری از مورخان و پژوهشگران، از برجستهترین نمونههای هنر سنگتراشی دوره قاجار به شمار میرود.
پس از ترور ناصرالدینشاه و در شرایطی که درباریان و شاهزادگان قاجار موفق به احداث آرامگاهی برای او نشده بودند، سفارش ساخت سنگ قبر وی به استاد حسین حجارباشی، از نامدارترین سنگتراشان یزد، واگذار شد. این هنرمند یزدی ۴ سال از عمر خود را صرف تراش و حجاری سنگی از مرمر سبز کرد و با مهارتی کمنظیر، تصویر شاه را بر روی آن نقش زد. همچنین پیرامون سنگ، اشعاری در سوگ ناصرالدینشاه حک شد که بر ارزش هنری این اثر افزود.
اما دشواریهای این ماجرا تنها به ساخت سنگ محدود نمیشد. در روزگاری که امکانات حملونقل امروزی وجود نداشت، انتقال این سنگ عظیم از یزد به تهران به یکی از سختترین مأموریتهای آن زمان تبدیل شد. در مسیرهای قدیم ایران، انتقال بارهای سنگین مستلزم حرکت از روستا به روستا و مرحله به مرحله تا مقصد بود. در هر آبادی از مردم خواسته میشد با چوب، طناب و الوار سنگ را میلیمتر به میلیمتر جلو ببرند. برخی روایتهای تاریخی حاکی است که فشار ناشی از حمل این سنگ سنگین، جان ۳۰ الی ۵۰ نفر از مردان را در مسیر گرفت.
۴ سال تلاش برای خلق این سنگ قبر
سرانجام نیز زحمات استاد حسین حجارباشی یزدی آنگونه که شایسته بود جبران نشد. گفته میشود مظفرالدینشاه در ازای چهار سال تلاش مداوم این هنرمند، تنها ۱۰۰ تومان به او پرداخت کرد؛ رقمی که تناسبی باارزش اثر و سختی کار نداشت. بنا بر برخی نقلها، این بیمهری چنان بر روحیه استاد اثر گذاشت که پس از مدتی بیمار شد و درگذشت و سنگ قبر شاه، زندگی هنرمند سازندهاش را گرفت.
جعفر شهری، مورخ معاصر، سنگ قبر ناصرالدینشاه را اینگونه توصیف کرده است: سنگ مرمر یکتکه در دو متر طول و یک متر و یک چارک (۲۵ سانتیمتر) عرض و چهار وجب ضخامت سوای زیر پایه یکپارچه بزرگتر از رویی به امضای عمل استاد حسین حجارباشی با زیور و زوایا و با حاشیه از مروارید، پرزحمتترین، دقیقترین و هنرمندانهترین حجاری است که چهار سال پیوسته صرف آن شده است.
این سنگ قبر را در کاخ گلستان ببینید
قبر ناصرالدینشاه در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرری قرار دارد و سنگ قبر ناصرالدینشاه در گوشهای از کاخ گلستان که با نام (خلوت کریمخانی) شناخته میشود، قرار دارد و به نمایش گذاشته شده است.
لازم به ذکر است، ناصرالدینشاه که در ۱۸ سالگی بر تخت سلطنت نشست، چهارمین پادشاه سلسله قاجار بود. او در آستانه برگزاری جشن پنجاهمین سال پادشاهی خود، هنگام زیارت حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) هدف گلوله میرزا رضای کرمانی قرار گرفت و کشته شد؛ رخدادی که پایانی بر یکی از طولانیترین دورههای سلطنت در تاریخ معاصر ایران بود.
