التهاب در تنگه هرمز و خطر پایان آتشبس/ ترامپ چه تصمیمی میگیرد؟
عملیات ایالات متحد که «پروژه آزادی» نامگذاری شده، آتشبسی شکننده را که در ۸ آپریل میان ایران و ایالات متحد برقرار شده بود، متزلزل کرده و نگرانیها درباره بازگشت به جنگ را دوباره برانگیخته است.
پس از آنکه ترامپ روز دوشنبه کارزار موسوم به «پروژه آزادی» را برای هدایت کشتیهای به بیرون از تنگه هرمز اعلام کرد، به نظر میرسد وضعیت در تنگه هرمز بهتندی در حال ملتهب شدن است. وزارت خارجه امارات نیز از حملاتی به داخل خاک خود خبر میدهد.
به گزارش اکوایران، خبرگزاری الجزیره اعلام کرد یک فرمانده ایرانی میگوید ارتش ایالات متحد روز دوشنبه در تنگه هرمز به دو قایق مسافربری حمله کرده است و نه به شناورهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
در همین حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش میدهد که به ادعای وزارت دفاع امارات، سامانههای پدافند هوایی این کشور با ۱۵ موشک و چهار پهپاد درگیر شدهاند.
به گفته مقامهای امارتِ شرقی فجیره، یک پهپاد باعث آتشسوزی در یک تأسیسات مهم نفتی شده و سه شهروند هندی را زخمی کرده است. ارتش بریتانیا نیز از آتشسوزی در دو کشتی باری در سواحل امارات خبر داد.
در همین رابطه نشریه وال استریت ژورنال در گزارشی مینویسد که مقامهای آمریکایی میگویند ترامپ طی روزهای اخیر میان دو گرایش متضاد در نوسان بوده است: تشدید تنش؛ و یا پرهیز از تشدید قابل توجهی که میتواند آمریکا را عمیقتر وارد یک درگیری در خاورمیانه کند.
به گفته این مقامها، ترامپ میخواهد از آغاز یک کارزار تازه بمباران پرهیز کند و ترجیح میدهد به یک پایان مذاکرهشده با حل مناقشه هستهای تهران و جنگ چند هفتهای که باعث افزایش قیمت بنزین و آسیب به اقتصاد جهانی شده، دست یابد.
موضوع قایقهای ایرانی
به گزارش الجزیره، ایران ایالات متحد را متهم کرده است که در تنگه هرمز جان پنج غیرنظامی را گرفته است و میگوید که نیروهای آمریکایی به جای قایقهای متعلق به سپاه پاسداران، به شناورهای مسافربری در این آبراه حمله کردهاند.
این اظهارات که روز سهشنبه مطرح شد، با ادعای دریاسالار آمریکایی برد کوپر در تضاد است که مدعی بود نیروهای سنتکام شش شناور سپاه را که تلاش داشتند در مأموریت ایالات متحد برای اسکورت کشتیهای گرفتار در تنگه هرمز اخلال ایجاد کنند، غرق کردهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بعداً این تعداد را هفت قایق اعلام کرد.
این عملیات ایالات متحد که «پروژه آزادی» نامگذاری شده، آتشبسی شکننده را که در ۸ آپریل میان ایران و ایالات متحد برقرار شده بود، متزلزل کرده و نگرانیها درباره بازگشت به جنگ را دوباره برانگیخته است.
رسانه دولتی ایران، صداوسیما (IRIB)، به نقل از یک فرمانده نظامی ایرانی که نامش فاش نشده، گزارش داد که تهران پس از ادعای آمریکا درباره حمله به شناورهای سپاه، تحقیقاتی را آغاز کرده است. در این گزارش آمده است که هیچیک از شناورهای سپاه هدف قرار نگرفتهاند، اما تحقیقات نشان دادهاند که نیروهای آمریکایی «روز دوشنبه به دو قایق کوچک حامل افرادی که از خصب واقع در سواحل عمان به سمت سواحل ایران در حرکت بودند، حمله کردهاند.» ارتش آمریکا بلافاصله واکنشی به این ادعا نشان نداد.
حملات به امارات و کشتیها در هرمز
نیروهای مسلح ایران روز دوشنبه به کشتیهای تجاری هشدار داد که اگر بدون مجوز تلاش کنند از این آبراه گذر کنند، «ایمنی خود را به خطر خواهند انداخت.» همچنین به نیروهای آمریکایی هشدار داده شد که در صورت نزدیک شدن یا ورود به این گلوگاه، با حمله مواجه خواهند شد.
