بیکاری راهنمایان تور/ ۲۸.۵ همت خسارت جنگ به گردشگری
در جنگ ۴۰ روزه ۱۴۹ بنا و محوطه تاریخی و باستانی در جوار هدف حملات هوایی امریکا و اسراییل، دچار تخریب گسترده شد. مراکز اقامتی و گردشگری هم از این آسیب و تخریب در امان نبودند و طبق گزارش معاون گردشگری، ۶۴ واحد اقامتی و گردشگری و خدمات مسافرتی در ۱۲ استان تخریب و خسارت در حد جزیی تا بسیار شدید داشتند.
پایان تابستان پارسال، چند روز قبل از بازگشت تحریمهای سازمان ملل، نگرانی خبرنگارانی که در نشست خبری معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی حضور داشتند، این بود که «فعال شدن مکانیسم ماشه» چه به سر صنعت گردشگری کشور خواهد آورد. آن زمان، حدود سه ماه از جنگ ۱۲ روزه میگذشت و ایران همچنان برای بسیاری از گردشگران جهان، در فهرست قرمز سفر بود و معاون گردشگری به صراحت این جمله را در جواب خبرنگاران گفت که «ورود گردشگر اروپایی به ایران به صفر رسیده است.»
به گزارش اعتماد، انوشیروان محسنی بندپی، در این نشست خبری برای ما و سایر خبرنگارانی که درباره تاثیر جنگ و بحرانهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فعال شدن قطعنامههای ۶گانه سازمان ملل بر صنعت گردشگری میپرسیدند، یک جواب واحد و واقعی داشت: «کلیدیترین، محوریترین و اساسیترین مولفه رونق گردشگری، امنیت است و این مولفه باید احصا شود تا برای ظرفیت گردشگری مشتری پیدا کنیم چون مشتری هم وجود دارد ولی واقعیت این است که با این مولفه فاصله داریم.»
شهریور پارسال و حدود سه ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه، طبق آمار معاونت گردشگری، میزان پرشدگی ظرفیت هتلها در مقاصد گردشگرپذیر همچون مشهد و شیراز و اصفهان و کیش، بین ۶۰ تا بیش از ۹۰ درصد بود ولی معاون گردشگری تایید کرد که جنگ ۱۲ روزه، به مدت ۳ ماه، صنعت گردشگری را فلج کرده و در آمارهایی از وضعیت ورود گردشگر خارجی تا سه ماه بعد از جنگ، گفت که ورودیها، هم نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ و حتی نسبت به ماه قبل از جنگ ۱۲ روزه، منفی شده به گونهای که در ماه شروع جنگ (خرداد) رشد گردشگر منفی بوده، در تیرماه این رشد نسبت به خرداد بیشتر شده و در سومین ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه، میزان رشد گردشگری در کشور، به منفی دو درصد رسیده در حالی که فروردین ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ شاهد رشد ۴۸.۵ درصدی گردشگر ورودی به کشور بودهایم.
اوایل نیمه دوم پارسال، احتمال کمرنگی برای از سرگیری جنگ مطرح بود و وزیر میراث فرهنگی، در نشست خبری پاییزی خود، با نگاهی به همین احتمال کمرنگ از سه فرض برای صنعت گردشگری گفت و از اینکه «عادیسازی وضعیت گردشگری ورودی، حداقل ۶ ماه و حداکثر یک سال طول میکشد. در صورت تداوم وضع سیاسی فعلی (نه جنگ و نه صلح) حداکثر گردشگر ورودی به کشور برای کل سال جاری، تا مرز ۷ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر خواهد بود و به شرط ثبات وضعیت تا پایان سال، رشد ۵ الی ۱۰ درصدی تعداد گردشگران ورودی را خواهیم داشت اما در صورت بیثباتی با کاهش جدی گردشگر مواجه خواهیم شد.»
تکه آخر پیشبینی وزیر، همان بلایی بود که از ۹ اسفند پارسال و با شروع دوباره جنگ بر سر صنعت گردشگری آمد و آن هم با شدتی بسیار مهیبتر از تاثیرات جنگ ۱۲ روزه و فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت قطعنامههای سازمان ملل. طبق گزارشی که دیروز معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی در نشست خبری خود داشت، از ۹ اسفند پارسال تا ۲۵ فروردین امسال، ۲۸.۵ هزار میلیارد تومان (۲۸ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان) به صنعت گردشگری خسارت وارد شده که این خسارت را باید در ردههای مختلف کاهش تعداد مسافر، خالی ماندن مراکز اقامتی، تعطیلی دفاتر ارائه دهنده خدمات سفر، بیکاری فعالان صنعت گردشگری و تخریب فیزیکی مراکز اقامتی و گردشگری تفکیک کنیم.
