آگاه
کد خبر: ۸۸۵۹۵

آمریکا چگونه باید با اقتصاد رو به رشد چین برخورد کند؟

توازن قدرت چینی- آمریکایی

توازن قدرت چینی- آمریکایی


فرارو- کتاب سال 2001 هنری کسینجر با عنوان «آیا آمریکا به سیاست خارجی احتیاج دارد؟» با این نظریه آغاز می شود که «در آستانه طلوع هزاره جدید، آمریکا از برتری بی نظیر و بی رقیبی برخوردار است. از تسلیحات تا کارآفرینی، از علوم تا تکنولوژی، از آموزش عالی تا فرهنگ عامه، آمریکا تعالی بی مثالی در سراسر جهان را تجربه می کند.»

به گزارش سرویس بین الملل فرارو به نقل از فارن پارسی، یک دهه، دو باتلاق نظامی و رکود اقتصادی که در پی آن واقع شد، باعث شده تعداد نویسندگانی که جرات ابراز چنین فرضیه ای را داشته باشند بسیار اندک باشد، دستکم کسینجر که کتاب اخیرش منعکس کننده وسواس آنهایی است که در نهایت دریافته اند جهان پس از جنگ سرد دیگر آنقدرها هم تک قطبی نیست، نمی تواند جسارت طرح چنین فرضیه ای را داشته باشد.

اما با در نظر گرفتن تمام توجهات مصرانه ای که طی چند سال اخیر معطوف به چین بوده، می توان گفت سرعت روند تغییر جهان ناچیز پنداشته شده است.

این همان مطلبی است آرویند سابرامانیان، اقتصاددان موسسه اقتصادی بین المللی پترسون در واشنگتن در کتاب جدید خود در خصوص توازن قدرت چینی- آمریکایی بدان پرداخته است. وی معتقد است: «غلبه اقتصادی چین در ارتباط با آمریکا که نزدیک به حتمی شدن است( و ممکن است در حال حاضر آغاز شده باشد)، بسیار گسترده خواهد بود... و قدرت و بزرگی آن در 20 سال آینده را می توان با بریتانیا در روزهای خوب و آرام امپراطوری یا آمریکا در پسایند جنگ جهانی دوم مقایسه کرد.» سابرامانیان متذکر می شود که چین تا پایان سال 2010 از نظر برابری قدرت خرید، آمریکا را به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان کنار زد.

در مورد تبدیل شدن به یک قدرت جهانی، مطمئناً از نظر تاریخی دلایلی بیش از آمارهای بازده وجود دارد. در سال 1870، زمانیکه بریتانیا بدون هیچ تردیدی قدرت برتر اقتصادی جهان محسوب می شد، 9 درصد از بازده جهانی را به خود اختصاص می داد اما اقتصاد آمریکا که هنوز در آستانه آغاز ژئوپلیتیکی بود و با در نظر گرفتن فاجعه جنگ داخلی، دارای حجم اقتصادی تقریباً مشابهی بود، و سهم چین که به 17 درصد از بازده جهان می رسید، مجموع سهم بریتانیا و آمریکا، با هم بود. و این آغاز دوره ای بود که سهم القدم تاریخی چین محسوب می شد: دوازده سال پیش از آن، چین پیمان تین تسین را به امضا رسانده بود تا پایانی تحقیرآمیز را بر جنگ با بریتانیا رقم بزند و همین امر باعث شد چین مجبور به گشایش مرزهای خود بر روی کالاهای خارجی شود تا روند نزولی اقتصاد این کشور شدت گرفته و در نهایت لقب «مرد بیمار آسیا» را به خود اختصاص دهد. بر اساس برآوردها در مورد آمارهای تاریخی در اقتصاد جهانی، در واقع چین در سال های بسیاری از 500 سال گذشته، بزرگترین اقتصاد جهان بوده اما ثروتمندترین آن نه.

اما قرن بیست و یکم به مانند قرن نوزدهم نیست؛ جایگاه چین در جهان و ماهیت قدرت این کشور متفاوت است. دستکم برتری رو به رشد چین، ورای معیارهای ساده ای مانند بازده است. در حالیکه سهم آمریکا و اتحادیه اروپا از تجارت جهانی به طور جداگانه در سال 2000 چهار برابر بزرگتر از چین بود، در سال 2010 سهم هر سه آنها در حدود مشابهی قرار گرفت (و چین در این زمینه از اتحادیه اروپا پیشی گرفت). چین در سال 2000 تنها چهار درصد از صادرات سرمایه خالص را به خود اختصاص داده بود که این رقم در سال 2010 به 18 درصد رسید.
و زمانیکه صحبت از زیربنای آموزشی و تکنولوژی رشد مدرن می شود، با وجودی که آمریکا به مراتب جلوتر است، چین با سرعتی بالا در حال رشد است.

بر اساس گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری، موارد ثبت شده از آمریکا تحت «معاهده همکاری ثبت اختراع» در خلال سال های 2006 تا 2010 از 51 هزار مورد به 45 هزار مورد کاهش یافته است. طی مدت مشابه، موارد بین المللی ثبت اختراع چین سه برابر شده و از کمتر از چهار هزار مورد به 12 هزار مورد رسیده است.

