عمان و واکنش متفاوت به تهدید «منفجر کردن» ترامپ

رضا غیبشاوی در مطلبی نوشت: واکنش عمان به تهدید ترامپ برای منفجر کردن این کشور قابل توجه است. 

دونالد ترامپ رئیس ایالات متحده آمریکا در پاسخ به سوال خبرنگاری درباره کنترل مشترک تنگه هرمز توسط ایران و عمان گفته بود: «تنگه هرمز به روی همه باز خواهد بود. این آبهای بین المللی است. ما مراقب آن خواهیم بود، اما هیچکس آن را کنترل نخواهد کرد. عمان هم مثل بقیه رفتار خواهد کرد وگرنه مجبور می‌شویم آن‌ها را منفجر کنیم. آن‌ها این را درک می‌کنند». 

بعد از ترامپ، وزیر خزانه داری آمریکا هم تهدید کرد عمان و هر کشور دیگری در صورت وضع عوارض برای عبور از تنگه هرمز، با تحریم و مجازات آمریکا روبه رو خواهد شد. 

البته وزیر آمریکایی گفت که سفیر عمان با وی تلفنی گفتگو کرده و اطمینان داده عمان در هیچ برنامه‌ای برای دریافت عوارض از تنگه هرمز مشارکت نمی‌کند. 

وزیر خزانه داری آمریکا همچنین به نقل از سفیر عمان گفت روابط دو کشور در ۲۰۰ سال گذشته، خوب و دوستانه بوده و مسقط علاقمند است این روابط همچنان برای ۲۰۰ سال آینده نیز همچنان خوب و دوستانه باقی بماند. 

سکوت عمان/ محکومیت ایران

عمان در سیاست خارجی اش، سبک خاص خود را دنبال می‌کند که در منطقه و جهان کمتر مشابهی دارد. یکی از مصادیق سیاست ورزی عمان را می‌توان در واکنش به تهدید ترامپ مشاهده کرد. 

دولت عمان به سخنان ترامپ و وزیر خزانه داری آمریکا هیچ واکنشی در هیچ سطحی نداشت. یعنی نه وزارت خارجه و نه سلطان و نه هیچ کدام از مقامات بالا و پایین این کشور، به صورت علنی موضع گیری نکردند و سکوت کامل داشتند. عمانی‌ها معتقدند واکنش علنی، باعث تقویت تنش می‌شود و این به ضرر منافع آن‌هاست. 

در مقابل، در پشت صحنه و به صورت غیرعلنی، به دنبال حل اختلاف با دولت ترامپ هستند. 

البته در فضای مجازی بسیاری از رسانه‌های خصوصی و صفحات فعال، سخنان معروف سلطان قابوس درباره آمادگی این کشور برای برخورد با حمله تجاوزی را با آهنگ‌های حماسی بازنشر کردند. 

کشورهای دیگر هم سکوت کردند و واکنش نشان ندادند زیرا وقتی خود عمان سکوت کرده دلیلی برای واکنش آن‌ها نیست. 

تنها کشور دنیا که علیه سخنان ترامپ و وزیر خزانه داری آمریکا ضدعمان موضع گیری کرد ایران بود و این خود از نکات جالب توجه است. 

دلیل موضع گیری ایران علیه تهدیدات آمریکا ضد عمان هم مشخص است. تهدیدات آمریکا برای جلوگیری از همراهی عمان با موضع ایران درباره تنگه هرمز است. ایران بر مدیریت کامل تنگه هرمز از سوی دو کشور ساحلی (ایران و عمان) و دریافت عوارض عبور از آن تاکید و پافشاری می‌کند در حالی که آمریکا مخالف این روند است. 

سخنگوی وزارت خارجه ایران در دو روز، دو واکنش جداگانه به سخنان ترامپ و وزیر خزانه داری آمریکا علیه عمان داشت. 

وزارت خارجه ایران ابتدا پنجشنبه ۷ خرداد و به دنبال سخنان ترامپ، این متن را منتشر کرد: 

اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه با محکوم کردن لفاظی‌های تهدیدآمیز مقامات آمریکایی علیه ایران و برخی دیگر از کشورهای منطقه، و با ابراز همبستگی با کشور دوست و برادر عمان، تصریح کرد: «تهدید به «انهدام» یک کشور عضو سازمان ملل متحد که همواره نقشی سازنده، موثر و مسئولانه در قبال صلح و امنیت منطقه داشته و طی سالهای متمادی در مقام میانجی روندهای دیپلماتیک، مساعی جمیله خود را در خدمت صلح و ثبات منطقه به کار گرفته است، نه تنها نقض اصل بنیادین منع تهدید به استفاده از زور است، بلکه نشانه خطرناک دیگری از عادیسازی قانونشکنی و قلدرمآبی در روابط بینالملل است. »

سخنگوی وزارت خارجه ایران یک روز بعد یعنی در بامداد جمعه ۸ خرداد ۱۴۰۵ هم تهدید وزیر خزانه داری آمریکا به تحریم علیه عمان را محکوم کرد. 

