استارمر چرا اکنون به چین نزدیک می‌شود؟

فرارو- دیدار کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، با شی جین‌پینگ در پکن آن هم در میانه‌ی یک سفر چهارروزه به‌عنوان نشانه‌ای از تلاش لندن برای بازنگری مناسبات با چین پس از سال‌ها تنش برجسته شد.

به گزارش فرارو، استارمر روز پنج‌شنبه در گفت‌وگو با رئیس‌جمهور چین از تمایل بریتانیا برای ساختن «روابطی پیچیده و پیشرفته» سخن گفت؛ رابطه‌ای که از منظر او باید هم‌زمان دو هدف را پیش ببرد: تقویت امنیت و تقویت اقتصاد. این پیام، در متن سیاست خارجی دولت میانه‌چپ حزب کارگر معنا پیدا می‌کند؛ دولتی که برای عمل به وعده‌های رشد اقتصادی با دشواری روبه‌روست و بهبود رابطه با دومین اقتصاد بزرگ جهان را به اولویت بدل کرده است.

سه ساعت در قلب دیپلماسی؛ دیدار رسمی و ناهار کاری

در مهم‌ترین روز سفر، استارمر حدود سه ساعت را در دیدار رسمی و ناهار کاری با شی جین‌پینگ سپری کرد؛ زمانی طولانی که خود به‌تنهایی نشان می‌دهد دو طرف تلاش کرده اند این ملاقات را صرفاً یک دیدار تشریفاتی جلوه ندهند. فضای ملاقات نیز فقط محدود به گفت‌وگوهای سیاسی و اقتصادی نماند و پای فوتبال و شکسپیر هم به میان آمد؛ جزئیاتی که از یک‌سو تلاش برای ایجاد صمیمیت نمادین را نشان می‌دهد و از سوی دیگر، زمینه‌سازی برای ارائه تصویری «سازنده و قابل مدیریت» از این رابطه به افکار عمومی را ممکن می‌کند.

استارمر در آغاز دیدار با شی، چین را «بازیگری حیاتی در صحنه جهانی» توصیف کرد و گفت «ضروری است» روابطی پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر ساخته شود؛ روابطی که در آن «فرصت‌های همکاری» شناسایی شود و در عین حال «گفت‌وگویی معنادار» درباره حوزه‌های اختلاف نیز جریان داشته باشد. در همین چارچوب، نخست‌وزیر بریتانیا تلاش کرد رابطه را نه سیاه و سفید، بلکه چندلایه توصیف کند؛ رابطه‌ای که به‌زعم او می‌تواند هم‌زمان محل همکاری و محل اختلاف باشد.

شی جین‌پینگ نیز در پاسخ، روابط دو کشور را دارای «فراز و نشیب‌هایی» دانست که به نفع هیچ‌یک از دو طرف نبوده است. او تأکید کرد چین آماده توسعه یک شراکت بلندمدت با لندن است و در جریان نشست به استارمر گفت: «ما می‌توانیم به نتیجه‌ای برسیم که در آزمون تاریخ پایدار بماند.» این جمله، هم پیام دعوت به ثبات می‌دهد و هم نشان می‌دهد پکن تلاش می کند رابطه را در قالبی بلندمدت و ماندگار صورت‌بندی کند؛ قالبی که از نگاه چین، باید از دوره‌های تنش عبور کند.

موج دیپلماسی غرب با چین؛ موازنه در برابر آمریکا

سفر استارمر به‌عنوان بخشی از موجی معرفی شده که در آن رهبران غربی دیپلماسی فعال‌تری با چین در پیش گرفته‌اند. منطق این موج نیز روشن توصیف شده است: کشورها تلاش می کنند در برابر غیرقابل‌پیش‌بینی بودن ایالات متحده تحت ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، نوعی موازنه ایجاد کنند. روزنامه رویترز در گزارشی به‌طور مشخص از تهدیدهای مقطعی ترامپ درباره اعمال تعرفه‌های تجاری و همچنین اظهارات او درباره به‌دست گرفتن کنترل گرینلند یاد می‌کند؛ مواردی که «از جمله بریتانیا را آزرده است.»

