وابستگی کشورها به تنگه هرمز چقدر است؟

کشورهای آسیایی بسیار بیشتر از کشورهای اروپایی و آمریکا به عبور محموله های تجاری و انرژی خود از تنگه هرمز وابستگی دارند.

به گزارش  عصرایران  به نقل از بلومبرگ، بر اساس همین وابستگی کشورهای آسیایی برای بازگشایی تنگه هرمز تلاش می‌کنند.

کشورهای آسیا در واکنش به درخواست دونالد ترامپ مبنی بر باز کردن تنگه هرمز توسط خودشان، در بحبوحه اختلالات اقتصادی فزاینده، در حال رقابت برای کسب اهرم فشار و اتخاذ رویکردهای منفرد هستند.

با ورود این درگیری به دومین ماه خود، دولت‌ها از هند گرفته تا فیلیپین در حال مذاکره با ایران برای عبور ایمن کشتی‌ها هستند و در عین حال حلقه‌های کوچکی را برای یافتن راه‌حل دیپلماتیک - و حتی معاملات پایاپای - تشکیل می‌دهند. 

برخی از متحدان ایالات متحده مانند ژاپن به دنبال تلاش 35 کشور به رهبری لندن برای بازگرداندن آزادی ناوبری به آبراهی هستند که هفته‌ها پیش حدود یک چهارم تجارت نفت دریایی جهان را اداره می‌کرد.

کشورهای دیگری مانند پاکستان و چین در حال ارائه طرح چند ماده‌ای خود برای صلح هستند، زیرا ایران کنترل شدیدی بر این شریان کشتیرانی دارد. ترامپ عصر چهارشنبه در یک سخنرانی نادر خطاب به ملت خود اظهار داشت که تجارت در هفته‌های آینده آسان‌تر خواهد شد و ادعا کرد که تنگه "به طور طبیعی" باز خواهد شد تا ایران بتواند نفت بیشتری بفروشد. 

ترامپ افزود: "کشورهای جهان که از طریق تنگه هرمز نفت دریافت می‌کنند، باید مراقب این گذرگاه باشند." او از گفتن اینکه آمریکا از تلاش‌های خود برای کمک به چنین تلاش‌هایی دست خواهد کشید، خودداری کرد. وی گفت: ما مفید خواهیم بود، اما آنها باید در حفاظت از نفتی که به شدت به آن وابسته هستند، پیشگام شوند."

پس از پیشنهاد قبلی ترامپ مبنی بر اینکه جنگ می‌تواند با بسته شدن این آبراه پایان یابد، "ایوت کوپر"، وزیر امور خارجه بریتانیا، روز پنجشنبه (امروز) ریاست یک جلسه مجازی با همتایان خود از کشورهایی از جمله فرانسه، کانادا و امارات متحده عربی را برای بحث در مورد طرحی برای باز کردن تنگه بر عهده خواهد گرفت. سخنگوی دولت ژاپن گفت که توکیو در حال بررسی مشارکت است. انتظار می‌رود سایر شرکای ایالات متحده در آسیا از جمله کره جنوبی و استرالیا نیز به آن بپیوندند.

در این جلسه، رویکرد دیپلماتیک مشترک به این چالش و همچنین اهرم‌های اقتصادی مانند تحریم‌ها بررسی خواهد شد و همچنین می‌تواند در صورت نیاز، شرایطی را برای گزینه‌های نظامی بالقوه تعیین کند. 

بعید است که کشورهای آسیایی، از جمله ژاپن که ممنوعیت قانونی برای اعزام ارتش خود به یک درگیری خارجی دارد، نقش مهمی در استفاده از زور ایفا کنند. تاکنون، هیچ واکنش هماهنگی در سطح کشورهای آسیایی در قبال تنگه هرمز صورت نگرفته است و هماهنگی‌ها به درخواست‌های گروهی برای پایان دادن به درگیری محدود شده است. این تا حدودی به این دلیل است که در حالی که کشورهای اروپایی در مورد جنگ ایران از نزدیک مشورت کرده‌اند، عدم اعتماد در سراسر آسیا - به ویژه بین بزرگترین اقتصادهای آن، یعنی چین و ژاپن - چشم‌انداز اقدام مشترک را محدود می‌کند.

به گفته افراد آشنا، هند که مستقیما با ایران برای عبور ایمن کشتی‌هایش مذاکره کرده است، از کنترل تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی حمایت نمی‌کند، اما می‌خواهد از مجامع چندجانبه مانند سازمان ملل متحد برای ترغیب تهران به باز کردن این آبراه استفاده کند. این افراد گفتند که مقامات دهلی نو نگران افزایش احتمالی تنش‌ها در صورت تهدید ترامپ برای تصرف جزیره خارک هستند.

