چرا تنگه هرمز اهمیت دارد؟

جغرافیای منطقه و رقابت‌های منطقه‌ای مانع از آن شده است که کشورهای خلیج فارس جایگزین واقعی برای تنگه راهبردی هرمز پیدا کنند، تنگه‌ای که جنگ با ایران عملا آن را به روی عبور و مرور کشتی ها بسته است.

 نیویورک تایمز با ذکر این مقدمه در اهمیت تنگه هرمز در ژئوپلتیک منطقه نوشت:

از میان تمام خطراتی که سیستم انرژی جهانی مدت‌هاست با آن مواجه است، هیچ‌کدام بزرگتر یا شناخته‌شده‌تر از احتمال بسته شدن تنگه هرمز نبوده است. این گذرگاه باریک از خلیج فارس هم حیاتی است - به عنوان تنها دروازه عبور به سایر نقاط جهان برای مقادیر عظیمی از نفت و گاز طبیعی - و هم در برابر حملات بسیار آسیب‌پذیر است.

اما با وجود اینکه این تنگه به طور گسترده به عنوان یک گلوگاه بالقوه شناخته می‌شود، همچنان تنها راه صادرات بیشتر انرژی تولید شده در منطقه است. این موضوع در هفته دوم جنگ در خاورمیانه به شدت برجسته شده است، زیرا نزدیک شدن به بسته شدن این آبراه، قیمت نفت را برای اولین بار در تقریبا 4 سال گذشته به بالای 100 دلار در هر بشکه رساند.

برای بسیاری از دیگر کشورهای تولیدکننده انرژی در منطقه، تنها راه دور زدن تنگه، کشیدن خط لوله از طریق یک کشور همسایه است - تلاشی پرهزینه و از نظر سیاسی پرچالش. قطر، یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی جهان را در نظر بگیرید. تنها مرز زمینی آن با عربستان سعودی است - کشوری که چند سال پیش روابط دیپلماتیک خود را با دوحه قطع کرده و قطر را تحت یک محاصره همه جانبه دریایی، خاکی و هوایی قرار داد. به‌علاوه، هر خط لوله‌ای خود در برابر حملات احتمالی آسیب‌پذیر خواهد بود.

"جان براون"، مدیر اجرایی سابق غول نفتی "بریتیش پترولیوم" مستقر در لندن، که زمانی به عنوان شرکت نفتی انگلیسی-ایرانی شناخته می‌شد، گفت: "اینجا هیچ چیز کاملا امنی وجود ندارد. در نهایت، کسی که نیت بدی دارد می‌تواند انواع کارها را با زیرساخت‌های نفت و گاز انجام دهد."

"دانیل یرگین"، مورخ انرژی برنده جایزه پولیتزر و معاون رئیس شرکت تحقیقاتی S&P Global، گفت: "همیشه سناریوی کابوس وجود داشته است، اما به نظر می‌رسید سناریویی باشد که خیلی محتمل نباشد. تنوع یا امنیت از این واقعیت ناشی می‌شد که مصرف‌کنندگان برای محافظت از نفت آنجا خواهند بود."

اما در این مورد، ایالات متحده، با همکاری اسرائیل، با حمله به ایران این درگیری را آغاز کرد. در حالی که ترامپ احتمال ارائه اسکورت دریایی ایالات متحده برای تانکرهای نفت و گاز را مطرح کرده است، اما تاکنون به آن عمل نکرده است.

طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، با حمله به کشتی‌های در حال عبور بدون مجوز ایران، حمل و نقل نفت از طریق تنگه هرمز به کمتر از 10درصد از سطح قبل از جنگ خود کاهش یافته است. و قطر، کشور صادرکننده گاز منطقه، از روزهای اولیه جنگ، گاز طبیعی را برای حمل و نقل خنک نکرده است. در نتیجه، نفت، گاز طبیعی و سایر کالاها گیر افتاده‌اند. برخی از کشورها سوخت بیشتری را در مخازن ذخیره قرار می‌دهند، اما این مخازن در حال اتمام هستند.

این امر کشورها را مجبور به کاهش تولید می‌کند. طبق برآوردهای شرکت تحقیقاتی "ریستاد انرژی"، در عرض کمی بیش از یک هفته، تولید نفت در عراق، کویت، امارات و عربستان سعودی به طور کلی چندین میلیون بشکه در روز کاهش یافت.

طبق گفته آژانس بین‌المللی انرژی، کشورهای سراسر منطقه تا روز سه‌شنبه حداقل 10 میلیون بشکه نفت در روز - حدود 10 درصد از عرضه جهانی - تولید خود را کاهش دادند. شرکت‌ها همچنین با تعطیلی پالایشگاه‌ها یا فعالیت آنها در سطوح پایین‌تر، نفت بسیار کمتری را به سوخت‌هایی مانند بنزین، گازوئیل و سوخت جت تبدیل می‌کنند.