رویترز در این گزارش تأکید می‌کند سفر استارمر بلافاصله پس از سفر مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا انجام شد؛ سفری که طی آن کارنی توافق اقتصادی با پکن برای کاهش موانع تجاری امضا کرد و خشم ترامپ را برانگیخت. این چینش زمانی، یک لایه اضافی به تصمیم لندن می‌دهد: نزدیک‌شدن به پکن، در شرایطی رخ می‌دهد که واشنگتن نسبت به چنین حرکت‌هایی حساس است و نمونه کانادا نشان داده که واکنش آمریکا می‌تواند تند و سیاسی باشد.

در بخش دیگری از گزارش، استارمر از «پیشرفت‌هایی» در گفت‌وگوها با پکن برای کاهش تعرفه‌ها بر ویسکی خبر داد. هم‌زمان، شی جین‌پینگ اعلام کرد چین موضوع لغو روادید برای شهروندان بریتانیایی را بررسی خواهد کرد. این دو محور—ویسکی و روادید—هر دو بار نمادین دارند: یکی نماینده دسترسی تجاری ملموس برای بریتانیا و دیگری نماد تسهیل ارتباط و رفت‌وآمد که می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از گرم‌شدن روابط معرفی شود.

استارمر در این سفر با هیأتی متشکل از بیش از ۵۰ نفر از رهبران کسب‌وکار همراه است. او در همین فضا اعلام کرد «این رابطه در جای خوبی قرار دارد؛ در موقعیتی قوی». سپس وقتی خبرنگاری پرسید آیا شی جین‌پینگ کسی است که بتوان با او کسب‌وکار کرد یا نه، استارمر پاسخ کوتاهی داد: «بله». این پاسخ، در عین سادگی، حامل یک پیام روشن سیاسی بود: نخست‌وزیر می‌خواهد نشان دهد مسیر «تعامل اقتصادی» را با اعتماد به امکان معامله و گفت‌وگو پیش می‌برد.

نمادسازی نرم؛ فوتبال، لیگ برتر و یک توپ هدیه

استارمر دیدار با شی را «گرم و سازنده» توصیف کرد و گفت در جریان ناهار درباره باشگاه‌های بزرگ لیگ برتر انگلیس که در چین هواداران گسترده‌ای دارند گفت‌وگو کرده‌اند. او همچنین توپی را که در یک مسابقه اخیر میان منچستریونایتد (تیم مورد علاقه رئیس‌جمهور چین) و آرسنال (تیم مورد علاقه نخست‌وزیر بریتانیا) استفاده شده بود، به شی هدیه داد. این نمادسازی، به‌وضوح در خدمت ساختن یک لایه کم‌تنش‌تر در رابطه قرار می‌گیرد؛ لایه‌ای که بتواند مسیر گفت‌وگو را روان‌تر کند.

گزارش رویترز یادآوری می‌کند روابط دو کشور در سال‌های گذشته و در دوران دولت‌های محافظه‌کار پیشین تیره شده بود؛ زمانی که لندن به‌دلیل نگرانی‌های امنیت ملی برخی سرمایه‌گذاری‌های چینی را محدود کرد و نسبت به سرکوب آزادی‌های سیاسی در هنگ‌کنگ ابراز نگرانی داشت. اکنون استارمر سیاست جدیدی مبتنی بر «تعامل با چین» در پیش گرفته است؛ تلاشی برای بازگشت به نوعی کارکردگرایی در سیاست خارجی که در آن «تعامل»، کلیدواژه اصلی است.

استارمر در گفت‌وگوهای نشست گفت: «۱۸ ماه پیش، زمانی که به دولت رسیدیم، وعده دادم که بریتانیا را دوباره رو به جهان قرار دهم.» او سپس توضیح داد چرا این نگاه را ضروری می‌داند: چون «رویدادهای خارج از کشور بر همه چیز در داخل مرزهای ما تأثیر می‌گذارند»؛ از قیمت‌ها در قفسه‌های سوپرمارکت تا میزان امنیتی که مردم احساس می‌کنند. این پیوندزدن سیاست خارجی به زندگی روزمره، دقیقاً همان روایتی است که دولت‌ها برای توجیه دیپلماسی اقتصادی و تعامل خارجی به آن نیاز دارند.

