تکرار سرنوشت برجام برای بازار خودرو؟
نگاهی به وضعیت صنعت خودرو پس از برجام نشان میدهد، در صورت اجرای گسترده لغو تحریمها، وضعیت صنعت خودرو با کاهش هزینه تولید، بازگشت شرکای خارجی، انتقال فناوری و جذب سرمایه بهبود پیدا کند
در شرایطی که ایران و آمریکا پس از ماهها تنش و درگیری به یک تفاهمنامه موقت دست یافتهاند و چشمانداز دستیابی به توافق نهایی بیش از هر زمان دیگری مطرح شده، نگاه فعالان صنعت خودرو بار دیگر به تجربه برجام دوخته شده است.
به گزارش دنیای اقتصاد، نگاهی به آمارهای تولید خودرو در دهه گذشته نشان میدهد که این صنعت در سالهای پیش از برجام و به واسطه تحریمهای غرب، در یکی از دشوارترین مقاطع خود قرار داشت. تحریمهای بینالمللی موجب خروج شرکای خارجی، اختلال در تامین قطعات و کاهش شدید تیراژ شدند. در چنین شرایطی، توافق هستهای و اجرای برجام در سال ۱۳۹۴ نقطه عطفی برای صنعت خودرو محسوب شد. با رفع بخش مهمی از محدودیتهای بینالمللی، مسیر همکاری خودروسازان ایرانی با شرکای خارجی بار دیگر هموار شد.
در آن مقطع، صنعت خودرو نه تنها به منابع مالی و کانالهای بانکی دسترسی بیشتری پیدا کرد، بلکه امکان تامین قطعات و فناوری نیز تسهیل شد. نتیجه این تحولات در آمارهای تولید به روشنی قابل مشاهده است. تولید خودروهای سواری که در سالهای پیش از برجام به شدت افت کرده بود، در فاصله کوتاهی روندی صعودی به خود گرفت.
خروج ایالات متحده آمریکا از برجام در سال ۹۷ و بازگشت تحریمها بار دیگر صنعت خودرو را در معرض محدودیتهای گسترده قرار داد. تنها یک سال پس از بازگشت تحریمها، تولید خودروهای سواری به بیش از ۶۰۰ هزار دستگاه سقوط کرد. این افت تنها به کاهش تیراژ محدود نبود. بازگشت تحریمها موجب شد پروژههای مشترک متوقف شوند، محصولات جدید از خطوط تولید کنار بروند و خودروسازان برای حفظ جریان تولید به سمت استفاده از پلتفرمها و فناوریهای قدیمیتر حرکت کنند.
تجربه برجام از این منظر اهمیت دارد که نشان میدهد صنعت خودروی ایران بیش از آنکه با محدودیت ظرفیت تولید مواجه باشد، تحتتاثیر محیط کسبوکار و شرایط بینالمللی قرار دارد. هنگامی که دسترسی به منابع مالی و شبکه جهانی تامین فراهم میشود، امکان افزایش سریع تولید وجود دارد؛ اما در شرایط تحریم، حتی حفظ سطح تولید نیز به چالشی جدی تبدیل میشود.
اکنون و با مطرح شدن احتمال توافق جدید، بار دیگر این پرسش مطرح است که آیا صنعت خودرو میتواند مسیر طی شده در سالهای پس از برجام را تکرار کند؟
اگر لغو تحریمها به شکلی گسترده اجرا شود، صنعت خودرو میتواند از چند مسیر منتفع شود. نخستین اثر، تسهیل تامین قطعات و مواد اولیه خواهد بود. رفع این محدودیتها میتواند هزینه تولید را کاهش دهد و ثبات بیشتری در زنجیره تامین ایجاد کند. دومین اثر به حضور دوباره شرکای خارجی مربوط میشود. در چنین شرایطی امکان انتقال فناوری، توسعه محصولات جدید و ارتقای کیفیت تولید افزایش خواهد یافت. سومین اثر به سرمایهگذاری بازمیگردد. رفع تحریمها میتواند مسیر ورود سرمایه و نوسازی خطوط تولید را هموار کند؛ موضوعی که در نهایت بر تیراژ و بهرهوری اثرگذار خواهد بود.
البته تفاوت مهمی میان شرایط فعلی و دوران برجام وجود دارد. امروز صنعت خودرو علاوه بر تحریمها با چالشهای متعدد دیگری نیز مواجه است؛ از جمله قیمتگذاری دستوری، زیان انباشته، بدهی به قطعهسازان و محدودیت نقدینگی.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند رفع تحریمها شرط لازم برای جهش صنعت خودرو است؛ اما شرط کافی محسوب نمیشود. اگرچه توافق میتواند موانع خارجی را کاهش دهد، اما حل مشکلات داخلی نیز برای بهرهبرداری کامل از فرصتهای پساتحریم ضروری خواهد بود.
