ماجرای ضریب ۲.۷ اینترنت بین‌الملل / چرا بسته‌های اینترنت زود تمام می‌شوند؟

فرارو- شما هم این روزها حس کرده‌اید بسته اینترنت‌تان زودتر از همیشه تمام می‌شود؟ همین حس مشترک کاربران باعث شده تا شایعه روزهای اخیر درباره محاسبه ۲.۷ برابری مصرف اینترنت بین‌الملل داغ‌تر شود؛ البته رگولاتوری این ادعا را تکذیب کرده است.

به گزارش فرارو، ماجرا اما آن‌طور که در شبکه‌های اجتماعی گفته شد نیست. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی اعلام کرد حجم بسته‌های اینترنتی کاهش پیدا نکرده و هیچ ضریب افزایشی هم برای اینترنت بین‌الملل اعمال نمی‌شود. بنابراین، مبنای فروش بسته‌های اینترنتی، حجم ترافیک بین‌الملل است و اگر کاربر یک گیگابایت ترافیک بین‌الملل مصرف کند، همان یک گیگابایت از حجم بسته‌اش کم می‌شود.

ضریب ۲.۷؛ یک برداشت اشتباه از نحوه محاسبه اینترنت

پس عدد ۲.۷ از جای دیگری آمده. ترافیک داخلی در ایران با تعرفه ترجیحی محاسبه می‌شود و به همین دلیل، یک بسته مشخص می‌تواند برای استفاده از برخی خدمات داخلی، حجم بیشتری از ترافیک را پوشش دهد. به زبان ساده، منظور این نیست که یک گیگ اینترنت بین‌الملل، ۲.۷ گیگ از بسته را می‌خورد. بلکه در توضیح تعرفه ترجیحی داخلی، یک بسته ۱۰ گیگابایتی در صورت مصرف کامل برای خدمات مشمول تعرفه داخلی، امکان استفاده از حدود ۲۷ گیگابایت ترافیک داخلی را فراهم می‌کند.

اما اگر ضریب ۲.۷ وجود ندارد، چرا بسیاری از کاربران حس می‌کنند اینترنت‌شان زودتر تمام می‌شود؟ بخشی از پاسخ را باید در خود اینترنت و شیوه استفاده از آن جست؛ حجم فایل‌ها در سال‌های اخیر بزرگ‌تر شده، کیفیت عکس و ویدئو بالاتر رفته و برنامه‌ها هم دیگر همان اپلیکیشن‌های کم‌حجم چند سال قبل نیستند.

شبکه‌های اجتماعی دائما ویدئو و تصویر بارگذاری می‌کنند، سرویس‌های پخش ویدئو کیفیت‌های بالاتری ارائه می‌دهند و گوشی‌ها هم مدام در حال دریافت، همگام‌سازی و به‌روزرسانی اطلاعات هستند. در نتیجه ممکن است کاربری همان مدت زمانی را که قبلا با گوشی کار می‌کرد، صرف کند ولی در پایان روز یا ماه حجم بسیار بیشتری مصرف کرده باشد.

به این ترتیب، ماجرای زود تمام‌شدن بسته اینترنت لزوما یک «ضریب پنهان» ندارد. گاهی حجم اینترنت در جایی که کاربر اصلا آن را نمی‌بیند، مصرف می‌شود. مثل فعالیت برنامه‌ها در پس‌زمینه و دانلود خودکار عکس و ویدئو، آپدیت برنامه‌ها، پشتیبان‌گیری ابری، فیلترشکن و حتی تلاش دوباره گوشی برای ارسال یا دریافت اطلاعات پس از یک اتصال ناپایدار.

شاید برای همین است که وقتی کاربر عدد مصرف‌شده روی گوشی یا پیام اتمام بسته را می‌بیند، احساس می‌کند اینترنتش بی‌آنکه استفاده خاصی کرده باشد، «خورده» شده است.