وزارت خارجه ایران در دومین محکومیت خود علیه آمریکا این متن را منتشر کرد: اسماعیل بقایی تهدید وزیر خزانه داری آمریکا به اعمال تحریم علیه عمان، متعاقب تهدید قبلی به «منهدم کردن» عمان را تلاش برای باجگیری از یک دولت مستقل عضو سازمان ملل متحد و نشانه دیگری از ورشکستگی اخلاقی سامانه حکمرانی و سیاست ورزی در آمریکا دانست. 

منفجر کردن

این برای اولین بار است که ترامپ، عمان و یک کشور عربی جنوب خلیج فارس را اینگونه تهدید می‌کند. این سخن آنقدر غیرمنتظره بود که بسیاری فکر کردند ترامپ اشتباه کرده و به جای ایران، اسم عمان را آورده اما کاخ سفید تایید کرد منظور ترامپ دقیقا عمان بود. 

سفیر آمریکا در عمان و دبیرکل وزارت دفاع عمان در حال امضای قرارداد استراتژیک استفاده ارتش آمریکا از دو بندر عمان - سال

ترامپ تاکنون تنها برای ایران (چند مرتبه) از اصطلاح «منفجر کردن» استفاده کرده است. او یک بار هم برای دشمنان آمریکا، این کلمه را به کار برد. 

وی قبل از این هم برای کره شمالی کلمه نابود کردن را به زبان آورد. 

ترامپ برای اولین بار در سال ۲۰۲۰ و پس از حمله به سردار سلیمانی در عراق، درباره تهدید به حمله به ایران گفته بود: «آن‌ها مردم ما را منفجر میکنند اما ما اجازه نداریم به اماکن فرهنگیشان حمله کنیم؟» 

ترامپ در سال ۲۰۲۵ هم درباره برنامه اتمی ایران گفت: آمریکا باید بتواند هرچه که خواست را منفجر کند. او در جای دیگری هم گفته بود: سانتریفیوژهای ایران باید منفجر یا نابود شوند؛ چه از طریق توافق و چه با اقدام نظامی. 

همچنین در سال ۲۰۲۵ گفت: ما آنقدر سلاح داریم که بتوانیم جهان را ۱۵۰ بار منفجر کنیم. 

چرا ترامپ تهدید کرد؟ 

ترامپ از همکاری‌ها و نشست‌ها و دیدارهای گرم عمانی‌ها با ایران به ویژه درباره تنگه هرمز ناراضی است. 

عمانی‌ها تاکنون در برابر هیچ کدام از سخنان مقامات ایرانی درباره کنترل و حاکمیت بر تنگه هرمز یا وضع عوارض بر عبور و مرور از این آبراه هم نه واکنش مثبت داشته‌اند نه منفی. نه موافقت کرده‌اند نه مخالفت. این در حالی است که کشورهایی مثل امارات به شدت موضع گیری و مخالفت کرده اند. 

علاوه بر این، عمان در اوج جنگ و حملات آمریکا علیه ایران، نه تنها از جنگ و آمریکا حمایت نکرد بلکه روابط خوب با ایران را حفظ کرد و به موضع گیری‌های مثبت، تماس‌ها و دیدارها با طرف ایرانی ادامه داد. 

به ویژه که درمیان کشورهای جنوب خلیج فارس عمان تنها کشوری است که در اقدامی غیرمعمول، به صراحت از حمله نظامی آمریکا علیه ایران به تندی انتقاد کرد. وزیر خارجه عمان خطاب به امریکا گفته بود از این جنگ خارج شوید. این جنگ، جنگ شما نیست. 

جنگ ۹ اسفند آمریکا و اسرائیل علیه ایران، دومین جنگی است که در میانه میانجیگری عمان صورت گرفت. 

از این بابت عمانی‌ها احساس می‌کنند آمریکا رفتار توهین‌آمیزی و نامحترمانه‌ای در برابر آن‌ها انجام داده‌اند زیرا میانجیگری و ارزیابی مسقط درباره پیشرفت مذاکرات و آینده مثبت آن را نادیده گرفتند و میز مذاکرات عمان را منفجر کردند. 

