از «صفر درصد» تا «پنج سال تعلیق»؛ میدان چانهزنی بر سر غنیسازی
با پیشرفت دور تازه مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، مسأله غنیسازی بار دیگر به کانون اصلی اختلافات دو طرف بازگشته است؛ موضوعی که در دور پیشین گفتوگوها نیز به گره اصلی توافق بدل شده بود و اکنون، در سایه گزارشهای رسانههای غربی از پیشنهادهای تعلیق موقت در برابر مطالبه «غنیسازی صفر»، آینده هرگونه توافق احتمالی را به خود گره زده است.
فرارو- با پایان دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا که روز سهشنبه در ژنو سوئیس برگزار شد، بار دیگر مسأله غنیسازی به یکی از محورهای اصلی هرگونه توافق احتمالی میان دو کشور تبدیل شده است؛ موضوعی که در دور پیشین گفتوگوها نیز به گره اصلی اختلافات بدل شده بود.
به گزارش فرارو، در دور قبلی مذاکرات که پنج دور آن در بهار سال جاری برگزار شد و در نهایت با حمله اسرائیل و سپس آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه نیمهتمام ماند، اختلاف بر سر به رسمیت شناختن حق غنیسازی ایران یکی از مهمترین موانع دستیابی به توافق بود.
گره غنیسازی در دور پیشین
در آن مقطع، اظهارات متناقض مقامهای آمریکایی درباره حق غنیسازی ایران فضای مذاکرات را با ابهام مواجه کرد. استیو ویتکاف، نماینده ترامپ، در ابتدا در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اعلام کرد ایران نیازی به غنیسازی بیش از ۳.۷ درصد ندارد؛ موضعی که برخی آن را به معنای پذیرش ضمنی غنیسازی در سطوح پایین تفسیر کردند.
اما او اندکی بعد در مصاحبهای با بریتبارت نیوز تأکید کرد که موضع آمریکا دارای «خط قرمز» است و «هیچ برنامه غنیسازی در ایران نباید باقی بماند» و تأسیسات نطنز، فردو و اصفهان باید بهطور کامل تعطیل شوند؛ موضعی که عملاً بر غنیسازی صفر درصدی تأکید داشت و فاصله دو طرف را آشکار کرد.
دور تازه مذاکرات؛ اختلاف پابرجاست
اکنون و با گذشت حدود هشت ماه از آن دور از گفتوگوها، مسأله غنیسازی همچنان در کانون مذاکرات قرار دارد. اگرچه جزئیات رسمی از محتوای جلسات اخیر منتشر نشده، اما گزارش رسانههای غربی نشان میدهد پیشنهادهای رد و بدل شده همچنان بر چگونگی ادامه یا توقف غنیسازی متمرکز است.
روزنامه والاستریت ژورنال پس از پایان دور دوم مذاکرات مدعی شد تهران آمادگی دارد بخشی از اورانیوم با غنای بالا را به کشورهایی مانند روسیه منتقل کرده و حتی تا سه سال غنیسازی را متوقف کند. با این حال، این روزنامه تأکید کرد چنین پیشنهادی همچنان با خواسته غرب برای توقف کامل غنیسازی فاصله دارد.
در همین حال، نیویورکتایمز نیز گزارش داد غنیسازی یکی از موضوعات محوری مذاکرات بوده و به نقل از منابع ایرانی نوشت تهران آمادگی دارد برای سه تا پنج سال غنیسازی را تعلیق کند؛ زمانی که میتواند دوره ریاستجمهوری ترامپ را پوشش دهد. این روزنامه همچنین مدعی شد ایران پیشنهاد داده پس از این دوره به یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی غیرنظامی بپیوندد و ذخایر اورانیوم خود را با حضور بازرسان بینالمللی در داخل کشور رقیق کند.
موضع تهران؛ حفظ حق، تعلیق موقت؟
مرور این گزارشها نشان میدهد ایران در برابر فشار آمریکا و اسرائیل برای «غنیسازی صفر»، بر حفظ اصل حق غنیسازی پافشاری دارد؛ اما همزمان برای رسیدن به توافق، آمادگی بررسی تعلیق محدود و موقت را دارد.
مواضع رسمی مقامهای ایرانی نیز تا حدی با این روایتها همخوانی دارد. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، پیش از برگزاری دور دوم مذاکرات در گفتوگو با الجزیره در واکنش به ایده غنیسازی صفر درصدی گفت: «معنی ندارد به کشوری که فناوری دارد بگوییم صفر داشته باشد. ما غنیسازی را برای نیازهای واقعی انجام میدهیم.» او با اشاره به نیاز رآکتور تهران به اورانیوم ۲۰ درصدی برای تولید داروهای بیماران سرطانی، تأکید کرد این فعالیتها تحت نظارت آژانس قابل بررسی است.
همچنین مجید تختروانچی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگو با بیبیسی تصریح کرد موضوع «غنیسازی صفر» از نظر تهران اساساً روی میز مذاکره نیست.
با این حال، آنگونه که رسانههایی چون نیویورکتایمز و آکسیوس گزارش دادهاند، تهران قرار است طی دو هفته آینده پیشنهاد مکتوب و تفصیلی خود را برای کاهش شکافهای موجود ارائه کند. از این رو باید دید آیا در دور بعدی مذاکرات، مسأله غنیسازی و اختلاف بر سر به رسمیت شناختن آن به نقطه تفاهم خواهد رسید یا همچنان بهعنوان گره اصلی توافق احتمالی باقی خواهد ماند.
