غول ۸ متری ۴۰۰ میلیون ساله که هیچ شباهتی به موجودات امروز ندارد
دانشمندان فاش کردند که پروتوتاکسایتس، موجود غولپیکر باستانی که پیشتر گمان میرفت قارچ باشد، ممکن است نماینده شاخهای کاملاً ناشناخته و اکنون منقرضشده از حیات باشد؛ ارگانیسمی که نه گیاه است، نه جانور و نه قارچ.
دانشمندان معتقدند این موجود باستانی و عجیب که به عنوان اولین ارگانیسم غولپیکر ساکن بر خشکی شناخته میشود، احتمالاً به شاخهای کاملاً ناشناخته از «درخت حیات» تعلق دارد. این موجودات ابعادی عظیم داشتند؛ بهطوری که ارتفاع برخی از گونههای آنها به ۸ متر و عرض آنها به ۱ متر میرسید. پروتوتاکسایتسها حدود ۴۲۰ تا ۳۷۵ میلیون سال پیش در دوره «دوونین» زندگی میکردند و ظاهری شبیه به تنههای استوانهای درختان، اما بدون شاخه داشتند.
از زمان کشف اولین فسیل این موجود در سال ۱۸۴۳، دانشمندان هرگز اطمینان نداشتند که با یک گیاه، قارچ یا حتی نوعی جلبک روبرو هستند. با این حال، تحلیلهای شیمیایی فسیلهای پروتوتاکسایتس در سال ۲۰۰۷ نشان داد که آنها به احتمال زیاد قارچهای باستانی غولپیکری بودهاند.
اما اکنون، بر اساس مطالعهای که در تاریخ ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶ در مجله معتبر Science Advances منتشر شده، ممکن است پروتوتاکسایتس اصلاً یک قارچ غولآسا نبوده باشد؛ بلکه شکلی کاملاً متفاوت، پیشتر ناشناخته و اکنون منقرضشده از حیات باشد.
تصویری خیالی از یک چشمانداز باستانی که پروتوتاکسایتسها در آن رشد میکردند
سندی هترینگتون، محقق موزههای ملی اسکاتلند و مدرس ارشد دانشکده علوم بیولوژیک دانشگاه ادینبرو، در بیانیهای اعلام کرد: «آنها نوعی از حیات هستند، اما نه آنطور که ما امروز میشناسیم؛ چرا که ویژگیهای آناتومیک و شیمیایی متمایزی نسبت به قارچها یا گیاهان دارند و به همین دلیل به یک شاخه تکاملی کاملاً منقرضشده تعلق میگیرند».
تحلیلهای شیمیایی پیشین نشان میداد که پروتوتاکسایتسها احتمالاً مانند بسیاری از قارچهای امروزی از مواد ارگانیک در حال تجزیه تغذیه میکردند، نه اینکه مانند گیاهان غذای خود را از دیاکسید کربن هوا تأمین کنند. اما طبق این تحقیق جدید، پروتوتاکسایتس ممکن است بخشی از یک قلمروی کاملاً متفاوت از حیات باشد که از قارچها، گیاهان، جانوران و آغازیان جداست.
محققان بقایای فسیلشده این گونه را که در رسوبات «راینی چرت» اسکاتلند کشف شده است مطالعه کردند؛ منطقهای که به داشتن فسیلهای فوقالعاده سالم از اولین گیاهان و جانوران خشکیزی شهرت دارد. با بررسی ساختار داخلی این فسیل، محققان دریافتند که درون آن از مجموعهای از لولهها تشکیل شده است؛ مشابه آنچه در قارچها دیده میشود. اما این لولهها به شکلی منشعب و دوباره به هم متصل میشدند که با ساختار قارچهای امروزی تفاوتهای فاحشی دارد.
پژوهشگران در مقاله خود نوشتند: «ما گزارش میدهیم که فسیلهای Prototaxites taiti با قدمت ۴۰۷ میلیون سال، از نظر شیمیایی با قارچهای همعصر خود متفاوت و از نظر ساختاری با تمام قارچهای شناختهشده متمایز هستند. این یافته پیوند پروتوتاکسایتس با خانواده قارچها را مورد تردید قرار داده و پیشنهاد میکند که این ارگانیسم مرموز را باید متعلق به یک اصل و نسب یوکاریوتی کاملاً منقرضشده دانست».
برای تعیین دقیق ماهیت پروتوتاکسایتس و علت انقراض آن در میلیونها سال پیش، به تحقیقات بیشتری نیاز است. محققان اکنون با استفاده از روشهای نوین مانند «یادگیری ماشینی» بر روی دادههای مولکولی فسیلها، در حال بررسی مجموعههای موزهای هستند تا قطعات این پازل ۴۰۰ میلیون ساله را کنار هم بگذارند.