این نکته هم قابل اشاره است. سلطان عمان (هیثم) بر خلاف محمد بن سلمان ولیعهد سعودی یا محمد بن زاید رئیس دولت امارات، با ترامپ روابط شخصی نزدیک ندارند. تاثیر آن را احتمالا می‌توان در داستان اخیر مشاهده کرد چرا که کل دولت آمریکا در شخص ترامپ خلاصه شده است. 

این گزاره هم مطرح است که تهدید ترامپ می‌تواند نتیجه نفوذ و فعالیت‌های امارات علیه عمان در دولت امریکا باشد. 

اماراتی‌ها به شدت از سیاست‌های عمان در برابر ایران در طول جنگ ۴۰ روزه و بعد از آن ناراضی هستند و بارها این موضوع را به اشکال مختلف بیان کرده اند. 

عمان و امارات با اینکه بسیار همسایه‌اند و بخش‌هایی از خاک عمان در درون خاک امارات است اما در برابر جنگ و ایران، دو موضع کاملا متفاوت و متضاد داشتند. (بخش جدا افتاده از خاک عمان در ساحل جنوبی تنگه هرمز، در درون خاک امارات است) 

امارات در واشنگتن به داشتن نفوذ گسترده در میان مقامات امریکایی به ویژه دولت معروف است. رسانه‌های غربی از سال ۲۰۱۵ تاکنون گزارش‌هایی از نفوذ و روابط گسترده و برخی اقدامات نزدیک به غیرقانونی یوسف العتیبه سفیر امارات در واشنگتن برای نفوذ در شبکه قدرت مقامات آمریکایی منتشر کردند. یکی از بخش‌های این گزارش ها، تلاش سفیر امارات برای شکل دادن سیاست آمریکا در خاورمیانه به ویژه درباره موضوعاتی مثل ایران و اخوان المسلمین بود. 

ریسک میانجیگری 

میانجیگری و واسطه بودن میان دو قطب متضاد این خطر را دارد که از هر دو طرف ضربه بخورد. 

عمان هم میان ایران و امریکا میانجیگری کرد. عمان در نقش میانجی هم با حملات پهپادی مواجه شد و هم با تهدید لفظی ترامپ. 

البته ایران درباره چند حمله پهپادی علیه عمان گفته بود کار نیروهای مسلح ایران نیست یا بدون هماهنگی و به خطا شلیک شده بودند. 

دیدار کوشنر و ویتکاف نمایندگان ترامپ با وزیر خارجه عماندیدار کوشنر و ویتکاف نمایندگان ترامپ با وزیر خارجه عمان

وضعیتی شبیه قطر که هر دو سمت میانجیگری مورد حمله قرار گرفت. 

قطر میان ایران و اسرائیل – آمریکا میانجیگری کرد/ می‌کند و در نهایت از سوی هر دو طرف مورد حمله قرار گرفت. 

میانجیگری و تلاش برای حفظ روابط میان دو طرف متضاد این خطر را دارد که از هر دو طرف، ضربه بخورد. به هر حال، طناب بازی، خطر سقوط طناب باز را دارد. 

سیاست ترامپی

سیاست مسیری است که همیشه قابل پیش بینی نیست بلکه هر آن ممکن است حادثه ای، ناگهانی روی دهد مثل تهدید ترامپ به «منفجر کردن» عمان در حالی که روابط دو کشور در همه زمینه‌ها در اوج است و نظامیان آمریکایی در عمان مستقرند. در حالی که عمان برای دهه‌ها میانجی مورد اعتماد آمریکا و ایران بوده اند. 

بخش مهمی از فن سیاست و سیاستمداری در پیش بینی گزینه‌های آینده است با این حال ممکن است خارج از توقعات، اتفاقی روی دهد و بازی را به هم بزند. 

عمانی‌ها هیچگاه فکر نمی‌کردند با وجود روابط سطح بالا و عالی که با آمریکا دارند چنین کلماتی از زبان رئیس آمریکا علیه کشورشان بشنوند. همان طور که کشورهای عربی خلیج فارس فکر نمی‌کردند به مدت ۴۰ روز با حملات موشکی و پهپادی مستمر روبه رو شوند. 

این تهدید، یادآوری چند باره سیاست ترامپی است. ترامپ رئیس جمهور آمریکا خارج از همه چارچوب‌ها و روندهای سیاسی و دیپلماسی عمل می‌کند. نشانه‌ای از آشفتگی، ناهماهنگی و بی‌تدبیری در دولت آمریکا یا شاید هم سبک ترامپ در دیپلماسی لخت و صریح و بدون دیپلماسی. 

در میان دولت‌های جهان، آمریکا غیرعادی‌ترین دولت است و ترامپ، غیرعادی‌ترین رئیس آمریکاست.