پشت پرده کاهش سهمیه بنزین در نوروز ۱۴۰۵؛ چرا ذخیره کارت سوخت غیب شد؟
دولت در ابتدای نوروز امسال سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی ذخیره شده در کارتهای سوخت را حذف کرد تا کسانی که صرفهجویی کردند تنبیه شوند. چرا این تصمیم عجیب و غیرمنتظره بود
فرارو- به نظر میرسد حالا میتوانیم راحتتر درباره اتفاق عجیب روز اول فروردین ۱۴۰۵ صحبت کنیم. تصمیم غافلگیرانهای که در بیست و سومین روز جنگ درباره کاهش سهمیه بنزین گرفته شد و عموم مردم یکی، دو روز بعد از آن مطلع شدند.
به گزارش فرارو؛ کاهش ذخیره سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی و تقلیل سهمیه بنزین ۳۰۰۰ تومانی در هر شرایط و موقعیت دیگری میتوانست یک تصمیم عادی از سوی دولت باشد. بالاخره آنها به قول خودشان مشقت فراوانی برای تولید و توزیع بنزین متحمل میشوند و با توجه به اینکه مجبورند قیمت سوخت را پایین نگه دارند، حق دارند بر اساس موقعیت و شرایط تصمیمات جدیدی بگیرند. قانون هم در این مورد دستشان را باز گذاشته است اما احتمالا همگی موافق هستید که وقتی جنگ به اوج خود رسیده بود و مردم در میانه سفرهای نوروزی قرار داشتند، میشد این تصمیم یا نحوه اعلام آن را بهتر مدیریت کرد.
پشت پرده کاهش سهمیه بنزین در نوروز ۱۴۰۵؛ غافلگیری در وضعیت جنگی
اعلام خبر کاهش سهمیه بنزین آن هم در روز اول فروردین، بدون تعارف و رودربایستی یک اشتباه استراتژیک در حوزه اطلاعرسانی بود. خانوادهای را تصور کنید که با هزار امید و آرزو راهی جاده شده و برای ترددهای اضطراری ناشی از شرایط خاص کشور روی ذخیره بنزین ماههای گذشته خود حساب باز کرده است اما ناگهان در میانه مسیر متوجه میشود بخشی از سهمیه بنزین ذخیره شده در کارت سوختش «غیب» شده است!
سوال اول این است که چرا باید چنین تصمیم مهمی بدون پیشزمینه، در سکوت کامل خبری و دقیقا وقتی کشور درگیر شرایطی ویژه است اجرا میشد؟
بر اساس آنچه اعلام شد، دو تغییر عمده در ساختار سهمیهبندی رخ داده است. در ابتدا مدت زمان ذخیره بنزین 1500 تومانی برای خودروهای شخصی و موتورسیکلتها از ۶ ماه به ۳ ماه کاهش پیدا کرد تا سقف ذخیره از ۳۶۰ لیتر به ۱۸۰ لیتر برسد. دومین تغییر، کاهش سهمیه بنزین 3000 تومانی (آزاد) در کارتهای شخصی بود و باعث شد این بخش سهمیه نیز از ۱۰۰ لیتر در ماه به ۷۰ لیتر کاهش پیدا کند.
این تغییرات شاید در نگاه اول اعداد و ارقامی ساده و حتی پیشپا افتاده به نظر برسند اما وقتی در مقیاس میلیونها خودرو ضرب میشوند ابعاد بزرگی پیدا میکنند.
دولت میتوانست به جای حذف ناگهانی بنزین ذخیره شده در کارت سوخت شخصی افراد، روشی منطقی در پیش بگیرد
پیامدهای حذف ناگهانی بنزین ۱۵۰۰ تومانی؛ چه بلایی سر ذخیره کارت سوخت آمد؟
نقد اصلی اینجاست که دولت تصمیم غافلگیرانه خود را «عطفبهماسبق» دانست. بسیاری از شهروندان در طول سال ۱۴۰۴ با سختی و کلی صرفهجویی، بنزین خود را در کارت سوخت ذخیره کرده بودند. یکی برای سفر نوروزی، یکی برای روز مبادا و دیگری برای کاهش هزینههای جاری.
وقتی دولت اعلام کرد از این پس سقف ذخیره بنزین در کارت سوخت ۳ ماه است، افراد زیادی ضرر کردند. به عنوان مثال کسی که ۳۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی در کارت خود ذخیره کرده بود، صبح روز اول فروردین دیگر به ۱۸۰ لیتر از ذخیرهاش دسترسی نداشت. اصلا شما بگو یک لیتر بیشتر چون فرقی نمیکند. چه یک لیتر و چه ۱۸۰ لیتر، میزان بنزینی بوده که پیش از این به مالک خودرو تعلق گرفته و به هزار و یک دلیل نتوانسته یا نخواسته از آن استفاده کند.