ویلیام کلاین، که بیش از دو دهه به عنوان دیپلمات آمریکایی کار کرده است، گفت: مذاکره با ایران در مورد حمل و نقل ممکن است به عنوان یک راه حل موقت عمل کند، اما هیچ کس با کنترل نامحدود تنگه هرمز توسط یک کشور - به ویژه ایران - راحت نیست.

کلاین، شریک مشاوره‌ای مستقر در برلین در شرکت FGS Global، گفت: "بسیاری از کشورها ممکن است از آتش‌بس که امکان بازگشایی تنگه را فراهم می‌کند، حمایت کنند، حتی اگر ایران توانایی بالفعل خود را برای کنترل آن حفظ کند. با این حال، در درازمدت می‌توانیم انتظار تلاش‌های هماهنگ برای ایجاد آستانه‌های بالا برای جلوگیری از اعمال نفوذ ایران بر ترافیک در این آبراه را داشته باشیم."

با ادامه بحران، بسیاری از کشورهای آسیایی متعهد به همکاری‌های عمیق‌تر در زمینه انرژی با دوستان دیپلماتیک خود شده‌اند. هند در حال تامین سوخت برای همسایگانی مانند سریلانکا و بنگلادش است، در حالی که چین در روزهای اخیر محموله‌هایی از دیزل و سایر سوخت‌ها را به کشورهای نیازمند انرژی در سراسر جنوب شرقی آسیا صادر کرده است.

بر اساس گزارش رویترز که به یک سند داخلی دولت ژاپن استناد کرده است، یک تولیدکننده نفت و گاز تحت حمایت دولت ژاپن در حال مذاکره برای توافق تهاتری با هند برای مبادله LPG با نفتا و نفت خام است.

سانای تاکایچی، نخست وزیر ژاپن، نیز با رهبران فیلیپین، مالزی و جزایر مارشال تماس‌های تلفنی داشته است. او در اواخر ماه مارس به پارلمان گفت: "همکاری بین‌المللی برای تضمین ناوبری ایمن در تنگه هرمز و کاهش هرچه سریع‌تر تنش‌ها حیاتی است."

ماسافومی ایشی، دیپلمات سابق ژاپنی، گفت: "اگر با کشورهایی که کاملا با موضع ما همسو هستند همکاری نکنید، این روند پیچیده می‌شود. ژاپن می‌تواند از این موضوع برای بهبود روابط با چین استفاده کند - اما همچنان بسیار پیچیده خواهد بود."

در عوض، چین با پاکستان، همسایه خود، دست به دست هم داده تا به عنوان بخشی از یک پیشنهاد پنج ماده‌ای برای بازگرداندن صلح و ثبات در خلیج فارس و خاورمیانه، درخواست مشترکی برای آتش‌بس فوری و حفاظت از کشتیرانی از طریق تنگه صادر کند.

مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، از پاسخ به این سوال که آیا پکن پیوستن به هرگونه تلاش بین‌المللی برای تضمین عبور ایمن نفت از طریق تنگه را در نظر خواهد گرفت یا خیر، طفره رفت. او روز پنجشنبه در یک کنفرانس مطبوعاتی در پکن به خبرنگاران گفت: "نیاز مبرم اکنون پایان دادن به جنگ است." و افزود که چین آماده است تا نقش خود را ایفا کند.

بسیاری از دولت‌های منطقه تلاش کرده‌اند تا کانال‌های دیپلماتیک را با ایران باز نگه دارند. کره جنوبی نیز از محکومیت شدید هر دو طرف خودداری کرده است، در حالی که دولت ژاپن نیز مسیری را برای ارتباط با ایران باقی گذاشته است.

کوئیچیرو تاناکا، دیپلمات سابق ژاپنی که اکنون استاد دانشگاه کیو در توکیو است، گفت: "وضعیت فعلی دریچه‌ای برای دیپلماسی ژاپن فراهم می‌کند تا خود را احیا کند. " او افزود، حتی اگر نقش فعالی نداشته باشد، "حداقل ما نوعی کانال ارتباطی خواهیم داشت."

وابستگی جهانی فزاینده چین به خاورمیانه برای انرژی، انتظارات را برای ایفای نقش این کشور در کمک به امنیت منطقه افزایش می‌دهد. با این حال، پکن تمایل کمی برای درگیر شدن نشان داده است.

ریچارد مک‌گرگور، عضو ارشد موسسه لووی مستقر در سیدنی، که در هیات مدیره یک نهاد دولتی مشاور در روابط با چین فعالیت می‌کند، گفت: "به نظر می‌رسد که آنها نه مهارت دیپلماتیک دارند و نه تمایلی برای قرار دادن خود در مرکز یک معامله... چین ادعا می‌کند که در دنیای آشفته‌ی ترامپ، چراغ راه ثبات است، اما گاهی اوقات این ثبات چیزی بیش از یک سکون و انزوا نیست."