خالی ماندن مراکز اقامتی
طبق گزارش معاونت گردشگری، در فاصله ۹ اسفند پارسال تا ۲۵ فروردین امسال ۲۹ میلیون و ۷۰۳ هزار و ۲۹۶ نفر، از شهرهای محل سکونت خود خارج شدهاند و به شهرهای امنتر رفتهاند اما فقط ۴ درصد از این جمعیت، برای اسکان و اقامت به هتلها و مراکز اقامتی مراجعه کردهاند آن هم در حالی که ۵۱۴ هزار تخت در ۱۷ هزار واحد اقامتی آماده پذیرایی از مسافران بوده ولی در این مدت، فقط ۳۷ درصد ظرفیت مراکز اقامتی پر شده است.
خالی ماندن ۴۳ درصد ظرفیت مراکز اقامتی در طول ۴۵ روز در حالی است که این عدد در مدت مشابه سال ۱۴۰۳ (هفته اول اسفند ۱۴۰۳ تا هفته پایانی فروردین ۱۴۰۴) حدود ۸۰ درصد بوده و حدود ۲۰ روز از این بازه زمانی (۲۵ اسفند تا ۱۴ فروردین) مهمترین پیک سفر سالانه محسوب میشود ولی گزارش معاونت گردشگری نشان میدهد که در جنگ ۴۰ روزه، ارتزاق و معیشت و اشتغال مردمی که از شهر محل سکونت خود به نقاط امنتر رفتند، اولویت بالاتری نسبت به هزینهکرد برای سفر داشته است.
خالی ماندن مراکز اقامتی، تنها یک بخش از خسارات جنگ برای صنعت گردشگری بود که با احتساب میانگین هزینه ۲ میلیون تومانی برای هر شب اقامت برای ۵۱۴ هزار تخت در طول ۴۵ روز، خسارت ریالی خالی ماندن تختهای مراکز اقامتی به رقمی در حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان میرسد در حالی که ۴۰۲ هزار و ۶۰۰ نفر در ۱۷ هزار مرکز اقامتی سراسر کشور مشغول کارند و زندگیشان از طریق پذیرش مسافر تامین میشود. طبق این گزارش، در این بازه ۴۵ روزه، غیر از هتلها و مراکز اقامتی در استانهای مازندران با ۸۶ درصد پرشدگی و گیلان با حدود ۶۰ درصد پررشدگی، در بقیه استانها و حتی در مقاصد گردشگری مثل قشم و کیش و بندرعباس و استانهای جنوبی مثل بوشهر و خوزستان، هتلها و مراکز اقامتی خالی بود در حالی که در نوار جنوبی کشور، اسفند و فروردین فصل رونق گردشگری محسوب میشود.
تعطیلی دفاتر خدمات مسافرتی
توقف فعالیت و تعطیلی حدود ۷ هزار دفتر خدمات مسافرتی از دیگر تبعات جنگ ۴۰ روزه بود که طبق برآورد معاونت گردشگری، تعطیلی این دفاتر هم حدود ۵.۵ هزار میلیارد تومان خسارت برای حدود ۳۴۷ هزار شاغل در بخش ارائه خدمات سفر داشته است. توقف تمام پروازهای داخلی و خارجی از آغاز جنگ تا دو هفته بعد از آتشبس و تداوم قطعی اینترنت و دسترسی نداشتن به اینترنت بینالمللی از هفته پایانی دی پارسال، بهخصوص برای آن تعداد از دفاتر خدمات مسافرتی که بر گردشگر ورودی یا خروجی تمرکز داشتند، دلیل مهمی بود که این دفاتر، فعال بودن خود را بیفایده ببینند و بنابراین، کرکرهها کشیده شد تا زمانی که راهی برای ارتباط با دنیا فراهم شود.