هم‌زمان، این رویکرد در داخل بریتانیا با مخالفت‌هایی روبه‌روست. کِمی بادنوک، رهبر حزب محافظه‌کار و مخالف دولت، روز چهارشنبه گفت به دلیل خطرات امنیتی‌ای که چین ایجاد می‌کند، هرگز به این کشور سفر نمی‌کرد. این موضع‌گیری، یادآور این است که استارمر نه فقط در برابر ملاحظات خارجی، بلکه زیر فشار رقابت سیاسی داخلی نیز حرکت می‌کند؛ رقابتی که چین را به موضوعی امنیتی و پرهزینه در عرصه سیاست داخلی تبدیل کرده است.

سرویس‌های امنیتی بریتانیا اعلام کرده‌اند که چین «به‌طور معمول از دولت جاسوسی می‌کند»؛ ادعایی که پکن آن را رد کرده است. همین گزاره، عمق شکاف بی‌اعتمادی را نشان می‌دهد: حتی در حالی که لندن به دنبال گرم‌کردن روابط است، ساختار امنیتی بریتانیا همچنان با بدبینی به چین نگاه می‌کند و چین نیز این اتهام‌ها را مردود می‌داند.

همکاری امنیتی در پرونده قاچاق انسان

در بخش مهمی از گزارش سی.ان.ان، آمده استارمر به‌دنبال جلب کمک پکن برای تقویت امنیت است و اعلام کرده دو کشور به‌طور مشترک با شبکه‌های قاچاق انسان مقابله خواهند کرد. تمرکز این توافق بر کاهش استفاده از موتورهای ساخت چین در قایق‌های کوچکی است که برای انتقال غیرقانونی افراد از کانال مانش جهت درخواست پناهندگی در بریتانیا به‌کار می‌روند.

به گفته دفتر نخست‌وزیری بریتانیا، مقامات دو کشور اطلاعات امنیتی را برای شناسایی مسیرهای تأمین قاچاقچیان به اشتراک خواهند گذاشت و با تولیدکنندگان چینی همکاری می‌کنند تا از سوءاستفاده شبکه‌های جرایم سازمان‌یافته از کسب‌وکارهای قانونی جلوگیری شود. این بخش، مهم‌ترین تلاش گزارش برای نشان‌دادن «کارکرد امنیتیِ تعامل» است: اینکه رابطه با چین می‌تواند از سطح حرف و تجارت، به سطح همکاری عملیاتی هم برسد.

با وجود این، گزارش سی.ان.ان نشان می‌دهد مسائل حقوق بشری کنار گذاشته نشده است. استارمر به خبرنگاران گفت درباره پرونده جیمی لای، سرمایه‌دار رسانه‌ای سابق هنگ‌کنگ و شهروند بریتانیا که در دسامبر به جرائم مرتبط با امنیت ملی محکوم شد گفت‌وگویی «محترمانه» با شی جین‌پینگ داشته است. همین واژه «محترمانه» بیانگر نوع مدیریت تنش است.

سفر استارمر به چین یک «بازگشت» ساده نیست؛ تلاش برای بازتنظیم رابطه‌ای است که هم ظرفیت اقتصادی دارد و هم ریسک امنیتی و سیاسی. دولت حزب کارگر، در حالی که برای تحقق رشد اقتصادی تحت فشار است، چین را به یک اولویت تبدیل کرده و با زبان «روابط پیچیده و پیشرفته» تلاش می کند هم راه تعامل را باز کند و هم ادعا کند اختلاف‌ها از جاسوسی تا حقوق بشر قابل طرح و مدیریت‌اند.

در مقابل، پکن نیز با تأکید بر عبور از فرازونشیب‌ها و آمادگی برای شراکت بلندمدت، سیگنال می‌دهد که به دنبال تثبیت رابطه است. در این میان، دستاوردهایی مانند پیشرفت در بحث تعرفه‌های ویسکی، بررسی لغو روادید، همراهی هیأت بزرگ تجاری و حتی همکاری علیه قاچاق انسان، تلاش‌هایی هستند برای تبدیل «گرم‌شدن سیاسی» به نتایج ملموس. با این همه، فضای داخلی بریتانیا و بدگمانی امنیتی، یادآوری می‌کند که این مسیر، هرقدر هم پر از لبخند و نمادهای نرم مانند فوتبال باشد، همچنان روی زمین ناهموار سیاست و امنیت حرکت خواهد کرد.