از دزفول تا سطح ملی: چرا کشاورز ایرانی در چرخه «امنیت غذایی» قربانی میشود؟
اگر میخواهیم امنیت غذایی کشور را تضمین کنیم، نباید کشاورز را به عنوان یک «مصرفکننده» یا «منبع تامین ارزان غذا» ببینیم بلکه باید او را به عنوان «شریک استراتژیک اقتصاد» نگاه کنیم. حمایت از کشاورز، حمایت از بقای کشور است.
کشاورزی در ساختار اقتصادی ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری به «سنگ زیرین آسیاب» تبدیل شده است؛ صنعتی که اگر از هم بپاشد کل چرخ اقتصاد و امنیت ملی به لرزه درخواهد آمد. اما حقیقت تلخ این است که ستون فقرات این صنعت یعنی کشاورزان، در میانهی تلاطمهای سیاسی و اقتصادی تنها و بییاور ماندهاند.
به عنوان کسی که از خانوادهی دهقانان برخاسته و شاهد طاقتفرسایی کار در شرایط اقلیمی سخت (از سرمای زیر صفر تا گرمای بالای پنجاه درجه) در قطب کشاورزی خوزستان، یعنی دزفول بوده است، باید بگویم کشاورز امروز در یک دورِ باطل گرفتار شده است. از یک سو موج گرانی و نوسانات ارزی، هزینهی نهادههای اساسی مانند سم، کود و بذر را که عمدتاً وارداتی هستند به شکلی غیرقابل تحمل بالا برده است. از سوی دیگر در زمان بحرانهای سیاسی یا اجتماعی دولتها برای حفظ آرامش مصرفکننده و کنترل قیمتها، صادرات محصولات کشاورزی را محدود میکنند؛ اما این بار سنگینِ هزینههای تولید و ضررهای ناشی از عدم بازارهای صادراتی تنها بر دوش کشاورزی باقی میماند که هیچ حمایت دولتی در کار نیست.
یکی از چالشهای ساختاری «بیگانگیِ مدیریت از واقعیتِ میدانی» است. خوشبختانه در خوزستان اصنافی وجود دارد اما تمرکز آنها در اهواز و جنوب است، در حالی که قطب اصلی کشاورزی در شمال خوزستان و حومه دزفول قرار دارد. وقتی تصمیمگیرندگان و نمایندگان اصناف با دغدغههای کشاورز دزفولی بیگانه باشند، نمیتوان انتظار مدیریت درستی از این صنعت داشت. ما نیاز به اصنافی در قلب قطبهای کشاورزی داریم که از دردِ کشاورز آگاه باشند.
بازگشت به مدلهای «حمایتهای اجتماعی و یارانههای هدفمند» (Subsidies) است که در کشورهای توسعهیافته و حتی در دهههای نخست انقلاب تکیهگاه کشاورزان بود. ما نیازمند وامهای کمبهره و بلندمدت، تامین ماشینآلات با قیمت مناسب و در دسترس قرار دادن نهادههای کشاورزی در قالب خدمات دولتی هستیم. متأسفانه امروز شاهد هستیم که بسیاری از این تسهیلات و یارانهها به جای رسیدن به دست کشاورز، در بازار آزاد و با قیمتهای گزاف فروخته میشوند.
اگر میخواهیم امنیت غذایی کشور را تضمین کنیم، نباید کشاورز را به عنوان یک «مصرفکننده» یا «منبع تامین ارزان غذا» ببینیم بلکه باید او را به عنوان «شریک استراتژیک اقتصاد» نگاه کنیم. حمایت از کشاورز، حمایت از بقای کشور است.