در بحبوحه این تنشها، امارات متحد عربی ادعا کرد که ایران با یک پهپاد به یکی از نفتکشهایش که قصد گذر از تنگه را داشت حمله کرده و همچنین ادعا شد که نیروهای ایرانی ۱۵ موشک بالستیک و چهار پهپاد را به سمت خاک این کشور شلیک کردهاند. به گفته مقامات امارات، این حملات باعث آتشسوزی بزرگی در یک پالایشگاه مهم نفت در امارت شرقی فجیره شده و سه شهروند هندی را زخمی کرده است.
یک کشتی کرهجنوبی در تنگه هرمز به نام HMM Namu نیز از حمله خبر داد و اعلام کرد که انفجاری موجب آتشسوزی در موتورخانه آن شده است. در همین رابطه به نوشته آسوشیتدپرس، کره جنوبی روز سهشنبه اعلام کرد آتشسوزی در یک کشتی تحت بهرهبرداری این کشور در تنگه هرمز بهطور کامل مهار شده و هیچیک از ۲۴ خدمه آن آسیب ندیدهاند.
ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی ادعا کرد ایران «چند حمله» به کشتیها از جمله یک کشتی باری کرهجنوبی انجام داده است، بدون آنکه توضیح بیشتری ارائه دهد. مقامات کره جنوبی هنوز درباره درخواست ترامپ از سئول برای «پیوستن به مأموریت» در تنگه اظهار نظر نکردهاند.
وزارت خارجه امارات در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس ادعا کرد: «این حملات نشاندهنده تشدیدی خطرناک و نقضی غیرقابل قبول است.» در عمان، مقامات گفتند یک ساختمان مسکونی نزدیک تنگه «هدف قرار گرفته» که در نتیجه آن دو کارگر خارجی زخمی شده، چهار خودرو آسیب دیده و شیشههای اطراف شکسته است. این گزارش که رسانههای دولتی عمان آن را منتشر کردند، جزئیات بیشتری را ارائه نکرد.
در همین رابطه، یک منبع به سیانان گفت که سامانه پدافند هوایی اسرائیل که در امارات مستقر شده، در رهگیری این موشکها نقش داشته است. منابع پیشتر به سیانان گفته بودند که اسرائیل در آغاز جنگ با ایران، بهطور محرمانه سامانه دفاع هوایی «گنبد آهنین» را در امارات مستقر کرده بود؛ نشانهای از همکاری رو به گسترش میان دو طرف.
مواضع ایران
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت رویدادهای روز دوشنبه در هرمز «نشان میدهد که هیچ راهحل نظامی برای یک بحران سیاسی وجود ندارد.»
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مذاکرات صلح با آمریکا با میانجیگری پاکستان «در حال پیشرفت» است و واشینگتن «باید مراقب باشد که توسط بدخواهان دوباره به باتلاق کشیده نشود.» او افزود: «امارات هم باید همینطور عمل کند. پروژه آزادی، پروژه بنبست است.»
در همین حال، ترامپ تهدیدهای خود علیه ایران را از سر گرفته است. او به شبکه فاکس نیوز گفت: «ما تسلیحات و مهمات بیشتری با کیفیتی بسیار بالاتر از قبل داریم. ما بهترین تجهیزات را داریم. در سرتاسر جهان امکاناتی داریم. این پایگاهها در سرناسر دنیا هستند و همگی به تجهیزات مجهز شدهاند. ما میتوانیم از همه آنها استفاده کنیم و اگر لازم باشد، این کار را خواهیم کرد.»
فرماندهی نظامی ایران هشدار داده که کشتیهایی که از تنگه گذر میکنند باید با آنها هماهنگ باشند. سرلشکر علی عبداللهی به صداوسیما گفت: «هشدار میدهیم هر نیروی نظامی خارجی — بهویژه ارتش متجاوز آمریکا — که قصد نزدیک شدن یا ورود به تنگه هرمز را داشته باشد، هدف قرار خواهد گرفت.»
ادعای ایالات متحد در رابطه با بازگشایی تنگه
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، در گفتوگو با خبرنگاران مدعی شد که نیروهای آمریکایی با موفقیت یک مسیر عبور در تنگه ایجاد کردهاند که از مینهای ایرانی پاکسازی شده است. او افزود ایران چندین موشک کروز، پهپاد و قایق کوچک به سمت کشتیهای غیرنظامی تحت حفاظت ارتش آمریکا شلیک کرده است.
کوپر ادعا کرد که بالگردهای نظامی آمریکا شش قایق کوچک را غرق کردهاند و تأکید کرد که «تکتک» تهدیدها خنثی شدهاند. او افزود: «فرماندهان آمریکایی حاضر در صحنه تمام اختیارات لازم را برای دفاع از یگان خود و همچنین دفاع از کشتیرانی تجاری دارند؛ همانطور که امروز شاهد آن بودیم و نشان دادیم.»