بیکاری راهنمایان تور
خسارت هزار میلیارد تومانی برای راهنمایان توری که دیگر مسافری نداشتند تا او را در مقاصد گردشگری همراهی کنند، بخش دیگری از آسیب جنگ ۴۰ روزه برای صنعت گردشگری است.
خسارت به واحدهای گردشگری
در جنگ ۴۰ روزه ۱۴۹ بنا و محوطه تاریخی و باستانی در جوار هدف حملات هوایی امریکا و اسراییل، دچار تخریب گسترده شد. مراکز اقامتی و گردشگری هم از این آسیب و تخریب در امان نبودند و طبق گزارش معاون گردشگری، ۶۴ واحد اقامتی و گردشگری و خدمات مسافرتی در ۱۲ استان تخریب و خسارت در حد جزیی تا بسیار شدید داشتند.
تخریب و آسیب ۱۰ هتل و مهمانپذیر و دفتر خدمات مسافرتی و رستوران در استان آذربایجان غربی، تخریب یک دفتر خدمات مسافرتی در استان اصفهان، تخریب یک هتل در استان البرز، تخریب ۴ هتل و مهمانپذیر تاریخی در استان تهران، تخریب ۷ هتل و مجتمع گردشگری و رستوران و مهمانپذیر در استان خوزستان، تخریب سه هتل و مجتمع خدمات رفاهی و مجتمع بینراهی در استان زنجان، تخریب سه مجتمع گردشگری در استان قم، تخریب ۷ هتل و مجتمع گردشگری در استان کردستان، تخریب ۱۲ سفرهخانه و هتل و دفتر خدمات مسافرتی و رستوران و مجتمع گردشگری در استان کرمانشاه، تخریب دو هتل در استان گیلان، تخریب ۵ هتل و دفتر خدمات مسافرتی و مجتمع بینراهی در استان لرستان و تخریب ۴ مهمانپذیر و خانه بومگردی و هتل در استان همدان دو جور خسارت برای صاحبان و شاغلان این واحدها ایجاد کرده که آسیب و خسارت فیزیکی به این واحدها ۵۶۰ میلیارد تومان برآورد شده ولی به دلیل توقف فعالیت تاسیسات گردشگری در ایام جنگ ۴۰ روزه و منتفع نشدن این مراکز در ارائه خدمات، مجموع خسارت در این بخش هم به ۱۳۰۰ میلیارد تومان رسیده است.
پیشبینی و فرض سوم درباره صنعت گردشگری محقق شد
این طور که دیروز محسنی بندپی در جمع خبرنگاران گفت، اوایل سال ۱۴۰۴ که زمزمه جنگ نبود و شرایط سیاسی و اجتماعی کشور با روی کار آمدن دولت چهاردهم به ثبات و آرامش رسیده بود، هدفگذاریها بر این بود که تا پایان سال، تعداد گردشگران ورودی به بیش از ۸ میلیون نفر برسد و به اهداف برنامه هفتم توسعه درباره ورود سالانه ۱۵ میلیون گردشگر نزدیک شویم ولی مجموع تعداد گردشگر ورودی تا پایان سال، رسید به عدد ۱۴۰۲ و یعنی ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در حالیکه تعداد گردشگر ورودی در سال ۱۴۰۳ و اولین سال فعالیت دولت چهاردهم به ۷.۴ میلیون نفر افزایش یافته بود ولی در سال ۱۴۰۴ با وقوع دو جنگ و رخدادهای دی ماه، یک عقبگرد در تعداد گردشگر ورودی داشتیم و با افت ۱۸ درصدی به عدد سال ۱۴۰۲ برگشتیم.
جانباختن مهسا امینی در هفته پایانی شهریور ۱۴۰۱ و رخدادهای تلخ پس از آنکه تا هفتههای اول ۱۴۰۳ و تا انتخابات ریاستجمهوری چهاردهم ادامه داشت، عامل مهمی برای روی گرداندن تعداد زیادی از مسافران عازم ایران و تغییر مقصد به سمت نقاطی دیگر در منطقه مدیترانه شرقی و خاورمیانه شد و با آغاز فعالیت دولت چهاردهم، دفاتر امور بینالملل وزارت میراث فرهنگی به موازات فعالیت دستگاه دیپلماسی، برای رفع ترکشهای «ایرانهراسی» در تلاش بودند و اولویت این وزارتخانه بر ایجاد اطمینان به هموطنان ایرانی مقیم خارج از کشور بود تا این سرمایه انسانی ارزشمند را به بازگشت به خانه ترغیب کند.
