تکه چوبی که ۴۳۰ هزار سال قبل به دست انسان تراشیده شد
پژوهشگران بر این باورند که این تکه چوب باستانی که در یونان کشف شده، در حقیقت شواهدی از قدیمیترین استفاده از ابزار چوبیِ دستی در تاریخ بشر است.
انسانها ۴۰ هزار سال زودتر از آنچه تاکنون تصور میشد، «چوب» را برای ساخت ابزار دستکاری میکردهاند. پژوهشگران دو ابزار را، یکی ساختهشده از چوب توسکا و دیگری از بید یا صنوبر، در یونان کشف کردهاند که قدمتشان به ۴۳۰ هزار سال پیش بازمیگردد و عنوان قدیمیترین ابزارهای چوبیِ دستساز کشفشده تاکنون را به خود اختصاص دادهاند.
آنمیکه میلکس، از متخصصان برجسته ابزارهای چوبی اولیه در دانشگاه ریدینگ، گفته: «برخلاف سنگ، اشیای چوبی برای بقاء در بازههای زمانی بسیار طولانی به شرایط ویژه نیاز دارند. ما تمام بقایای چوبی را با دقت بررسی کردیم و سطوح آنها را زیر میکروسکوپ قرار دادیم. روی دو شیء، نشانههایی از بریدن و کَندن مشاهده کردیم، علائمی آشکار که نشان میدهد انسانهای اولیه آنها را شکل دادهاند.»
این ابزار در محوطه باستانشناسی ماراثوسا ۱ (Marathousa ۱) در ناحیه پلوپونز مرکزی یونان کشف شدند. این کشف در قالب مطالعهای از سوی تیمی از دانشگاه توبینگن و دانشگاه ریدینگ در نشریه PNAS منتشر شده است.
پژوهشگران در کنار ابزارهای چوبی، ابزارهای سنگی و همچنین بقایای یک فیل و دیگر جانوران را هم در این محوطه یافتند. این مکان در گذشته در ساحل یک دریاچه قرار داشته و احتمالاً در دوره پلیستوسین میانی (حدود ۷۷۴ هزار تا ۱۲۹ هزار سال پیش) محلی کلیدی برای سلاخی حیوانات بوده است.
کاترینا هارواتی، دیرینانسانشناس و متخصص تکامل انسان که رهبری برنامه پژوهشی بلندمدت این محوطه باستانی را بر عهده دارد، گفته: «دوره پلیستوسین میانی مرحلهای حیاتی در تکامل انسان بود که طی آن رفتارهای پیچیدهتری شکل گرفت. قدیمیترین شواهد قابلاعتماد از استفاده هدفمند فناورانه از گیاهان هم به همین دوره بازمیگردد.»
شمار زیاد مصنوعات سنگی و استخوانیِ کارشده که در این محوطه یافت شدهاند، گواه مهارتهای ابزارسازی مردمانی هستند که روزگاری آنجا زندگی میکردهاند. یکی از ابزارها از جنس چوب توسکا نهتنها آگاهانه ساخته شده، بلکه بهشدت از آن استفاده شده؛ شاید برای کَندن زمین در حاشیه دریاچه یا جدا کردن پوست درختان. اثر دوم، قطعهای کوچکتر از چوب بید یا صنوبر هم نشانههایی از دستکاری انسانی در خود دارد. در این مطالعه آمده که ابزار کوچکتر احتمالاً در فرایند ساخت ابزارهای سنگی به کار رفته است.
نویسندگان مقاله نوشتهاند: «این یافتهها دامنه زمانی ابزارهای چوبی اولیه را عقب میبرند. آنها هم استفاده از ابزارهای دستیِ بزرگ و ساده را نشان میدهند و هم وجود ابزاری چوبی بسیار کوچک، شاید در حدی که با انگشت نگه داشته میشده و این برای دوره پلیستوسین بهطور منحصربهفردی کوچک است و کارکردهای شناختهشده فناوریهای اولیه چوبی را گسترش میدهد.»
پژوهشگران همچنین تشخیص دادند که قطعه سوم، نه به دست انسان، بلکه بر اثر چنگالهای حیوانات دچار علامتگذاری شده است.
هارواتی میگوید: «ما قدیمیترین ابزارهای چوبی شناختهشده تا به امروز و نیز نخستین شواهد از این نوع را در جنوبشرقی اروپا کشف کردهایم. این موضوع بار دیگر نشان میدهد شرایط حفظ آثار در محوطه ماراثوسا ۱ تا چه اندازه استثنایی بوده است. همچنین این واقعیت که در کنار فعالیت انسانی و لاشه فیلِ سلاخیشده، آثار باقیمانده از گوشتخواران بزرگ هم دیده میشود و این نشاندهنده رقابت شدید میان انسان و این جانوران است.»
پژوهشگران به کشف پیشین در آبشار کالامبو در زامبیا اشاره کردند؛ جایی که قطعهای چوبی با قدمتی حدود ۴۷۶ هزار سال یافت شده بود که توسط انسان استفاده شده بود. با این حال، آن قطعه ابزار به شمار نمیرفت، بلکه بهعنوان مصالح سازهای کاربرد داشته است.
میلکس توضیح میدهد: «قدیمیترین ابزارهای چوبی از مکانهایی مانند بریتانیا، زامبیا، آلمان و چین به دست آمدهاند و شامل سلاحها، چوبهای حفاری و دسته ابزارها میشوند. با این حال، همه آنها از یافتههای ما در ماراثوسا ۱ جدیدتر هستند.»