ترامپ روز یکشنبه هشدار داده بود که تلاشهای ایران برای متوقف کردن رفتوآمد در تنگه «متأسفانه باید با قاطعیت با آن برخورد شود.» او «پروژه آزادی» را با ادبیاتی بشردوستانه توصیف کرد و مدعی شد این طرح برای کمک به دریانوردان گرفتار در صدها کشتی است که از زمان آغاز جنگ در خلیج فارس گیر افتادهاند.
پیشرفت اندکی در مذاکرات مشاهده میشود
آسوشیتدپرس ادامه میدهد: بنا بر گزارش خبرگزاریهای نیمهرسمی نورنیوز و تسنیم، پیشنهاد تازه ایران برای پایان دادن به جنگ خواستار لغو تحریمها از سوی آمریکا، پایان محاصره، خروج نیروها از منطقه و توقف همه خصومتها، از جمله عملیات اسرائیل در لبنان است. مقامهای ایرانی گفتند در حال بررسی پاسخ آمریکا هستند، هرچند اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت تغییر مطالبات، دیپلماسی را دشوار کرده است. او جزئیات بیشتری ارائه نداد.
ایران اعلام کرده است پیشنهادش شامل مسائل مربوط به برنامه هستهای و اورانیوم غنیشده — که از عوامل اصلی تنش با آمریکا و اسرائیل بوده — نمیشود. ایران خواستار حل دیگر مسائل ظرف ۳۰ روز است و هدف آن پایان دادن به جنگ، نه تمدید آتشبس، اعلام شده است. ترامپ در آخر هفته نسبت به اینکه این پیشنهاد به توافق منجر شود ابراز تردید کرد.
چالش سخت پیشروی ترامپ
به نوشته نشریه وال استریت ژورنال، تمایل دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ با ایران پس از آن به چالش کشیده شد که تهران روز دوشنبه به ناوهای جنگی آمریکایی شلیک کرد و تلاش آمریکا برای احیای کشتیرانی در تنگه هرمز را بهطور خشونتآمیز مختل ساخت. اکنون ترامپ چاره چندانی جز تصمیمگیری میان دستور دادن به دور تازهای از حملات هوایی علیه ایران یا نادیده گرفتن تحریکات تهران و پیشبرد ابتکار دیپلماتیک خود ندارد.
ترامپ روز دوشنبه در کاخ سفید گفت به نظر میرسد فعلاً قصد دارد وضعیت موجود را حفظ کند. او به گروهی از صاحبان کسبوکارهای کوچک در کاخ سفید گفت: «من آن را یک جنگ کوچک مینامم.» او ادامه داد این درگیری «یک انحراف کوچک است و خیلی خوب پیش میرود.»
ترامپ همچنین اعلام کرد که روز سهشنبه مقامهای ارشد پنتاگون نشست خبری برگزار خواهند کرد و ترسیم گامهای بعدی دولت را به وزیر دفاع پیت هگست و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، واگذار کرد.
به گفته مقامها، ترامپ نمیخواست دوباره در موقعیت حمله به ایران قرار گیرد، حتی با وجود آنکه ازعدم تمایل تهران به عقبنشینی در موضوع هستهای در مذاکرات بهشدت ناراضی شده است. در چند گفتوگوی اخیر با دستیارانش، ترامپ ابراز ناامیدی کرده که محاصره آمریکا در تنگه هرمز، با وجود مؤثر بودن در تضعیف اقتصاد ایران، نتوانسته تهران را وادار به پذیرش مطالبات هستهای او کند.
به گفته مقامها، او مجموعهای از گزینههای نظامی را بررسی کرده است؛ از حمله به ۲۵ درصد باقیمانده از اهداف مورد نظر در ایران در فهرست پنتاگون گرفته تا صدور مجوز اسکورت نفتکشها از طریق این آبراه حیاتی.
به گفته مقامها، ترامپ و برخی از دستیارانش نگراناند که تشدید بحران در تنگه، نشست هفته آینده با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، را تحتالشعاع قرار دهد. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه از پکن خواست تهران را متقاعد کند کنترل خود بر این گلوگاه را رها کند.
او به فاکس نیوز گفت: «بگذاریم ببینیم آیا آنها با دیپلماسی وارد عمل میشوند.»
هفته گذشته، وزارت بازرگانی چین به پنج پالایشگاه این کشور دستور داد از تحریمهای آمریکا علیه آنها بهدلیل ارتباط با بخش نفت ایران تبعیت نکنند؛ نشانهای از اینکه پکن احتمالاً به درخواست واشنگتن توجهی نخواهد کرد.