اعلام رییسجمهور در مرداد پارسال درباره حجاب، تلاش دیگری بود که میتوانست مسیر ورود گردشگر خارجی را تسهیل کند آن هم بعد از جنگ ۱۲ روزه که هراسی طبیعی بابت ناامنی این سرزمین آراسته با میراث کهن ایجاد کرده بود. تا فعالان صنعت گردشگری به خود بیایند و برای پیک سفر نوروز و فروردین برنامهریزی کنند و دعوتنامه تور و مسافر به اقصی نقاط دنیا بفرستند، رخدادهای تلخ دی ماه پارسال بود و بازتاب جهانی آنکه ضربه محکمی به پیکره نحیف صنعت گردشگری وارد کرد.
قطع اینترنت بینالمللی و تقویت ایرانهراسی در مجامع بینالمللی و بازگشت هشدار قرمز به صفحات وزارت امور خارجه اروپا و آسیا درباره سفر به ایران گره خورد به ۹ اسفند و از سرگیری جنگ و هر امیدی که این وسط بود تا رونق ناچیزی برای حیات گردشگری متصور باشد، با رخدادهای دی ماه و از سرگیری جنگ به طور کامل کنار گذاشته شد.
معاون گردشگری وزارت میراث، یکی از مسوولانی است که در پاسخ خود به خبرنگاران، هم سعی میکند رضایت اصحاب رسانه را جلب کند و هم در همسویی با دولت اصلاحطلب، حرفی بر خلاف مصالح فرهنگی کشور نگوید اما دیروز، محسنی بندپی به صراحت از «صفر شدن گردشگری به دلیل نبودن گردشگر داخلی و خارجی در بازه ۴۵ روزه ۹ اسفند تا ۲۵ فروردین» گفت و اینکه این صنعت، حالا به بدترین وضع خود در این دهه رسیده است.
جبران خسارت فعالان صنعت گردشگری فعلا در قالب طرحی است که دولت به طور جدی آن را دنبال میکند ولی هنوز به مرحله تصویب و ابلاغ نرسیده و این طور که دیروز محسنی بندپی میگفت، صحبت از استمهال ۶ ماهه برای بیمه کارکنان و مالیات مراکز اقامتی و گردشگری و اقساط وامهاست تا کمکی باشد برای این صنعت که در یک سال اخیر و با دو نوبت جنگ و یک نوبت ناآرامیهای فراگیر، خسارتی بیشتر از تمام صنایع غیرنفتی کشور متحمل شده آن هم در حالی که سومین صنعت اشتغالزای کشور محسوب میشود.
معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، در حاشیه نشست خبری خود به سوالات پاسخ داد و توضیحاتی درباره چگونگی حمایت از کارکنان تاسیسات گردشگری، رفع و کاهش پروژه ایرانهراسی و همچنین، تاثیر آسیبدیدگی ابنیه و محوطههای تاریخی و باستانی در جنگ ۴۰روزه در آمار گردشگر ورودی داشت.
اشاره کردید که در طول ۴۵ روز با آغاز جنگ و تا هفته پایانی فروردین امسال، فقط ۴ درصد مسافران به هتلها رفتند و ۴۳ درصد ظرفیت پذیرش هتلها خالی ماند. آیا در هتلها یا دفاتر خدمات مسافرتی و تاسیسات گردشگری، به دلیل کاهش خدمات، تعدیل نیرو اتفاق افتاد؟
- در توافقی که با معاون اول رییس جمهور و رییس سازمان امور مالیاتی و رییس سازمان تامین اجتماعی برای حمایت از واحدها و فعالان صنعت گردشگری داریم، حمایت از خسارت دیدگان منوط به حفظ اشتغال کارکنان است و فقط به شرط آنکه اشتغال موجود حفظ شود، مشوق و حمایتها به فعالان این صنعت ارایه خواهد شد و نگهداشت نیرو برای دریافت این حمایتها و مشوقها، الزامی است.