براساس پیش بینی سابرامانیان چین تا سال 2030 تشکیل دهنده یک چهارم از تولید ناخالص داخلی جهان خواهد بود و این رقم قابل مقایسه با 12 درصد آمریکا است، و رقم تجارت جهانی این کشور به 15 تا 20 درصد می رسد که آمریکا و اتحادیه اروپا هر یک 7 درصد تجارت جهانی را خواهند داشت. بر این اساس، سهم چین از تجارت و تولید ناخالص داخلی جهانی مشابه ارقام مربوط به آمریکا در سال 1950 خواهد بود و سهم صادرات سرمایه خالص این کشور نیز مشابه این رقم آمریکا در سال 1973 می شود.

اما اگر جهان روند پر سرعت رشد چین را تاحدودی نادیده می گیرد، تحلیل سابرامانیان می گوید که مشکلاتی که روند صعودی اقتصاد چین بر دیگر کشورهای جهان تحمیل می کند نیز بزرگنمایی می شود. به عقیده وی، رشد اقتصادی این کشور رابطه تنگاتنگی با روند جهانی شدن دارد که شامل گسترش تجارت زیر چتر سازمان تجارت جهانی و رشد جریان های مالی و فناوری برون مرزی می شود.

در سال 1820، طی آخرین دورده ای که چین وزنه سنگین اقتصاد جهان محسوب می شد، صادرات برابر 1 درصد تولید ناخالص داخلی جهانی و کمتر از 1 درصد اقتصاد چین بود. در سال 2008، آمار مشابه برابر 29 درصد برای جهان و 35 درصد برای اقتصاد چین بوده است. چین در حال حاضر دارای اقتصادی به مراتب یکپارچه تر از آنچه بریتانیا و آمریکا در روزهای خوب و آرام خود تجربه کردند، است. در سال 1870، صادرات تنها 12 درصد بازده بریتانیا بود. در سال 1975 این رقم به 7 درصد اقتصاد آمریکا می رسید. و این واقعیت که بخش عمده تجارت امروز بخشی از فرایند تولید چند کشوری برای کالاها است، باعث شده چین نسبت به آنچه ارقام نشان می دهند، مرزهای مشترک بیشتری با سیستم اقتصادی جهانی داشته باشد.

ضمن اینکه، رشد اقتصادی چین در شرایطی که آمریکا با روندی نزولی روبرو است، می تواند بر احتمال تبدیل شدن واحد پول این کشور به ذخیره ارزی جهان، بیافزاید؛ دورنمایی که تحلیل گران از زمان بروز بحران اقتصادی سال 2008 با جدیت بیشتری به آن پرداخته اند. اگر چنین اتفاقی واقع شود، برخی ابعاد نقش چین در اقتصاد جهانی که دیگر کشورهای جهان آن را بسیار مشکل ساز می دانند، تخفیف می یابد.

به گفته سابرامانیان، چین در چنین شرایطی مجبور می شود بازارهای مالی را توسعه دهد و درهای اقتصاد خود را بر روی خارجیان بگشاید. در حال حاضر بازار سرمایه این کشور به روی جهان بسته است، ارزش یوان کاهش یافته و بازارهای مالی داخلی ابتدایی و بدوی هستند. در چنین شرایطی نشانه هایی به چشم می خورد که دولت چین در حال پاسخ دهی به برخی از این چالش ها است؛ این دولت گام هایی را اجرایی می کند که می تواند منجر به افزایش رقابت پذیری صادرات کالاها با دیگر کشورهای جهان شود.

به طور خلاصه، چین قدرت جهانی متفاوتی خواهد بود چراکه طی دو قرن اخیر ماهیت قدرت جهانی به شدت تغییر کرده است. برتری جغرافیایی دیگر هیچ ضرورتی ندارد؛ امروزه بخش قابل توجهی از قدرت حتی به کالاهای فیزیکی مربوط نمی شود، چه برسد به مالکیت سرزمین، بلکه با سرمایه، فناوری و خدمات مرتبط است. در شرایط فعلی چین حتی نیازمند قدرت نظامی که آمریکا 50 سال اخیر را صرف برتری در این زمینه کرده، هم نیست. و تکیه چین بر تجارت جهانی و ارتباطات مالی که نه تحت تاثیر نیروهای ارتشی و نه کنترل حاکمیت قرار می گیرد، بدان معنا است که قدرت غالب جدید با حفظ چندجانبه گرایی ارتباط دارد.

همین امر نشان می دهد هرچه چین بر نقش خود به عنوان وزنه اقتصادی در یک جهان یکپارچه بیافزاید، برای دیگر کشورهای جهان و شاید به طور مخصوص برای آمریکا در زمینه امنیت ملی و فرصت اقتصادی بهتر باشد. حتی برای آمریکایی هایی که از رشد چین ابا دارند، بهترین توصیه پذیرش این امر اجتناب ناپذیر است.

ارسال نظرات
خط داغ