روند مذاکرات «اسلامآباد»؛ آیا ایران و آمریکا می توانند؟
جمهوری اسلامی در این مذاکرات که فعلا متوقف شده - اما تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز به بنبست منجر به جنگ نرسیده است – موضوعات مختلفی را روی میز دارد. مقامات ارشد نظام در هفتههای گذشته چندین بار بر این موضوع تاکید داشتند که تهران از آمریکا مطالبات زیادی دارد و به دنبال نقد کردن آنهاست.
فرارو- روند دیپلماتیک پرفرازونشیب فعلی که با میانجیگری پاکستان میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده برقرار شده، تفاوتهای مهمی با تمام ادوار پیشین مذاکراتی تهران – واشنگتن دارد. مقامات ارشد جمهوری اسلامی بارها به صورت علنی در هفتههای گذشته اعلام کردند که دنبال اطمینان از عدم حمله مجدد به ایران و شکستن چرخه مذاکره – جنگ – آتشبس هستند. گزارههایی که فرامتن آن میتواند به نوعی ترک تخاصم اشاره داشته باشد.
به گزارش فرارو، ایران و آمریکا در ۲۵ سال گذشته، مذاکراتی پراکنده و منسجم، دوجانبه و چندجانبه به صورت علنی، محرمانه و البته تکموضوع داشتند. اما در حال حاضر، نگاهی به محتوای ۱۰ بند پیشنهادی جمهوری اسلامی برای ترسیم چارچوب یک توافق احتمالی با ایالات متحده، نشان دهنده جاری بودن یک مذاکره متفاوت و جامعتر نسبت به ادوار گذشته است. هرچند چشماندازی درباره نتیجه آن وجود ندارد.
ورود «پرونده منطقه» به مذاکرات
در ۲۵ سال گذشته، محور ثابت گفتگوهای بعدی ایران و آمریکا، رفع تحریمها و موضوع هستهای بود. گاهی نیز گفتگوهایی پراکنده با موضوعاتی مثل تبادل زندانیان به خصوص از طریق میانجیها انجام میشد. تهران و واشنگتن یک بار در موضوع همکاری مشترک علیه طالبان بعد از ۱۱ سپتامبر و یک بار هم در موضوع عراق، پای میز مذاکره رفتند. مذاکره در مورد افغانستان محرمانه و کوتاه بود اما مذاکره در مورد عراق، علنی و در بغداد برگزار شد. در آن گفتگوها، ایران، عراق و آمریکا دور میز نشستند. مذاکرات محرمانه مسقط هم اواخر دوران محمود احمدینژاد شکل گرفت که موضوع آن نیز هستهای بود.
ایران در تمام این سالها تاکید داشت که در مورد اصلِ حق برخورداری از توانایی صلحآمیز هستهای، توانایی دفاعی (برنامه موشکی) و مسائل منطقهای گفتگو نخواهد کرد. در حال حاضر هم دادههای موجود از چارچوب پیشنهادی ایران برای توافق، نشاندهنده حفظ دو خط قرمز اصل حقوق هستهای و عدم ورود به موضوعات دفاعی است. اما با گنجاندن بند تعهد عدم حمله آمریکا و متحدانش به جمهوری اسلامی ایران و متحدان آن (جبهه مقاومت) و تعهد متقابل از سوی ایران، به طور عملی موضوع منطقه وارد مذاکرات شده است. به خصوص این که برقراری آتشبس در لبنان، یکی از پیششرطهای شکلگیری دور اول گفتگوها بود.
ایران خواستار خروج نیروهای آمریکایی یا دور شدن آنها از مرزهای ایران نیز هست اما موضوعی که در این مورد به میان میآید، این است که حضور آمریکا به این شکل در منطقه، بعد از جنگ اول خلیج فارس (۱۹۹۱) و آغاز جنگ در عراق شکل گرفت. علت اولیه حضور آنها در هه ۹۰ میلادی نیز به دلیل واهمه کشورهای حاشیه جنوب خلیج فارس پس از رخداد جنگ کویت (به دلیل کم بودن جمعیت، وسعت اندک نسبت به کشورهای منطقه و نداشتن نیروی نظامی قدرتمند) برای جلوگیری از تکرار این اتفاق بود. ترتیبات امنیتی منطقه، در حال حاضر روی میز قرار دارد.
فراتر از هستهای
جمهوری اسلامی در این مذاکرات که فعلا متوقف شده - اما تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز به بنبست منجر به جنگ نرسیده است – موضوعات مختلفی را روی میز دارد. مقامات ارشد نظام در هفتههای گذشته چندین بار بر این موضوع تاکید داشتند که تهران از آمریکا مطالبات زیادی دارد و به دنبال نقد کردن آنهاست.
در حوزه رفع تحریمها، ایران به دنبال رفع کلیه تحریمهای اولیه و ثانویه آمریکاست. رژیم تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از لحاظ گستره و همچنین درهمپیچیدگیهای قانونی، در جهان بیسابقه است. به خصوص تحریمهای اولیه که قدمت آنها به سال ۵۸ و پس از ماجرای اشغال سفارت در تهران برمیگردد، در حوزه روابط دوجانبه تهران – واشنگتن تعریف میشود و الزاماً ارتباطی به پروندههای هستهای، حمایت از تروریسم (محور مقاومت)، حوزههای نظامی و حقوق بشر ندارد. جمهوری اسلامی همچنین به دنبال آزاد کردن منابع مالی خود در کشورهای مختلف است که از سوی آمریکاییها به بهانه تحریمها، طی سالهای گذشته مسدود شده است.
مقامات جمهوری اسلامی بارها اعلام کردند که شرایط تنگه هرمز به قبل از جنگ برنمیگردد. به همین دلیل به دنبال ترتیبات جدیدی برای تردد از این تنگه به عنوان یک کشور ساحلی هستند. ترتیباتی که به صورت مشترک از سوی ایران و عمان (به دو کشوری که تنگه هرمز از آبهای سرزمینی آنها میگذرد) یا از سوی ایران و در چارچوب حقوق بینالملل دریاها ایجاد شود. قوانینی که به ایران اجازه دریافت وجه در ازای ارائه خدمات و پذیرش مسئولیت در تنگه هرمز را میدهد. این موضوع نیز روی میز قرار دارد و یکی از مطالبات تهران است.
تهران همچنین به دنبال دریافت خسارتهای وارد شده به کشور در طول این جنگ است. ترتیبات و تجربیات مختلفی در خصوص اقدامات مشابه در دنیا وجود دارد که جمهوری اسلامی همان موارد را دنبال میکند. علاوه بر این موارد و خلاف برخی تبلیغات داخلی، موضوع هستهای در این چارچوب پیشنهادی نقشی کلیدی دارد. چرا که مختومه شدن پرونده هستهای در آژانس و شورای امنیت سازمان ملل نیز یکی از مطالبات ایران است. ضمن این که جمهوری اسلامی همچنان اصل حق برخورداری از فناوری صلحآمیز هستهای و غنیسازی را یک خط قرمز برای خود میداند.
