بیش از ۵ هزار میلیارد خسارت به اقتصاد فقط در ۱۰ روز قطعی اینترنت

اصلا کسی می‌تواند تصور کند بیش از دو هفته به اینترنت دسترسی‌نداشتن یعنی چه؟ چه احساسی دارد وقتی نتوانید پیام‌هایتان را در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها به دوستان و خانواده‌تان برسانید؟ نتوانید موسیقی یا پادکست مورد نظرتان را گوش دهید؟ از اخبار دنیا باخبر نباشید؟ یا می‌توانید تصور کنید کسب‌وکارتان چون بیش از دو هفته است که اینترنت قطع شده، فروشی نداشته باشد و نیروهایتان را یک به یک به خانه بفرستید؟ اینکه تراکنش‌هایتان به زیر صفر برسد؟ یا مثلا ایمیل مصاحبه برای پذیرش در دانشگاهی که ماه‌ها منتظرش بودید به خاطر قطعی اینترنت به دستتان نرسد؟ 

به گزارش شرق، شاید فقط شهروندان داخل ایران بتوانند به این سؤال‌ها پاسخ مثبت بدهند، شهروندانی که برای ۱۰ روز است که دسترسی‌شان به اینترنت قطع شده و در مه‌ای ناتمام فرورفته‌اند. 

در حالی که بعد از ۹ روز تنها پیامک‌ها فعال شده‌اند، هنوز هم مشخص نیست اتصال اینترنت چه زمانی برقرار می‌شود. وزارت ارتباطات مانند همیشه می‌گوید در این زمینه تصمیم‌گیر نیست، شورای عالی اطلاع‌رسانی دولت همه‌چیز را به آینده‌ای مبهم سپرده، شورای عالی فضای مجازی می‌گوید در این زمینه نقشی ندارد، اما همگی متفق‌القول اعلام می‌کنند باید منتظر تصمیم شورای عالی امنیت ملی باشیم.

در این بین انگار کسی حتی برای لحظه‌ای هم از گوشه ذهنش نمی‌گذرد که هر روز قطعی اینترنت خسارت‌های میلیاردی به کسب‌وکارهایی وارد می‌کند که با کمک اینترنت توانسته‌اند راه باریکی از تنفس را در اقتصاد رنجور و شکننده ایران باز کنند. 

گزارش از وضعیت اینترنت لغو شد

قرار بود همین روزها ششمین گزارش کیفیت اینترنت ایران به روال دوره‌های گذشته توسط کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شود. با این حال به دلیل قطعی اینترنت برای پنجمین بار (۸۸.۹۸، ۱۴۰۱.۱۴۰۴، ۱۲ روز جنگ) به دنبال بحران سیاسی و اقتصادی، این انجمن تصمیم گرفته این گزارش را منتشر نکند.

در روزشماری که از قطعی اینترنت در سایت انجمن تجارت الکترونیک دیده می‌شود بیش از ۲۲۰ ساعت (تا زمان نگارش این گزارش) از قطع‌شدن اینترنت می‌گذرد. این انجمن در اطلاعیه‌ای گفته است که انتشار گزارش ششم کیفیت اینترنت در ایران در وضعیت قطعی مطلق اینترنت کشور، بی‌معناست. انجمن تأکید کرد که این گزارش پس از دسترسی همه مردم ایران به اینترنت آزاد، منتشر خواهد شد. 

هرچند خسارت‌های روحی قطع‌شدن اینترنت در ایران قابل ارزیابی نیست، اما خسارت‌های اقتصادی آن جبران‌نشدنی است. هنوز هیچ نهادی اعلام نکرده که تاکنون و بعد از ۱۰ روز قطعی اینترنت چه میزان خسارت به اقتصاد کشور وارد شده است، با این حال با توجه به داده‌های پیشین نهادهای بین‌المللی و البته داخلی می‌توان حدس‌هایی را در این زمینه مطرح کرد. 

احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، چندی‌پیش براساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، اعلام کرد که تقریبا به‌ازای هر روز قطعی اینترنت حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسب‌وکارها اتفاق افتاده بود. با این حساب تا این لحظه که نزدیک به ۲۱۰ ساعت از قطع اینترنت می‌گذرد، میزان خسارت به کسب‌وکارها در هر ساعت نزدیک به ۲۱ میلیارد تومان است.

از سوی دیگر ستار هاشمی، وزیر ارتباطات هم در اواخر تیرماه با ارائه گزارشی درباره وضعیت ارتباطات در دوره جنگ به مجلس اعلام کرد: «در هر دو روز، معادل یک همت به اقتصاد دیجیتال کشور خسارت وارد شد». بنابراین تاکنون خسارت قطع‌بودن اینترنت بیش از پنج هزار میلیارد تومان است. 

همچنین انجمن صنفی کسب‌وکارهای اینترنتی، ۱۱ تیرماه گذشته و پس از پایان جنگ، در نامه‌ای با خطاب قراردادن وزیر ارتباطات و مدیر شرکت ارتباطات زیرساخت، با نگاه خوش‌بینانه، اعلام کرده بود که زیان‌های قطعی اینترنت به‌ازای هر ساعت قطعی، یک‌ونیم میلیون دلار برآورد شده است. 

در همین زمینه سال گذشته مرکز پژوهش‌های اتاق بازرگانی هم در گزارشی به بررسی خسارت حاصل از اختلال و فیلترینگ در کشور پرداخته بود. در این گزارش وضعیت به سه صورت خوش‌بینانه، میانه و بدبینانه بررسی شده بود.

