سه نکته مذاکرات مسقط

فرارو – اولین دور از مرحله جدید مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا، روز جمعه ۱۷ بهمن در مسقط و به صورت غیرمستقیم انجام شد. مذاکراتی که با توجه به شرایط امروز و تجربیات پیشین، تحلیلگران و اهالی سیاست با تردید به نتایج آن نگاه می‌کنند. جلسه بعدی گفتگوها در روزهای آینده برگزار خواهد شد. در این دور از مذاکرات که برخی آن را مسقط – ۲ می‌نامند، برای اولین بار جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور آمریکا و همچنین برد کوپر، فرمانده نیروهای مرکزی ارتش آمریکا – سنتکام – نیز حضور داشتند. حضوری که این مرحله را متفاوت از گفتگوهای ادوار و سال‌های پیشین می‌کند.

به گزارش فرارو، محتوای مذاکرات ابتدایی که هیئت‌های آمریکایی و ایرانی به میزبانی وزیر خارجه عمان انجام دادند به صورت رسمی مشخص نیست. اما با توجه به سابقه دو دهه‌ای این پرونده، اظهارنظرهای مقامات رسمی جمهوری اسلامی از جمله وزیر امور خارجه و برخی تحلیل‌ها و گزارش‌ها می‌توان گمانه‌زنی کرد چه مسائلی روی میز قرار گرفته است. ضمن این که با توجه به منتهی شدن مذاکرات غیرمستقیم پیشین به جنگ ۱۲ روزه، برخی صاحب‌نظران نسبت به موفقیت این روش آن هم ۷ ماه بعد از توقف درگیری نظامی، ابراز تردید می‌کنند.

تمرکز بر مسئله هسته‌ای

چند رسانه خارجی مانند گاردین، دیروز در گزارش‌های خود اشاره کردند که ایران با همان مواضع پیش از جنگ ۱۲ روزه به مذاکرات مسقط رفت. الجزیره هم این گفتگوها را برگی جدید در کتابی قدیمی خواند.

در حال حاضر سرنوشت بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد در ایران، نامعلوم است. به طور طبیعی و با توجه به ماهیت این پرونده، موضوع سرنوشت این ذخایر روی میز قرار می‌گیرد. خروج ذخایر ۶۰ درصد، تبادل آن با سوخت یا رقیق‌سازی از جمله سناریوهایی هستند که می‌تواند مطرح شده باشد. با توجه به این که عراقچی در مصاحبه آخر خود با الجزیره به این موضوع اشاره کرد که اورانیوم از ایران خارج نمی‌شود. او همچنین به این موضوع هم اشاره داشت که جمهوری اسلامی از حق غنی‌سازی دست نمی‌کشد. طبیعتاً این موضوع به عنوان یک خط قرمز از سوی تیم مذاکره‌کننده ایرانی ترسیم شده اما شیوه غنی‌سازی (توسط ایران یا کنسرسیوم چندملیتی) و درصد آن، به طور طبیعی یک موضوع فنی محسوب می‌شود. ایران تنها مسیر موجود برای حصول یک توافق را فرمول برجام یعنی پذیرش محدودیت‌های زماندار در ازای رفع تحریم می‌داند. به طور طبیعی مسئله تحریم‌های ایران، توقف اعمال تحریم‌های جدید و رفع تحریم‌های پیشین روی میز گذاشته شده است. یکی ازگمانه‌زنی‌ها این است که ایران ممکن است طرحی تجاری برای همکاری اقتصادی ارائه داده باشد. اما نکته قابل توجه این است که با توجه به تحریم‌های اولیه آمریکا علیه ایران، افراد و شرکت‌های این کشور نمی‌توانند با ایران کار کنند.