اینترنت کدام اپراتور گران‌تر است؟

رایتل بسته‌های ماهانه معمولی را کمی ارزان‌تر می‌فروشد. این قیمت‌ها با احتساب مالیات محاسبه شده‌اند. مثلا بسته یک گیگابایتی رایتل حدود ۲۰.۶ هزار تومان برای هر گیگابایت تمام می‌شود، در حالی که این رقم برای همراه اول و ایرانسل حدود ۲۱.۹ هزار تومان است. در بسته‌های ۵ گیگابایتی رایتل نیز هر گیگ حدود ۹.۱ هزار تومان و ایرانسل حدود ۹.۸ هزار تومان درمی‌آید. در همراه اول هم بسته آلفا+ ۵ گیگابایتی به ازای هر گیگ حدود ۹.۸ هزار تومان تمام می‌شود.

این فاصله قیمتی در بسته‌های بزرگ‌تر بیشتر است. برای نمونه، بسته ۵۰ گیگابایتی رایتل ۳۱۹ هزار تومان قیمت دارد و هر گیگ آن حدود ۶.۴ هزار تومان تمام می‌شود، در حالی که بسته ۵۰ گیگابایتی ایرانسل ۴۲۱.۸ هزار تومان است و هر گیگ آن حدود ۸.۴ هزار تومان قیمت دارد. یعنی در این مقایسه، هر گیگ اینترنت ایرانسل حدود یک‌سوم گران‌تر از رایتل درمی‌آید.

در عین حال، بسته‌های کوچک‌تر معمولا گران‌تر هستند. بسته ۱۰۰ مگابایتی رایتل ۴,۲۵۲ تومان قیمت دارد که معادل حدود ۴۲.۵ هزار تومان برای هر گیگابایت است. در حالی که قیمت هر گیگابایت در بسته ۵۰ گیگابایتی به حدود ۶.۴ هزار تومان می‌رسد.

چرا گاهی حجم اینترنت بیشتر از چیزی که فکر می‌کنیم کم می‌شود؟

مصرف پس‌زمینه اپ‌ها: بخش مهمی از مصرف اینترنت زمانی اتفاق می‌افتد که کاربر مشغول استفاده از گوشی نیست. بسیاری از برنامه‌ها در پس‌زمینه پیام‌ها، اعلان‌ها، محتوای جدید، اطلاعات حساب یا فایل‌های مورد نیاز خود را به‌روزرسانی می‌کنند. سرویس‌های ابری و شبکه‌های اجتماعی نیز ممکن است بدون بازشدن مستقیم برنامه، داده جابه‌جا کنند.

دانلود خودکار رسانه‌ها: عکس، ویدئو، استوری، فایل و حتی محتوای تبلیغاتی ممکن است پیش از آنکه کاربر واقعا آنها را باز کند، دانلود شوند. پیش‌بارگذاری ویدئو و تصاویر در شبکه‌های اجتماعی نیز بخشی از داده را برای آماده‌کردن محتوای بعدی مصرف می‌کند. اگر دانلود خودکار روی اینترنت همراه فعال باشد، حتی استفاده معمولی از شبکه‌های اجتماعی هم حجم قابل توجهی مصرف خواهد کرد.

آمار مصرف بدون تاریخ دقیق: عددی که در تنظیمات گوشی به‌عنوان «مصرف اینترنت» دیده می‌شود، الزاما مربوط به همان بازه‌ای نیست که کاربر در ذهن خود دارد. گوشی معمولا مصرف را در یک دوره آماری مشخص ثبت می‌کند و اگر این دوره با زمان شروع بسته اپراتور یکی نباشد، مقایسه مستقیم گمراه‌کننده می‌شود. در گوشی‌های آیفون می‌توان آمار مصرف را ریست کرد تا یک دوره مشخص اندازه‌گیری شود اما برای دقیق‌ترین عدد مربوط به دوره فعلی، گزارش اپراتور باید ملاک مقایسه باشد.

تفاوت فضای ذخیره‌سازی و مصرف اینترنت: یک گیگابایت فضای خالی یا پر روی گوشی، همان یک گیگابایت مصرف اینترنت نیست. اگر یک ویدئو روی گوشی ذخیره شود، بخشی از حافظه دستگاه را اشغال می‌کند. برای دانلود همان ویدئو از اینترنت اما داده‌ای معادل حجم انتقال‌یافته مصرف می‌شود. بنابراین حذف یک فایل از گوشی هم به معنای بازگشت حجم اینترنت نیست.

