چرا رئیسجمهور آمریکا دستاوردهای روی کاغذ را جشن میگیرد؟
دونالد ترامپ توافق با ایران را پیروزی بزرگی معرفی میکند، اما بسیاری از جزئیات آن هنوز نهایی نشده است. او از بازماندن تنگه هرمز، محدودیت دائمی غنیسازی، انتقال و رقیقسازی ذخایر هستهای و نظارت فوری بر ایران سخن میگوید؛ در حالی که تهران هنوز چنین توافقی را تأیید نکرده است. ترامپ همزمان تهدید میکند در صورت شکست مذاکرات، حملات را از سر میگیرد و نقش امنیتی آمریکا در منطقه را به معاملهای پولی تبدیل میکند.
فرارو– دیوید سنگر، تحلیلگر ارشد مسائل بینالملل و ستوننویس روزنامه نیویورکتایمز.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه نیویورکتایمز، دونالد ترامپ در مصاحبهای که بعدازظهر یکشنبه انجام شد، توافق خود با ایران را گامی برای تضمین باز ماندن دائمی تنگه هرمز بدون دریافت عوارض توصیف کرد. او همزمان مدعی شد که با وجود مخالفتهای بنیامین نتانیاهو، توانسته است اسرائیل را از خطر نابودی هستهای نجات دهد.
دونالد ترامپ در این گفتوگو هشدار داد که اگر ایران در مسیر رسیدن به توافق هستهای با آمریکا شکست بخورد، حملات نظامی علیه تهران را از سر خواهد گرفت. به گفته دستیاران او، قرار است روند گفتوگوهای مربوط به توافق نهایی از روز جمعه در سوئیس آغاز شود.
طرح جنجالی ترامپ برای باجخواهی منطقهای
رئیسجمهور آمریکا در این مصاحبه گزینه جنجالی دیگری را نیز مطرح کرد. او گفت آمریکا میتواند در برابر دریافت ۲۰ درصد از درآمدهای منطقه، نقش «نگهبان خاورمیانه» را بر عهده بگیرد.
ترامپ در یک تماس تلفنی ۲۸ دقیقهای از کاخ سفید و سپس در یک تماس تکمیلی کوتاه، تلاش کرد تصمیمهای نظامی خود علیه ایران را بهعنوان نقطه عطفی در معادلات منطقه معرفی کند. او گفت حمله به ایران در اواخر فوریه و محاصره دریایی بنادر ایران، توازن خاورمیانه را به سود آمریکا تغییر داده است.
رئیسجمهور آمریکا در ادامه، از رفتار شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در جریان بحران تنگه هرمز تمجید کرد و او را «کاملاً محترمانه» خواند. به گفته ترامپ، چین برخلاف آنچه میتوانست تنش را به مرحلهای خطرناک برساند، برای شکستن محاصره ایران هیچ نفتکشی را با اسکورت نظامی به تنگه نفرستاد و از رویارویی پرهیز کرد.
در مقابل، ترامپ لحن تندی علیه بنیامین نتانیاهو به کار برد و او را به تضعیف روند توافق متهم کرد. او گفت حملات نخستوزیر اسرائیل تا آستانه خارج کردن توافق از مسیر اصلی پیش رفته بود. ترامپ درباره نتانیاهو گفت او «آدم بسیار دشواری» است و باید از واشنگتن بابت این توافق سپاسگزار باشد؛ چرا که به ادعای او، اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا میکرد، «اسرائیل حتی دو ساعت نیز دوام نمیآورد».
اما بخش جنجالیتر سخنان ترامپ، ایده تبدیل آمریکا به یک «نیروی پولی» در خاورمیانه بود. بر اساس این نگاه، واشنگتن میتواند در صورت لزوم نقش نیروی پلیس منطقه را بر عهده بگیرد و در برابر آن، سهمی از درآمدهای خاورمیانه دریافت کند. این رویکرد، چرخشی مهم در سنت سیاست خارجی آمریکا است؛ روایتی که نقش هژمونیک و امنیتی ایالات متحده را به نوعی «حفاظت اجارهای و مبتنی بر سود مالی» تقلیل میدهد.