موضوع دیگر تهدید نظامی مستقیم و مکرر رئیس‌جمهور آمریکا علیه ایران است. به دنبال رخ دادن اعتراضات در ایران، رئیس‌جمهور آمریکا تهدیداتی علیه تهران مطرح و میزان نیروی نظامی خود در منطقه را به طرز چشمگیری افزایش داد. به طوری که برخی منابع مدعی شدند این میزان از تمرکز نیرو در خاورمیانه از ماه مارس ۲۰۰۳ و پیش از حمله به عراق تا کنون بی‌سابقه بوده است. مقامات جمهوری اسلامی بارها به صورت علنی اعلام کردند که در صورت حمله آمریکا، ایران از خود دفاع خواهد کرد و هدفش نیز پایگاه‌های آمریکایی در منطقه خواهد بود. عراقچی بار دیگر این موضوع را در گفتگویش با الجزیره تکرار کرد. با توجه به پررنگ بودن تهدید آمریکا علیه ایران، این موضوع نیز روی میز قرار گرفته است. به خصوص این که ایران به دنبال تضمین عدم سوءاستفاده آمریکا از این فرصت به دیپلماسی، برای انجام اقدامات نظامی، خرید زمان یا باز کردن پرونده‌های دیگر است.

سکوت آمریکایی‌ها

ترامپ تا کنون تنها مقام آمریکایی بوده که درباره مذاکرات عمان اظهارنظر کرده است. او این مذاکرات را خیلی خوب و در پاسخ به سوال یک خبرنگار به این موضوع اشاره داشت که می‌تواند با ایران به توافقی صرفاً هسته‌ای برسد و شرطش این است که به هیچ وجه سلاح هسته‌ای در کار نباشد. تا لحظه تنظیم این گزارش، استیو ویتکاف و جرد کوشنر (داماد ترامپ) اظهارنظری در این باره نکردند. پیش از این مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا به این موضوع اشاره کرده بود که توافق با ایران باید شامل برد موشک‌ها و حمایت از مقاومت نیز بشود.

انتقاد به غیرمستقیم بودن گفتگوها

یکی از مواردی که این بار بیشتر و پررنگ‌تر از مذاکرات قبل از جنگ ۱۲ روزه مورد توجه قرار گرفت، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بود. از یک طرف، مستقیم یا غیرمستقیم بودن مذاکره موضوعی شکلی‌ست و صرفاً به ایران اختصاص ندارد. اما ایراد صاحب‌نظران این است که غیرمستقیم بودن مذاکرات یکی از شرط‌های گفتگو از سمت جمهوری اسلامی است و با توجه به مسائل و شرایطی که وجود دارد، روشی متناسب به نظر نمی‌آید. ایران و آمریکا در دوران بایدن هم غیرمستقیم و در عمان مذاکره می‌کردند. پنج دور مذاکره فروردین تا خرداد امسال هم غیرمستقیم بود. یکی از ایراداتی که به این روش گرفته می‌شود، زمانبر بودن آن به نسبت گفتگوی رو در روی هیئت‌های مذاکره‌کننده است.

کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل معتقد است که این روش و گفتگوی صرف بر موضوع غنی‌سازی نتیجه‌ای در بر ندارد و به جنگ منتهی می‌شود. حسام‌الدین آشنا، استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق می‌گوید مذاکره غیرمستقیم به معنی جنگ است. حسین موسویان، دیپلمات پیشین و استاد بازنشسته دانشگاه پرینستون هم می‌گوید شانس توافق با مذاکره مستقیم بیشتر و سریع‌تر است. او حتی یک قدم جلوتر می‌رود و معتقد است ایران و آمریکا می‌توانند در پایتخت‌های یکدیگر مذاکره‌ کنند. در این سو گفته می‌شود که غیرمستقیم بودن مذاکرات اگرچه شرط ایران برای انجام گفتگو بوده اما به عنوان یک خط قرمز در نظر گرفته نمی‌شود. اگر طرف مقابل در گفتگو جدی و به دنبال توافق باشد، مذاکرات مستقیم نیز انجام خواهد شد.