کشف «چکّش نیم میلیونساله» که از استخوان فیل ساخته شده است
باستانشناسان بریتانیایی یک ابزار استخوانی از جنس فیل کشف کردهاند که قدمت آن به نیم میلیون سال میرسد و قدیمیترین نمونه از این نوع در اروپا محسوب میشود. این «چکش نرم» دستی نشاندهنده مهارت فنی و تفکر پیچیده اجداد انسان در شکلدهی ابزارهای سنگی است.
باستانشناسان ابزار ماقبل تاریخی فوقالعادهای را از جنس استخوان فیل کشف کردهاند که اکنون قدیمیترین نمونه در نوع خود در اروپا محسوب میشود. این وسیله فسیلشده که قدمت آن به حدود نیم میلیون سال میرسد، مدرک نادر و قانعکنندهای از پیچیدگی تکنولوژیکی و تواناییهای شناختی اجداد اولیه انسان در بریتانیای باستان ارائه میدهد.
این یافتهها که توسط محققان کالج دانشگاهی لندن (UCL) و موزه تاریخ طبیعی لندن تحلیل شده، در مجله علمی معتبر Science Advances به چاپ رسیده است. به گفته تیم تحقیق، این ابزار به احتمال زیاد توسط نئاندرتالهای اولیه یا گونه انسانی قدیمیتری به نام «هومو هایدلبرگنسیس» ساخته و استفاده شده است.
این ابزار باستانی یک «چکش نرم» دستی است که در فرآیند تولید ابزارهای سنگی کاربرد داشته است. برخلاف چکشهای سنگی، چکشهای استخوانی امکان شکلدهی دقیقتر و تیز کردن تبرهای سنگی و ابزارهای برشی را که در اثر استفاده مداوم کُند میشدند، فراهم میکردند. این فرآیند که «سنگتراشی» نامیده میشود، برای نگهداری ابزارهای مؤثر در شکار، قصابی و بقای روزمره ضروری بود.
قطعه استخوان فسیلشده شکلی تقریباً مثلثی دارد و ابعاد آن حدود ۱۱ سانتیمتر طول، ۶ سانتیمتر عرض و ۳ سانتیمتر ضخامت است (تقریباً به اندازه کف دست یک انسان). تحلیلهای میکروسکوپی، شکلدهی عمدی، آثار ضربه و بریدگیهایی را در لبههای آن نشان داد که همگی به وضوح ثابت میکنند این قطعه آگاهانه ساخته شده و بارها به عنوان ابزار مورد استفاده قرار گرفته است.
استخوان فیل: انتخابی هوشمندانه برای ماده اولیه
آنچه این کشف را بسیار بااهمیت میکند، جنسِ ماده اولیه آن است. این ابزار از «استخوان کورتیکال» ساخته شده است؛ لایه بیرونی و متراکم بافت استخوانی که به اندازه کافی ضخیم و بادوام است تا در برابر ضربات مکرر مقاومت کند. این تراکم زیاد نشان میدهد که استخوان متعلق به یک فیل یا ماموت بوده است، اگرچه قطعه یافت شده برای تشخیص دقیق گونه یا بخش خاصی از اسکلت، بیش از حد ناقص است.
فیلها و ماموتها در جنوب انگلستانِ پیش از تاریخ کمیاب بودند و به همین دلیل استخوانهایشان منبعی نادر و ارزشمند به شمار میرفت. محققان معتقدند انسانهای اولیه عمداً استخوان فیل را انتخاب کردند چون نسبت به استخوان سایر حیوانات، انعطافناپذیرتر و مقاومتر بود و اجازه میداد به عنوان یک چکش با دوام طولانی عمل کند.
سایمون پارفیت، نویسنده اصلی این مطالعه، میگوید: «این کشف فوقالعاده، هوش و نبوغ اجداد باستانی ما را نشان میدهد. آنها نه تنها درک عمیقی از مواد بومی داشتند، بلکه از مهارت فنی برای ساخت ابزارهای سنگی بسیار ظریف نیز برخوردار بودند».
دکتر سیلویا بلو، از دیگر نویسندگان این مطالعه، میگوید: «اجداد ما بسیار پیچیدهتر از آن چیزی بودند که تصور میکنیم. استفاده از یک ماده کمیاب مانند استخوان فیل برای تیز کردن ابزار، نشاندهنده تفکر پیچیده و آیندهنگری تکنولوژیکی آنهاست».
در حالی که قبلا ابزارهای ساخته شده از استخوان فیل با قدمت ۱.۵ میلیون سال در آفریقا یافت شدهاند، چنین کشفیاتی در اروپا بسیار نادر بوده است. اکثر ابزارهای استخوانی شناخته شده در اروپا متعلق به دوران بسیار جدیدتر (حدود ۴۳ هزار سال پیش) هستند. بنابراین، این ابزار ۵۰۰ هزار ساله، قدیمیترین نمونه در کل قاره اروپا محسوب میشود.
