کشف قدیمیترین «پرندۀ فسیل شده» در چین
محققان فسیلی به قدمت ۱۴۹ میلیون سال را در جنوب شرقی چین کشف کردهاند که دم کوتاهی دارد و میتواند تاریخ تکاملی پرندگان را بازنویسی کند.
محققان در چین فسیل پرندهای به نام بامینورنیش ژنگهنسیس (Baminornis zhenghensis) را کشف کردند که تقریباً همزمان با آرکئوپتریکس مشهور میزیسته، اما به دلیل دم کوتاه خود شباهت بیشتری به پرندگان امروزی داشته است.
به نقل از مطالعهای که در مجله طبیعت (Nature) منتشر شده، این فسیل ممکن است قدیمیترین فسیل پرندهای باشد که دانشمندان تاکنون شناختهاند. این فسیل اطلاعاتی درباره تنوع شگفتانگیز پرندگان در دوران ژوراسیک (۱۴۵ تا ۲۰۱.۳ میلیون سال پیش) ارائه میدهد.
دیرینشناسان معتقدند پرندگان حدود ۱۶۰ میلیون سال پیش از دایناسورها تکامل یافتهاند. با این حال، شواهد فسیلی اندکی از این تحول اولیه وجود دارد. در واقع، آرکئوپتریکس به عنوان رابط میانی بین دایناسورها و پرندگان مدرن، تنها پرندهی شناختهشدهی آن زمان بود.
این فسیل ماه نوامبر ۲۰۲۳ در استان فوجیان چین کشف شد. در حالی که بخش زیادی از اسکلت شامل لگن، تنه، اندامهای جلویی و بخشی از اندامهای عقبی سالم بود، جمجمه در آن وجود نداشت. فسیل دیگری هم از استخوان قفسه سینه پرنده از همان مکان کشف شده که احتمالاً به دوران کرتاسه (۶۶ تا ۱۴۵ میلیون سال پیش) تعلق دارد.
عکسی و یک نقاشی خطی تفسیری از فسیل بامینورنیش ژنگهنسیس
محققان این پرندهی تازه کشفشدهی دوران ژوراسیک را بامینورنیش ژنگهنسیس (Baminornis zhenghensis) نامیدند. این پرنده همدورهی آرکئوپتریکس بوده، اندازهای به اندازه کبوتر داشته و ویژگیهای متعددی از پرندگان مدرن مانند کمر و لگن شانهای و همچنین دم کوتاه داشته است. تکامل دمهای کوتاه برای بهبود پرواز پرندگان بسیار مهم بود. این ویژگی به جلو بردن مرکز جرم پرنده کمک میکند و پرنده را آیرودینامیکتر میکند.
پیش از این، قدیمیترین رکورد پرندگان دمکوتاه مربوط به اوایل دوره کرتاسه بود. حالا بامینورنیس قدیمیترین پرندهی دمکوتاه کشفشده است که ظاهرشدن این ویژگی تکاملیافتهی پرندگان را تقریباً ۲۰ میلیون سال عقب میبرد.»
دم کوتاه بامینورنیس در تضاد کامل با دم بلند و خزندهمانند آرکئوپتریکس است. در واقع، این دم سبب شده برخی محققان به طبقهبندی آرکئوپتریکس به عنوان پرنده شک کنند، به ویژه در قیاس با فسیل تازه کشفشده. افزون بر این، آرکئوپتریکس تنها قادر به پروازهای کوتاه و انفجاری بود، مانند طاووسهای امروز.
بامینورنیش ژنگهنسیس بیشتر شبیه پرندگان مدرن است تا آرکئوپتریکس. با توجه به همه اینها، بامینوریش احتمالاً قدیمیترین رکورد آشکار و بدونابهام پرندگان است.
البته معنایش این نیست که بامینورنیش تماماً شبیه پرندگان مدرن بوده است. برای نمونه، دستان آن به شکل روشنی شبیه دایناسورها بوده که نشان میدهد بخشهای مختلف بدنش به طور مستقل تکامل یافتهاند تا پرندگان شبیه آنچه که امروز میبینیم شوند.
در هر صورت، وجود دو پرنده (یا موجود شبیه به پرنده) بسیار متفاوت که در زمان مشابه و فاصله زیاد از یکدیگر وجود داشتند، نشان میدهد تکامل پرندگان احتمالاً میلیونها سال پیش از زندگی این موجودات ادامه داشته است. احتمال دارد این پرندگان نخستین بار بین ۱۶۴ تا ۱۷۲ میلیون سال پیش ظاهر شده باشند.
استیفن بروساته، دیرینشناس دانشگاه ادینبرو که در این مطالعه دخالتی نداشته میگوید: «بامینورنیش یک کشف مهم است و در کنار مهمترین فسیلهای پرندگان کشفشده از زمان کشف آرکئوپتریکس در اوایل دهه ۱۸۶۰ قرار میگیرد.»