قطع اینترنت بینالمللی، از هفته پایانی دی ماه و بعد از حوادث زمستان مورد اعتراض آژانسهای گردشگری بود و رییس اتحادیه دفاتر خدمات مسافرتی در جلسهای با خبرنگاران گفت که قطع دسترسی به اینترنت بینالمللی در حالی گریبان این صنف را گرفته که تداوم اشتغال این صنف، به اینترنت بینالمللی وابسته است و در غیر اینصورت، ورود گردشگر و دعوت از گردشگر غیر ممکن میشود. چه امکانی برای این صنف ایجاد میشود و دسترسی به اینترنت بینالمللی چگونه ممکن خواهد شد؟
این اعتراض درست است. در جنگ ۱۲ روزه و رخدادهای دی ماه هم شاهد قطع دسترسیها بودیم. در جنگ رمضان، هم وزارت میراث فرهنگی و هم معاونت گردشگری، پیگیریهایی از طریق مجاری رسمی برای دسترسی فعالان صنف گردشگری به اینترنت بینالمللی داشتند. حالا هم با راهاندازی اینترنت پرو، فعالان صنف گردشگری میتوانند از این امکان استفاده کنند و با معرفی معاونت گردشگری یا اتحادیه و صنف مرتبط به نهادهای رسمی میتوانند برای دریافت اینترنت پرو اقدام کنند.
قبل از جنگ ۴۰ روزه فعالان گردشگری به من میگفتند که ایرانهراسی که از سال ۱۴۰۰ اتفاق افتاد، باعث شد که بازار گردشگری را در اروپا از دست بدهیم. نیمههای زمستان که هنوز بحث از سرگیری جنگ مطرح نبود، اپراتورهای تور ایتالیا به راهنمایان تور ایران گفته بودند که برای نوروز، کشورهای عراق و افغانستان و پاکستان را جایگزین ایران کردهاند. در این دو سال، تلاش برای رفع ایرانهراسی به کجا رسید؟
حضور در مجامع بینالمللی و حضور در نمایشگاههای بینالمللی در این دو سال، این امکان را فراهم کرد که برای رفع ایرانهراسی اقدام کنیم. فروردین پارسال، حدود ۴۸.۵ درصد افزایش گردشگر خارجی داشتیم ولی جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، باعث توقف این رشد شد. الان هم پس از طی این بحران، به این رشد خواهیم رسید. به خصوص با توجه به ظرفیتهای تمدنی و تاریخی و طبیعی و سلامت و زیارتی ایران که حتما بسیار بالاتر از کشورهایی است که شما اشاره کردید. با چنین قابلیتی، میتوانیم دوباره و بعد از آرامش و صلح و ظرف دو الی سه ماه، به همان جایگاه واقعی خودمان برگردیم.
طبق اعلام وزیر میراث فرهنگی ۱۴۹ مکان تاریخی ما در جنگ ۴۰ روزه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم هدف حملات قرار گرفته و خسارت گسترده داشته. بسیاری از این مکانهای تاریخی و از جمله، کاخ گلستان و کاخ سعدآباد و قلعه فلکالافلاک، بناهایی بودند که گردشگر ورودی ما را جذب میکردند. آیا خسارت به بناهای تاریخی و گردشگرپذیر ما نمیتواند در کاهش گردشگر ورودی حتی در زمان صلح تاثیرگذار باشد؟
ابنیه تاریخی ما، ذخایر بیبدیلی هستند و کاملا درست است که یکی از جاذبههای ایران برای گردشگران خارجی و حتی گردشگران داخلی، همین آثار موزهای و تاریخی و فرهنگی ماست ولی کشور ما آنقدر ظرفیت دارد که حتی همین بناهای تاریخی آسیب دیده هم در کنار تمام آثار تاریخیمان، همگی بسیار مهم و با اولویت و با اهمیتند و حتی همین بنای آسیب دیده هم انگیزه بازدید ایجاد میکند.
بسیاری از گردشگران میآیند که همین بنای تخریب شده را ببینند و از قدمتش و از نوع معماری و زیبایی آیینهکاری این بنا بدانند و بنابراین، بناهای تاریخی تخریب شده هم یک امکان بازدید است بدون آنکه تاثیر منفی زیادی داشته باشد. اخیرا، بسیاری از رایزنهای فرهنگی و سفرای ما در کشورهای مختلف تماس گرفتند و اعلام کردند که بسیاری از شهروندان کشورهای مقصد سفارت ایران، گفتهاند که در ایام صلح، متقاضی سفر به ایران و بازدید از همین بناهای تاریخی آسیب دیدهاند.
