از تهران تا واشینگتن؛ جدال موافقان و مخالفان مذاکره در میانه بحران
همزمان با افزایش تنشها میان ایران و آمریکا و بالا گرفتن احتمال تقابل، صفبندیهای سیاسی در دو سوی این مناقشه بر سر مذاکره یا تقابل آشکارتر شده است؛ از مقاماتی که دیپلماسی را تنها راه مهار بحران میدانند تا چهرههایی در تهران و واشینگتن که مذاکره با طرف مقابل را بیفایده یا حتی خطرناک ارزیابی میکنند.
فرارو- همزمان با تشدید تنشها میان ایران و آمریکا و افزایش آرایش دو طرف برای هرگونه اقدام متقابل، شکافها و صفبندیهای سیاسی در هر دو کشور بر سر «مذاکره» و امکان دستیابی به یک توافق سیاسی بیش از پیش آشکار شده است.
به گزارش فرارو، با پیچیدهتر شدن معادلات منطقهای و بینالمللی و افزایش نگرانی کشورهای خاورمیانه از بروز جنگی تازه، اکنون شاهد شکلگیری دستهبندیهای جدیدی از موافقان و مخالفان گفتوگو میان تهران و واشینگتن هستیم؛ صفبندیهایی که نهتنها در داخل ایران و آمریکا، بلکه در میان بازیگران منطقهای و جهانی نیز قابل مشاهده است.
چه کسانی از مذاکره ایران و آمریکا حمایت میکنند؟
در ایران، مقامات رسمی بارها اعلام کردهاند که در کنار آمادگی برای مقابله با هرگونه اقدام ماجراجویانه، مسیر گفتوگو و دیپلماسی را مسیری ترجیحی برای حل اختلافات میدانند. در همین راستا، مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران، روز جمعه در تماس تلفنی با رجب طیب اردوغان بر ضرورت اتخاذ راهکارهای دیپلماتیک و تعاملمحور برای حلوفصل مسائل تأکید کرد؛ همچنانکه هردو طرف خواستار پرهیز از اقدامات تحریکآمیز و تنشزا در منطقه شدند.
پزشکیان همچنین در گفتوگو با رئیسجمهور مصر نیز تصریح کرد که از نگاه ایران، دیپلماسی همواره بر جنگ اولویت داشته است.
سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران نیز که همواره بر اهمیت مذاکره تأکید کرده، در جریان سفر به ترکیه و در گفتوگو با سیانان ترک از دیدار با اردوغان و هاکان فیدان خبر داد و گفت رایزنیها بر یافتن راهحلهای دیپلماتیک برای مشکلات منطقهای متمرکز بوده است.
از سوی دیگر، علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز با اشاره به فضای رسانهای موجود، در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برخلاف فضاسازیهای جنگ رسانهای تصنعی، شکلگیری ساختاری برای مذاکرات در حال پیشرفت است.»
در آن سوی ماجرا در آمریکا نیز دونالد ترامپ، رئیسجمهور این کشور که تلاش دارد همزمان سیاست فشار و مذاکره را پیش ببرد، طی روزهای اخیر بارها از تمایل خود برای دستیابی به توافق با ایران سخن گفته است. ترامپ در مصاحبهای با فاکسنیوز اظهار داشت: «ایران با ما گفتوگو میکند و خواهیم دید که آیا میتوانیم کاری انجام دهیم یا خیر؛ در غیر این صورت، خواهیم دید چه اتفاقی میافتد.»
او همچنین در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ایرفورسوان، با تأکید بر جدی بودن مذاکرات، گفت: «میتوان آنها را متقاعد کرد که برای یک توافق رضایتبخش مذاکره کنند؛ توافقی که در آن هیچ سلاح هستهای وجود نداشته باشد. نمیدانم آیا این کار را خواهند کرد یا نه، اما آنها با ما صحبت میکنند و جدی هستند.»
هرچند استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در روزهای اخیر مستقیماً درباره مذاکرات اظهارنظر نکرده، اما وزیر خارجه ترکیه اعلام کرده که گفتوگویی طولانی با او در خصوص مسأله ایران داشته است. همچنین مایک هاکبی سفیر آمریکا در اسرائیل نیز گفته ترامپ به دنبال «بهترین خروجی ممکن» است، اما در صورت شکست دیپلماسی، از گزینههای دیگر نیز هراسی ندارد.
چه کسانی مذاکره را بیفایده میدانند؟
در مقابل، در هر دو کشور صداهایی شنیده میشود که نسبت به کارآمدی مذاکره بدبین یا صراحتاً مخالف آن هستند. در ایران، برخی چهرهها و جریانهای سیاسی با اشاره به تجربههای پیشین، نسبت به قابل اعتماد بودن آمریکا تردید دارند.
در همین راستا، حجتالاسلام نبویان نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس با اشاره به حمله نظامی آمریکا در میانه مذاکرات گذشته، تأکید کرده است که واشینگتن در عمل به مذاکره پایبند نیست و از گفتوگو بهعنوان پوششی برای اقدام نظامی استفاده میکند.
همچنین حمید رسایی نماینده مجلس، پس از سفر عراقچی به ترکیه، در واکنشی تند نوشت که این سفر توافقی در پی نخواهد داشت و هشدار داد که خوشبینی به مذاکره با آمریکا تکرار اشتباهات گذشته است.
در آمریکا نیز شماری از سیاستمداران و چهرههای رسانهای نزدیک به جریانهای تندرو، با متهم کردن ایران به «وقتکشی» و «فریب»، تلاش دارند دولت ترامپ را از مسیر مذاکره دور کنند. لیندسی گراهام سناتور جمهوریخواه و از حامیان سرسخت حمله به ایران در واکنش به توییتی از مارک لوین، مدعی شده تیم ترامپ فریب الگوی مذاکراتی تهران را نخواهد خورد.
مارک لوین مجری تلویزیونی با مقایسه ایران و کره شمالی، ادعا کرده بود که مذاکرات گذشته با کره شمالی تنها به خرید زمان و تقویت توان نظامی طرف مقابل منجر شده و ایران نیز همین مسیر را طی میکند.
در همین حال، مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، موضعی مبهم اما متمایل به رویکرد سختگیرانه اتخاذ کرده و با اشاره به پیچیدگیهای مسأله ایران، از دشواری هرگونه پروژه تغییر رژیم سخن گفته است؛ اظهاراتی که از نگاه بسیاری به معنای تردید در کارآمدی مسیر دیپلماسی تلقی میشود.
موضع کشورهای منطقه
در سطح منطقهای نیز موضع علنی اغلب کشورها حمایت از حل اختلافات ایران و آمریکا از طریق دیپلماسی است. با این حال، گزارش اخیر پایگاه آمریکایی آکسیوس درباره موضع محرمانه عربستان سعودی واکنشهای گستردهای به دنبال داشته است. این گزارش مدعی شده بود خالد بن سلمان وزیر دفاع عربستان در دیداری خصوصی گفته اگر ترامپ به تهدیدهای خود علیه ایران عمل نکند، تهران قدرتمندتر خواهد شد.
با این حال، یک روز پس از انتشار این گزارش، یک مقام سعودی این روایت را رد کرد و تأکید داشت که ریاض همچنان از حلوفصل اختلافات میان ایران و آمریکا از مسیرهای دیپلماتیک حمایت میکند و مخالف تشدید تنشها در منطقه است.