طبق داده‌های این گزارش در حالت خوش‌بینانه، فیلترینگ و اختلال اینترنت روزانه ۹.۵ میلیون دلار، حالت میانه ۱۹.۱ میلیون دلار و به صورت بدبینانه روزانه ۲۸.۶۵ میلیون دلار خسارت به اقتصاد دیجیتال به‌خاطر فیلترینگ و اختلال اینترنت وارد می‌شود. 

خسارت‌هایی که جبران نمی‌شود

بسیاری از کسب‌وکارها اعلام می‌کنند که قطع‌شدن اینترنت در سه روز ابتدایی باعث شد سطح تراکنش آن‌ها بین ۹۰ تا ۸۰ درصد کاهش پیدا کند. از سوی دیگر پلتفرم‌های خرید و فروش آنلاین نیز اعلام می‌کنند که در ثبت و ارسال سفارش با مشکلات بی‌پایانی روبه‌رو هستند. صرافی‌های رمزارز هم می‌گویند در شرایط قطعی اینترنت امکان به‌روزرسانی قیمت‌ها فراهم نیست و با اینکه این پلتفرم‌ها بدون مشکل در حال کار هستند، اما بسیاری از کاربران امکان دسترسی به دارایی خود را ندارند.

کسب‌وکارهای آنلاین خانگی هم می‌گویند تلاش چندساله‌شان برای رشد و پیداکردن مخاطب در این چند روز قطع‌بودن اینترنت بر باد رفته است. از سوی دیگر در شرایط قطعی اینترنت و دسترسی‌نداشتن کسب‌وکارهای آنلاین به این وسیله ارتباطی برای توسعه کسب‌وکارشان بسیاری درباره تعطیلی و همچنین شروع سونامی تعدیل نیرو در شرکت‌ها هشدار می‌دهند. 

وزیر ارتباطات در ششمین روز قطعی اینترنت اعلام کرد که تلاششان این است که ارتباطات در اسرع وقت و با تأیید مراجع امنیتی به روال عادی برگردد.

او همچنین خبر داد که در تعامل با کسب‌وکارهای اینترنتی، قصد دارند خسارت‌های قطعی اینترنت را برآورد کنند. اما سؤال این است که بعد از مشخص‌شدن خسارت‌های کسب‌وکارها در دوران قطع‌بودن اینترنت، قرار است این خسارت‌ها چگونه جبران شود. 

طبق گفته‌های مدیران و صنف فناوری اطلاعات و ارتباطات تاکنون و بعد از هر بار قطع و وصل اینترنت، دولت وعده جبران خسارت داده، اما در نهایت خسارتی جبران نشده است. 

اولین‌بار بعد از قطعی اینترنت و فیلترینگ شدید در پاییز ۱۴۰۱، وزارت ارتباطات دولت سیزدهم خبر از فعال‌شدن بسته‌های حمایتی از کسب‌وکارهایی داد که در دوران قطعی و اختلال شدید اینترنت دچار خسارت شده‌اند. در آبان ماه هم آیین‌نامه حمایت از کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال با حضور عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات و احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد و امور دارایی دولت سیزدهم، در محل وزارت ارتباطات با حضور خبرنگاران رونمایی شد.

در آن زمان و در اوج محدودیت‌های اینترنت، دولت سیزدهم امیدوار بود با مانور رسانه‌ای که روی این بسته حمایتی می‌دهد، زخم کسب‌وکارها از قطعی و اختلال اینترنت را بپوشاند. از جمله حمایت‌هایی که در این بسته‌ها در نظر گرفته شده بود، انتقال کسب‌وکار به پلتفرم‌های بومی بود.

پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پادرو، در آن زمان اعلام کرد آنچه برای کسب‌وکارهای داخلی مهم است ارتباط با مردم است و بیشتر مردم در پلتفرم‌های بین‌المللی از جمله اینستاگرام و تلگرام فعال هستند، در این شرایط نمی‌توان انتظار داشت کسب‌وکارها به محیطی بروند که در آن هیچ بازدیدکننده‌ای وجود ندارد.

از سوی دیگر مدیران پلتفرم‌های بومی مانند سروش‌پلاس که قرار بود براساس این طرح از آن‌ها حمایت‌های مالی صورت بگیرد تا کسب‌وکارها به سمت آن‌ها بیایند نیز در آن زمان اعلام کردند که نه‌تنها از آن‌ها هیچ حمایتی صورت نگرفت، بلکه در نهایت این برنامه حمایتی به فراموشی سپرده شد.

از سوی دیگر در تیر ماه سال جاری، معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری خبر داد با همکاری صندوق نوآوری و شکوفایی، دو بسته حمایتی ویژه تا سقف ۷ و ۱۰۰ میلیارد تومان برای شرکت‌های دانش‌بنیانی تدارک دیده‌اند که در جریان جنگ ۱۲روزه اخیر دچار آسیب شده‌اند. با این حال در پیگیری از برخی کسب‌وکارها آن‌ها اعلام می‌کنند هیچ بسته حمایتی دریافت نکرده‌اند. 

به باور کارشناسان هیچ بسته حمایتی مالی نمی‌تواند خسارت چندهزار میلیاردی‌ای را که روزانه به کسب‌وکارها وارد می‌شود، جبران کند و بهتر است به جای درنظرگرفتن بسته حمایتی برای کسب‌وکارها که به‌خاطر قطعی اینترنت آسیب دیده‌اند، اینترنت را به‌عنوان اولین ابزار کنترلی در بحران قربانی نکنند. آن‌طورکه معاون وزیر ارتباطات به‌تازگی اعلام کرده، اینترنت، مصداق خون در حوزه اقتصاد دیجیتال است که بدون آن، این حوزه دچار چالش‌های جدی می‌شود.