اینکه قبلاً چیزی را به کسی داده باشیم ولی ناگهان بدون اطلاع قبلی و به صورت یکطرفه آن را پس بگیریم، نمیتواند منطقی یا عادلانه باشد. این ۱۸۰ لیتر بنزین با قیمت آزاد امروز، ارزش ریالی قابل توجهی هم دارد که ناگهان از مالک خودرو دریغ شده ولی کسی که صرفهجویی کرده حالا احساس میکند بابت این رفتار درست تنبیه شده است.
چرا شهروندان بهخاطر صرفهجویی در مصرف سوخت تنبیه شدند؟
در تمام الگوهای اقتصادی، شهروندان به صرفهجویی تشویق میشوند. در موضوع سهمیه بنزین نیز فلسفه ذخیره ۶ ماهه این بود که فرد بداند این حق برای او محفوظ باقی خواهد ماند اما اگر بخواهیم تصمیم جدید را تفسیر کنیم، میتوانیم نتیجه بگیریم باید هر چه ذخیره بنزین دارید را همین امروز بسوزانید، چون ممکن است دولت فردا درباره کاهش سقف ذخیره کارت سوخت تصمیم جدیدی بگیرد!
این رویکرد برخلاف سیاستهای بهینهسازی مصرف سوخت است. فردی که با استفاده از وسایل نقلیه عمومی یا کاهش ترددهای غیرضروری، بنزین خود را برای روزهای سخت یا سفرهای سالانه نگه داشته بود، حالا خود را بازنده بازی میبیند و خودش را با کسانی مقایسه میکند که تمام سهمیهشان را همان ماه اول مصرف میکنند. وقتی مردم احساس کنند قواعد بازی میتواند در لحظه تغییر کند، شاید دیگر انگیزهای برای رعایت الگوهای بهینه مصرف نداشته باشند.
شاید در نگاه اول با اعداد و ارقامی پیشپا افتاده روبرو باشیم اما وقتی در مقیاس میلیونها خودرو ضرب میشوند ابعاد گستردهای پیدا میکنند
جایگزینهای منطقی برای تغییر سقف کارت سوخت؛ بنزین ۳۰۰۰ تومانی چرا کم شد؟
هیچکس منکر حق دولت برای اصلاح سیاستهای انرژی نیست. دولت میتواند بر اساس مقتضیات زمان و منابع موجود، تصمیم بگیرد که از تاریخی معین، سقف ذخیرهسازی را کاهش دهد اما روش اجرای این تصمیم را هم باید با وسواس انتخاب کند.
دولت میتوانست به جای حذف ناگهانی بنزین ذخیره شده در کارت سوخت، روشی منطقی در پیش بگیرد. مثلاً اعلام میشد سقف جدید ذخیره ۱۸۰ لیتر است و از اول فروردین، به کسانی که بیش از این مقدار ذخیره دارند تا زمانی که ذخیرهشان به زیر سقف ۱۸۰ لیتر برسند، سهمیه جدید تعلق نگیرد.
با این روش حق کسی ضایع نمیشد و آن ۱۸۰ لیترِ اضافی که فرد از قبل ذخیره کرده بود، در کارتش باقی میماند تا از آن استفاده کند. در این صورت، نه بنزینی از کارت کسی کسر میشد و نه دولت مجبور بود بیش از سقف تعیین شده جدید، تعهدی بپذیرد. این یعنی احترام به مالکیت شهروندان بر سهمیهای که قبلاً به آنها تخصیص پیدا کرده بود.
کاهش سهمیه بنزین 3000 تومانی از ۱۰۰ لیتر به ۷۰ لیتر نیز در همین پازل قرار میگیرد. در شرایطی که کارتهای سوخت جایگاهها با محدودیت روبهرو هستند، کارت شخصی تنها راه اطمینانبخش برای سوختگیری است. کاهش ۳۰ لیتری این سهمیه، فشار را بر کارتهای جایگاهها بیشتر میکند و طول صفها را در پمپبنزینها افزایش میدهد. آن هم در روزهایی که مردم به دلیل شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری به سرعت در خدمات نیاز دارند.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی کاهش سهمیه بنزین
برداشت بدون اجازه از ذخیره کارت سوخت مردم پیش از این هم سابقه داشته است و میتواند به شکلگیری تصویری مخدوش از دولت منجر شود. ممکن است بعضیها بگویند دولت به قراردادهای نانوشتهاش با شهروندان پایبند نیست.
سهمیه بنزین در کارت سوخت، در واقع یک نوع اعتبار است که به مالک خودرو تعلق میگیرد. حذف این اعتبار بدون اطلاع قبلی، به کسر موجودی از حساب بانکی افراد شباهت دارد. با توجه به تجربیات قبلی در مورد تاثیر تصمیمات ناگهانی و اقدامات غافلگیرکننده در حوزه حساس انرژی از دولت انتظار داشتیم بهتر عمل کند ولی حتی با این فرض که مدیریت مصرف برای روزهای سختترِ جنگ را در اولویت قرار دادهاند، باز هم بهتر بود از درِ صداقت و شفافیت وارد شوند.