با این حال، وقتی از ترامپ پرسیده شد آیا کشورهای خلیج فارس از جمله عربستان و امارات با چنین ترتیبی موافقت کردهاند یا نه، پاسخ روشنی نداد و تنها گفت که گفتوگو در این باره را تازه آغاز کرده است.
تلاش ترامپ برای فروش یک توافق ناتمام
در حالی که متن توافق هنوز منتشر نشده است، به نظر میرسید دونالد ترامپ در حال توصیف امتیازهایی است که ایران هنوز آنها را نداده یا تصمیمگیری درباره آنها به مذاکرات بعدی موکول شده است.
برای نمونه، در یادداشت تفاهم، دریافت عوارض در تنگه هرمز تنها برای ۶۰ روز تعلیق میشود تا در آینده درباره آن مذاکره شود. از آنجا که ایران پیش از جنگ هرگز عوارضی در این تنگه دریافت نمیکرد، رئیسجمهور آمریکا عملاً در حال جشن گرفتن برای «بازگشت به وضعیت پیش از جنگ» است.
ترامپ در سه ماه گذشتهِ مذاکرات — که به رهبری استیو ویتکاف و جرد کوشنر (داماد او) انجام شد — با این واقعیت روبهرو بوده که ایرانیها هرگز از حق خود برای غنیسازی اورانیوم چشمپوشی نمیکنند. ترامپ در این مصاحبه تلویحاً گفت که شاید به تعلیق ۱۵ ساله غنیسازی رضایت دهد، اما تأکید کرد ایران برای همیشه به غنیسازی در «سطوح پایین و غیرنظامی» محدود خواهد شد. با این حال، وقتی از او پرسیده شد آیا این سقف، همان محدودیت ۳.۶۷ درصدی در توافق اوباما (برجام) است، پاسخ دقیقی نداد.
در واقع، دونالد ترامپ در دو موضوع مهم (سطح غنیسازی و محدودیتهای هستهای) از امتیازهایی سخن میگوید که هنوز نهایی نشدهاند. ترامپ بهخوبی میداند که توافق جدید او ناگزیر با توافق سال ۲۰۱۵ مقایسه خواهد شد؛ توافقی که بدون آغاز جنگ و کشته شدن انسانها به دست آمده بود و همین مقایسه، برای ترامپ یک حساسیت سیاسی جدی ایجاد کرده است.
در همین راستا، ترامپ به اظهارات یک سناتور دموکرات که گفته بود «اوباما در مذاکره با ایران دستاورد بیشتری داشت»، واکنش نشان داد و گفت دولت او «از موضع قدرت» مذاکره کرده، در حالی که اوباما «عملاً به ایران پول پرداخت میکرد».
ادعاهای هستهای؛ خروج سوخت و بازرسیهای فوری
ترامپ بار دیگر تأکید کرد که ایران پیش از اجرای کامل تعهدات خود، نه به داراییهای مالی بلوکهشدهاش دسترسی پیدا میکند و نه از کاهش تحریمها بهرهمند میشود.
رئیسجمهور آمریکا با اشاره به حملات سال گذشته به تأسیسات هستهای ایران مدعی شد: «بخش زیادی از مواد هستهای پس از حملات سنگرشکن آمریکا به نظنز، فردو و اصفهان زیر آوار باقی مانده است.» او توضیح داد که واشنگتن در آینده و بهتدریج، همراه با تهران در روند رقیقسازی مواد غنیشده مشارکت خواهد کرد تا سطح غنای آنها کاهش یابد.
ترامپ در این مصاحبه ادعایی فراتر نیز مطرح کرد و گفت: «آمریکا در نهایت با ایران برای بیرون آوردن، رقیقسازی و انتقال همه ۱۲ تن سوخت هستهای غنیشده این کشور همکاری خواهد کرد.» او همچنین از ایجاد سازوکاری سختگیرانه برای نظارت سخن گفت و مدعی شد توافق جدید امکان دسترسی تقریباً فوریِ بازرسان به تأسیسات را فراهم خواهد کرد؛ ادعایی که ایران تاکنون بهطور علنی وجود آن را تأیید نکرده است.
در نهایت، ترامپ در روایت خود از این توافق مدعی شد که مسیر دیپلماسی تنها به واسطه «فشار نظامی مستقیم آمریکا» باز شده است و حملات واشنگتن نقش «بسیار بزرگی» در شکلگیری این تفاهم داشتهاند.