فیلترشکن (VPN): وی‌پی‌ان  به خودی خود «حجم جداگانه» مصرف نمی‌کند اما به دلیل رمزگذاری و اضافه‌شدن اطلاعات کنترلی به بسته‌های داده، مقداری سربار ایجاد می‌کند و میزان آن به پروتکل بستگی دارد. در یک آزمایش فنی، سربار WireGuard حدود ۴.۵۳ درصد، IKEv2 حدود ۷.۸۸ درصد و OpenVPN در حالت‌های مختلف حدود ۱۷ تا ۲۰ درصد اندازه‌گیری شده. بنابراین انتقال یک گیگابایت داده با VPN، بسته به پروتکل، ممکن است حدود ۱.۰۵ تا ۱.۲۰ گیگابایت داده را روی شبکه جابه‌جا کند. این میزان در استفاده مداوم از VPN روی اینترنت همراه می‌تواند در پایان ماه قابل توجه باشد.

آپدیت خودکار و همگام‌سازی: گوشی به طور دائم برنامه‌ها را به‌روزرسانی و اطلاعات آنها را همگام می‌کند. آپدیت برنامه‌ها، پشتیبان‌گیری عکس‌ها و ویدئوها، همگام‌سازی فایل‌های ابری و دریافت داده‌های جدید می‌تواند بدون دخالت مستقیم کاربر انجام شود. در اندروید، Google Play  امکان به‌روزرسانی برنامه‌ها با اینترنت همراه را دارد و می‌توان گزینه Wi-Fi only را انتخاب کرد تا آپدیت‌ها از بسته اینترنت همراه کم نشوند.

ثبت اشتباه ترافیک داخلی به عنوان بین‌الملل: گزارش‌های کاربران نشان داده نحوه تفکیک ترافیک داخلی و بین‌الملل و ثبت مصرف برخی سرویس‌های داخلی در ابهام قرار دارد. هرچند این گزارش‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که اپراتورها به‌طور سیستماتیک ترافیک داخلی را بین‌الملل محاسبه می‌کنند. با این حال، اگر کاربر در گزارش مصرف اپراتور عددی غیرمنتظره می‌بیند، بهتر است آن را با گزارش خود گوشی مقایسه و در صورت وجود اختلاف، موضوع را از اپراتور پیگیری کند.

قطع و وصل شدن اینترنت و ارسال مجدد داده‌ها: این مورد بعد از قطعی یا اختلال طولانی اینترنت می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند اما هر قطعی اینترنت هم باعث مصرف چندبرابری نمی‌شود. وقتی ارتباط ناپایدار است، بعضی درخواست‌ها ممکن است کامل نشوند و برنامه دوباره برای دریافت یا ارسال داده تلاش کند. پس از برقراری ارتباط نیز برنامه‌هایی که مدتی نتوانسته‌اند همگام شوند، ممکن است یکباره شروع به دریافت پیام، رسانه، اعلان و فایل‌های معوق کنند. بنابراین پس از یک دوره قطعی، افزایش موقت مصرف می‌تواند رخ دهد ولی برای نسبت‌دادن همه این مصرف به قطعی اینترنت، هنوز شواهد مستقیمی وجود ندارد.

چطور جلوی مصرف پنهان اینترنت را بگیریم؟

در گوشی‌های آیفون ساده‌ترین نقطه شروع، بخش Settings > Cellular/Mobile Data است. در این بخش مصرف هر اپلیکیشن جداگانه دیده می‌شود و می‌توان دسترسی هر برنامه به اینترنت همراه را قطع کرد. فعال‌کردن Low Data Mode نیز به کاهش مصرف کمک می‌کند. این حالت فعالیت‌های پس‌زمینه، به‌روزرسانی خودکار، دانلودهای خودکار و برخی پشتیبان‌گیری‌ها را محدود می‌کند.

در اندروید نیز ابتدا باید سراغ بخش Data Usage رفت و دید کدام برنامه بیشترین مصرف را داشته است. فعال‌کردن Data Saver می‌تواند مصرف پس‌زمینه را محدود کند. برای به‌روزرسانی برنامه‌ها نیز در Google Play می‌توان مسیر Settings > Network preferences > Auto-update apps را باز و گزینه «Wi-Fi only» را انتخاب کرد تا آپدیت‌ها از بسته اینترنت همراه کم نشوند.