"شوان ابراهیم طه"، رئیس بانک عراقی "ربیع سکیوریتیز"، گفت: "مهم نیست قیمت نفت کجا می‌رود. اگر نمی‌توانید نفتی بفروشید، بهتر است آن را زیر زمین نگه دارید."

شش کشور غنی از سوخت‌های فسیلی خلیج فارس - عربستان سعودی، امارات، کویت، قطر، عمان و بحرین - متعلق به اتحادیه‌ای سست به نام "شورای همکاری خلیج فارس" هستند، اما اغلب همکاری بین آنها وجود ندارد. رهبران بیش از یک دهه است که درباره ساخت یک سیستم ریلی مسافربری و باری یکپارچه صحبت می‌کنند، اما این تلاش‌ها نتیجه‌ای نداشته است. ساخت یک سیستم مشترک برای صادرات انرژی به مراتب دشوارتر خواهد بود و بعید است که بتواند بر موانع سیاسی و اقتصادی غلبه کند.

در سال‌های اخیر، عربستان سعودی و امارات، دو کشور قدرتمند منطقه، اغلب با هم اختلاف داشته‌اند، سیاست‌های نفتی متفاوتی را دنبال می‌کنند و از طرف‌های مختلف در درگیری‌های مسلحانه در سراسر منطقه، از جمله در یمن حمایت می‌کنند.

آژانس بین‌المللی انرژی تخمین زده است که بیش از یک چهارم نفتی که معمولا از طریق تنگه هرمز به صورت نفت خام یا سوخت‌هایی مانند دیزل صادر می‌شود، هنوز هم می‌تواند خارج شود. دلیل این امر این است که امارات خط لوله کوتاهی از ابوظبی به فجیره ساخته است که در سال 2012 شروع به کار کرد و تنگه هرمز را دور زد، اگرچه ایران تاسیساتی را در هر دو مسیر هدف قرار داده است.

بزرگترین جایگزین، مجرای لوله نفتی عربستان سعودی به دریای سرخ است که در دهه 1980 در جریان آنچه که به عنوان "جنگ نفتکش‌ها" بین ایران و عراق شناخته می‌شود، افتتاح شد. این خط لوله می‌تواند تا 7 میلیون بشکه نفت در روز را حمل کند. اما "امین اچ. ناصر" مدیر اجرایی شرکت آرامکوی عربستان، این هفته گفت با 2 میلیون بشکه‌ای که به پالایشگاه‌های داخل عربستان می‌رود، تنها حدود 5 میلیون بشکه در روز ظرفیت برای نفتی که در غیر این صورت از طریق تنگه هرمز ارسال می‌شد، در دسترس است.

او گفت: "بلافاصله، با شروع بسته شدن تنگه هرمز، ما تولید را از طریق خط لوله شرق-غرب افزایش دادیم." آقای ناصر جداگانه هشدار داد که بازارهای جهانی نفت بدون دسترسی به تنگه با "عواقب فاجعه‌بار" مواجه خواهند شد.

در طی همین مدت 2 هفته ای، ایران موفق شده است مقداری نفت را از طریق نفتکش‌ها از طریق تنگه منتقل کند و مقامات اماراتی را ناامید کند.

"ندیم کوتئیچ"، مفسر لبنانی - اماراتی که به دولت امارات نزدیک است، پرسید: "چطور آنها مجاز به فروش هستند، در حالی که ما از فروش محروم هستیم؟ نتیجه نهایی این است که بار اختلالات ناشی از جنگ فقط به دوش ما افتاده حتی پس از اینکه امارات در برنامه‌های احتمالی، مانند خط لوله خود، سرمایه‌گذاری کرده است.

حتی اگر در نتیجه جنگ با یک ایران به شدت ضعیف روبرو باشیم، باز به معنای بازگشت امنیت به این آبراه نخواهد بود، چون در این صورت گروه های مسلحی  برای حمله به کشتیرانی از طریق تنگه می توانند ظهور کنند و جان ملوانان و کشتی‌ها و محموله‌های ارزشمند را به خطر بیندازند.

نحوه واکنش کشورها به "سناریوی کابوس‌وار" نزدیک شدن به بسته شدن تنگه هرمز، همانطور که آقای یرگین گفته است - از جمله اینکه آیا آنها تصمیم به ساخت خطوط لوله بیشتر می‌گیرند یا خیر - تا حدودی به این بستگی دارد که این آبراه تا چه مدت غیرقابل عبور باقی می‌ماند. آژانس بین‌المللی انرژی گفته است که حتی زمانی که دوباره عبور از تنگه امن شود، احتمالا هفته‌ها یا ماه‌ها طول می‌کشد تا تولید نفت به سطح قبل از جنگ برسد. "مجید جعفر"، مدیر اجرایی شرکت "کرسنت پترولیوم"، تولیدکننده نفت و گاز مستقر در امارات، گفت: "آنچه مردم درباره آن هشدار می‌دادند، بالاخره اتفاق افتاد. باید ببینیم جهان چگونه خود را وفق می‌دهد."

منبع: عصر ایران